अरि (ari)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अरि m.
  (-रिः)
	 1. An enemy.
	 2. A wheel.
	 3. A species of Khadira or
Mimosa.
 E.
  ऋ to go,  अच् affix,  and इ substituted for अ.

Capeller Eng

English

 1 अरि॑ a.
  eager,  devoted,  faithful.

 2 अरि॑ a.
  greedy (lit.   not giving),  impious,  envious,  hostile, 
adverse. m.
  enemy.

Yates

English

 अरि (रिः) 2.
m.
  Enemy
 wheel.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   अरि  ari  adj.
   hostile  
   अरि  ari  adj.
   attached to faithful   
   अरि  ari  adj.
   not liberal  
   अरि  ari  adj.
   envious   
   अरि  ari  m.
   enemy  
   अरि  ari  m.
   hostile planet   
   अरि  ari  m.
   faithful or devoted or pious man  
   अरि  ari  m.
   species of khadira or Mimosa  [ Acacia Catechu - Bot. ]     
            

Wilson

English

 अरि
m.
  (-रिः)
1 An enemy.
2 A wheel.
3 A species of Khadira or Mimosa.
E.
  ऋ to go,  अच् affix,  and इ substituted for अ.

Apte

English

अरि [ari],  a.
  [ऋ-इन्] Moving,  going,  reaching
 obtaining,  aspiring,  devoted to,  zealous (Ved. ).

रिः An enemy,  foe (cf.   Uṇ.*
  4.138)
 (used in the Veda like an adjective in the sense of 'ungenerous',  'malicious',  'not worshipping or devoted',  'hostile')
 विजितारिपुरःसरः R.*
  1.59, 61
 4.4.

An enemy of mankind (said of the six feelings which disturb man's mind)
 कामः क्रोध- स्तथा लोभो मदमोहौ च मत्सरः
 कृतारिषड्वर्गजयेन Ki.*
  1.9.

A species of खदिर or Mimosa (विट्खदिर
 Mar.
  शेण्या खैर).

N.
  of the number six (from the six enemies).

N.
  of a condition in astronomy.

Any part of a carriage.

A wheel,  also a disk,  अन्यो$न्यहस्तकलितैः कति मूर्तिभेदाः,  शम्भोर्हरेरिव गदारिसरोजशङ्खैः Līlā.

A lord,  master.

The wind. 

A pious or religious man.  Comp.
   -कर्षण a.
  tamer or subduer of enemies.

कुलम् a host of enemies.

an enemy,  -केलिः Sport of a foe,  sexual enjoyment cf.
   अरिकेलिः शत्रुलीला स्त्रीरत्योश्चापि कीर्तितः Nm.  -गूर्त a.
  Ved.
  ready for the destruction of enemies
 praised by devoted men or worshippers. -घ्नः destroyer of enemies. -चिन्तनम्,  -चिन्ता schemes directed against enemies
 administration of foreign affairs. -त्र a.
  protecting from enemies. -धायस् a.
  possessed by lords only (i. e.  very precious)-नन्दन a.
  "an enemy's joy",  affording triumph to an enemy. -निपातः invasion made by enemies.-भद्रः the foremost or most powerful enemy
 पप्रच्छ भद्रं विजितारिभद्रः R.*
  14.31. -मर्दः 'curshing enemies,  N.
  of a plant (काममर्द
 Mar.
  कासविंदा). -मर्दन a.
  crushing or trampling foes,  destroying enemies. -मेदः N.
  of a tree (विट्खदिर
 Mar.
  शेण्या खरै)
 N.
  of a country
 Bṛi. S.*
   14.2. -मेदकः N.
  of an insect bred in excrement.-स्थानकम् consternation,  defeat. -सूदनः,  -हन्,  -हिंसकः destroyer of enemies
 पूजार्हावरिसूदन Bg.*
  2.4. हरिहयो$रिह- योगविचक्षणः R.*
  9.18.

Apte 1890

English

 अरि a. [ऋ-इन्] Moving,  going,  reaching
 obtaining,  aspiring,  devoted to,  zealous (Ved.). 
रिः 1 An enemy,  foe (cf. Uṇ. 4. 138)
 (used in the Veda like an adjective in the sense of ‘ungenerous’,  ‘malicious’,  ‘not worshipping or devoted, ’ ‘hostile’)
 विजितारिपुरःसरः R. 1. 59,  61
 4. 4. 
2 An enemy of mankind (said of the six feelings which disturb man's mind)
 कामः क्रोधस्तथा लोभो मदमोहौ च मत्सरः
 कृतारिषड्वर्गजयेन Ki. 1. 9. 
3 A species of खदिर or Mimosa (विट्खदिर). 
4 N. of the number six (from the six enemies). 
5 N. of a condition in astronomy. 
6 Any part of a carriage. 
7 A wheel. 
8 A lord,  master. 
9 The wind. 
10 A pious or religious man. 
Comp. 
कर्षण a. tamer or subduer of enemies. 
कुलं {1} a host of enemies. {2} an enemy. 
गूर्त a. Ved. ready for the destruction of enemies
 praised by devoted men or worshippers. 
घ्नः destroyer of enemies. 
चिंतनं,  
चिंता schemes directed against enemies
 administration of foreign affairs. 
त्र a. protecting from enemies. 
धायस् a. possessed by lords only (i. e. very precious). 
नंदन a. ‘an enemy's joy’,  affording triumph to an enemy. 
निपातः invasion made by enemies. 
भद्रः the foremost or most powerful enemy
 R. 14. 31. 
मर्दः ‘crushing enemies’ N. of a plant (काममर्द). 
मर्दन a. crushing or trampling foes,  destroying enemies. 
मेदः N. of a tree (विट्खदिर)
 N. of a country
 Bṛ. S. 14. 2. 
मेदकः N. of an insect bred in excrement. 
स्थानकं consternation,  defeat. 
सूदनः,  
हन्,  
हिंसकः destroyer of enemies
 R. 9. 18. 

Monier Williams Cologne

English

 अरि a m.
  v.l. for अरिन् below.

 1. अरि॑ mfn.
   (√ ऋ),  attached to faithful,  RV.
  

 अरि॑ (इ॑स्),  m.
  a faithful or devoted or pious man,  RV.
  

 2. अ-रि॑ mfn.
   (√ रा
 =
  1. अरि॑,  assiduous,  &c.
  ,  Gmn.
  ),  not liberal,  envious,  hostile,  RV.
  

 अ-रि॑ m.
  (इ॑स्) an enemy,  RV.
  
 MBh.
   &c.
  

 (अ॑रिस्) id.,  AV.
   vii,  88,  1 and xiii,  1,  29,  (in astron.
  ) a hostile planet,  VarBṛS.
 

 N.
  of the sixth astrological mansion,  ib. (in arithm.
  ) the number six (cf.   अराति)

 a species of Khadira or Mimosa,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 अरि 1. अरि,  इस्,  इस्,  इ (fr. rt. ऋ),  Ved. going, 
moving
 reaching,  obtaining,  making an effort to get
aspiring after
 desiring,  sacrificing,  devoted to
 (इस्), 
m. the wind
 a lord,  a master
 a pious man.
—अरि-
गूर्त,  अस्,  m.,  Ved. praised by devoted men or
by worshippers
 (according to others) ready for the
destruction of enemies.
—अरि-धायस्,  आस्,  आस्,  अस्, 
Ved. willingly yielding milk (as a cow)
 (according
to others) to be held by lords only,  very precious.
—अरि-ष्टुत,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. praised with zeal.

 अरि 2. अ-रि,  इस्,  m. (rt. रा
 but by some
written अरि,  and identified with 1. अरि),  Ved. un-
generous,  malicious
 not worshipping
 inimical,  hos-
tile
 an enemy
 a species of Khadira or Mimosa
N. of the numeral ‘six
’ N. of a condition in as-
tronomy.
—अरि-कर्षण,  अस्,  m. tamer of enemies.
—अरि-कुल,  अम्,  n. family of an enemy.
—अरि-
क्षिप,  अस्,  m.,  N. of a son of Śvaphalka.
—अरि-
घ्न,  अस्,  m. a destroyer of enemies.
—अरि-चिन्तन, 
अम्,  n. or अरि-चिन्ता,  f. a plot directed against an
enemy,  administration of foreign affairs.
—अरि-ता,  f.
or अरि-त्व,  अम्,  n. enmity.
—१। अरि-त्र,  अस्,  आ,  अम्, 
protecting from enemies (for 2. see next col.).
—अरि-
दान्त,  अस्,  m. enemy-subdued
 N. of a man.
—अरि-
नन्दन,  अस्,  आ,  अम्,  gratifying an enemy,  affording
triumph to an enemy
 an enemy's joy.
—अरि-निपात, 
अस्,  m. an invasion made by enemies.
—अरि-नुत, 
अस्,  आ,  अम्,  praised even by enemies.
—अरिन्-दम, 
अस्,  आ,  अम्,  conquering,  victorious
 (अस्),  m. a con-
queror of enemies
 N. of a man
 N. of a Muni.
—अरि-पुर,  अम्,  n. an enemy's town or country.
—अरि-मर्द,  अस्,  m.,  N. of a plant.
—अरि-मर्दन, 
अस्,  आ,  अम्,  foe-trampling,  enemy-destroying
 (अस्), 
m.,  N. of a son of Śvaphalka.
—अरि-मित्र,  अस्,  m.
an ally or friend of an enemy.
—अरिम्-एजय,  अस्,  m., 
N. of a son of Kuru,  or of Śvaphalka.
—अरि-मेद, 
अस्,  m. a fetid Mimosa,  Vachellia Farnesiana
 N. of
a country.
—अरि-मेदक,  अस्,  m.,  N. of an insect.
—अरि-राष्ट्र,  अम्,  n. an enemy's country.
—अरि-
लोक,  अस्,  m. a hostile tribe or an enemy's country.
—अरि-ष्ठानक,  अम्,  n. consternation,  defeat.
—अ-
रि-सूदन or अरि-हिंसक,  अस्,  m. destroyer of foes.
—अरि-ह,  अस्,  m. a son of Avācīna,  a son of Devātithi.

Macdonell

English

 अरि ar-í,  a.
  〈1.〉 faithful,  pious
 〈2.〉 (a-rí,  not giving) 🞄hostile
 m.
  enemy: -karṣaṇa,  m.
  harasser 🞄of foes.

Benfey

English

 अरि अरि,  m.
 
 1. probably अ-रा (+ इ?)
An enemy,  Pañc. i. d. 267.
 2. ऋ + इ, 
A wheel,  Pañc. i. d. 324.
 -- Comp.
 
दानव-,  m.
  an enemy of the Dānavas.

Chandas

Sanskrit

सम-वृत्तम्,  अक्षराणि-
  32,  पादेऽक्षराणि-
  8
मात्राः -  10
सङ्ख्याजातिः - अनुष्टुभ्
मात्रा-विन्यासः
 
दा द द द द द द दा
लक्षण-मूलम् -  आनन्दमिश्र-जालक्षेत्रम्

Hindi

दुश्मन

Apte Hindi

Hindi

अरिः
पुं*
  - ऋ+इन
"शत्रु, दुश्मन"

अरिः
पुं*
  - ऋ+इन
मनुष्य जाति का शत्रु

अरिः
पुं*
  - ऋ+इन
छः की संख्या

अरिः
पुं*
  - ऋ+इन
गाड़ी का पहिया

अरिः
पुं*
  - ऋ+इन
पहिया

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अरि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶತ್ರು /ಹಗೆ /ವೈರಿ
निष्पत्तिः - > ऋ (गतौ) - "इः" (उ० ४-१३८)
व्युत्पत्तिः - > इयर्ति विरोधम्
प्रयोगाः - > "अरिषु हि विजयार्थिनः क्षितीशाः विदधति सोपधि सन्धिदूषणानि"
उल्लेखाः - > किरा० १-४५
अरि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಮ ಕ್ರೋಧ ಲೋಭ ಮೋಹ ಮದ ಮಾತ್ಸರ್ಯಗಳೆಂಬ ಮನುಷ್ಯನ ಶತ್ರುವರ್ಗ
अरि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲಗ್ನದಿಂದ ಆರನೆಯ ಸ್ಥಾನ /ಶತ್ರು ಸ್ಥಾನ
अरि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆರು ಸಂಖ್ಯೆ

L R Vaidya

English

 ari {% m. %} 1. An enemy,  नारीणामनुकूलमाचरसि चेज्जानासि K.Pr.x.,  विजितारिपुरः पुरः R.i.59,  61,  iv.4
 2. the wheel of a carriage
 3. an enemy of humanity (applied to six feelings which disturb the balance of the mind. They are- (1) काम
 (2) क्रोध
 (3) लोभ
 (4) मोह
 (5) मद,  and (6) मत्सर),  कृतारिषड्वर्गजयेन मानवीमगम्यरूपां पदवीं प्रपित्सुना Kir.i.9
 4. the number ‘six.’

Bopp

Latin

 अरि m. inimicus,  hostis.

Indian Epigraphical Glossary

English

 ari (IE 7-1-2),  ‘six’
 cf. ari-ṣaḍ-varga.

Lanman

English

 arí [343d],  a.
	—1. eager,  esp. in one's relations
to the gods,  and so,  pious
	—2.
greedy
	—3. hostile
 as m. enemy. [√ṛ, 
‘go for’: cf. ā́rya.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 3. अरि Diskus,  Caṇḍīś. 36. 83. [Yudh. 7,  13
 nach dem Komm. °n.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  अरि,  चक्रम्,  मण्डलम्
noun
 
यानादिषु कीले युक्तं तद् वर्तुलम् यस्य गत्या यानादयः चलन्ति।
 "अस्य यानस्य अग्रम् अरि उपहतम्।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dgra
१) अप्रसाद २) अमित्र ३) अराति ४) अरि ५) कण्टक ६) कैतव ७) दस्यु ८) दुष्ट ९) द्विट् १०) प्रत्यमित्र ११) प्रत्यर्थिन् १२) रिपु १३) वैरिन् १४) शठ १५) शत्रु १६) शब्द १७)

dgra bo
१) अरि २) द्विषत् ३) प्रतिहत ४) प्रत्यमित्र ५) रिपु ६) विरुद्ध ७) शत्रु

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
षण्ढे वर्षवरः शत्रौ प्रतिपक्षः परो रिपुः ।
शात्रवः प्रत्यवस्थाता प्रत्यनीकोभियात्यरी ॥ ७२८ ॥
दस्युः सपत्नोऽसहनो विपक्षो द्वेषी द्विषन्वैर्यहितो जिघांसुः ।
दुर्हृत्परेः पन्थकपन्थिनौ द्विट्प्रत्यर्थ्यमित्रावभिमात्यराती ॥ ७२९ ॥
-wordlist-
 
षण्ढ (पुं),  वर्षवर (पुं),  शत्रु (पुं),  प्रतिपक्ष (पुं),  पर (पुं),  रिपु (पुं),  शात्रव (पुं),  प्रत्यवस्थातृ (पुं),  प्रत्यनीक (पुं),  अभियाति (पुं),  अरि (पुं),  दस्यु (पुं),  सपत्न (पुं),  असहन (पुं),  विपक्ष (पुं),  द्वेषिन् (पुं),  द्विषन् (पुं),  वैरिन् (पुं),  अहित (पुं),  जिघांसु (पुं),  दुर्हृद् (पुं),  परिपन्थक (पुं),  परिपन्थिन् (पुं),  द्विष् (पुं),  प्रत्यर्थिन् (पुं),  अमित्र (पुं),  अभिमाति (पुं),  अराति (पुं)

--source--
 
रथाङ्गं रथपादोऽरि चक्रं धारा पुनः प्रधिः ॥ ७५५ ॥
नेमिरक्षाग्रकीले त्वण्याणी नाभिस्तु पिण्डिका ।
-wordlist-
 
रथाङ्ग (क्ली),  रथपाद (पुं),  अरि (क्ली),  चक्र (पुंक्ली),  धारा (स्त्री),  प्रधि (पुंस्त्री),  नेमि (स्त्री),  अक्षाग्रकील (पुं),  अणि (पुंस्त्री),  आणि (पुंस्त्री),  नाभि (स्त्री),  पिण्डिका (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अभियाति
अभियाति,  अराति,  अमित्र,  रिपु,  प्रतिपक्ष,  विपक्ष,  विरोधिन्,  अरि,  अहित,  असहन,  जिघांसु,  परिपन्थिन्,  पर,  असुहृद्,  प्रत्यर्थिन्,  पर्यवस्थातृ,  द्वेषिन्,  वैरिन्,  शात्रव,  शत्रु,  सपत्न,  भ्रातृव्य,  प्रत्यनीक,  द्विषत्
अभियातिररातिरमित्ररिपू, 
प्रतिपक्षविपक्षविरोध्यरयः ।
अहितोऽसहनश्च जिघांसुरिति, 
प्रथिताः परिपन्थिपरासुहृदः ॥ ४५५ ॥
प्रत्यर्थी पर्यवस्थाता द्वेषी वैरी च शात्रवः ।
शत्रुः सपत्नो भ्रातृव्यः प्रत्यनीको द्विषन्मतः ॥ ४५६ ॥
verse 2.1.1.455
page 0053

नाममाला

Sanskrit

वैरिन्,  आराति,  अमित्र,  अरि,  द्विष्,  सपत्न,  द्विषत्,  रिपु,  भ्रातृव्य,  दुर्जन,  शत्रु,  दुष्ट,  द्वेषिन्,  खल,  अहित
वैर्यारातिरमित्रोऽरिर्द्विट् सपत्नो द्विषद्रिपुः ।
भ्रातृव्यो दुर्जनः शत्रुर्दुष्टो द्वेषी खलोऽहितः ॥ ४४ ॥
verse 0.1.1.44
page 0023

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अरिः,  पुं,
   (ऋ + इन् ।) शत्रुः । इत्यमरः ॥
(“उपकर्त्रारिणा सन्धिर्न मित्रेणापकारिणा” । इति मनुः ।)इति हितोपदेशे ।“अनन्तरमरिं विद्यादरिसेविनमेव च” ।चक्रं । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
 खदिरभेदः । तत्प-र्य्यायः । सन्दानिका २ दाली ३ खदिरपत्रिका ४ ।अस्य गुणाः । कषायत्वं । कटुत्वं । तिक्तत्वं ।रक्तार्त्तिपित्तनाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अरि पु०
  ऋ--इन् । १ शत्रौ २ रथाङ्गे,  चक्रे,  ३ विट्खदिरे, ४ कामक्रोधलोभमोहमदमात्सर्येषु षट्सु,  तत्संख्यासाम्यात्५ षट्संख्यायां,  ६ ज्योतिषप्रसिद्धे लग्नावधिके षष्ठस्थाने७ ईश्वरे च । तत्र शत्रौ “दूरात्प्रशमितारिभिः” “विजि-तारिपुरः पुरः” रघुः । “नारीणामनुकूलमाचरसि चेज्-जानासि” का० प्र० “अरिकरिहरणार्थम्” लीला० । “नारिंन मित्रं यं विद्यात्तं श्राद्धेभोजयेत् द्विजम्” मनुः । चक्रे“गदारिखड् ग पद्मधृक्” विष्णुध्यानम् । कामादौ“कृतारिषडवर्गजयेन” किरा० । ईश्वरे अरिधामश् शब्देउ० विट्खरि अरिमेदः । “सितासितौ चन्द्रमसो न कश्चित्बुधः शशी सौम्यसितौ रवीन्द । रवीन्दुभौमा रवितस्त्वमित्रा”इति ज्योतिषोक्तेषु रव्यादीनां ८ शुक्रमन्दादिषु । यथारवेः शुक्रशनी,  कुजस्य बुधः,  बुधस्य शशी,  गुरोः बुधशुक्रौशुक्रस्य रविचन्द्रौ” शनेः रविचन्द्रभौमाः । “नीचस्थितेऽरि-गेहगेऽथ पराजिते वा जीवे भृगौ ब्रतविधौ स्मृतिकर्महीनः”ज्योति० एते च नैसर्गिका अरयः तात्कालिकास्तु “चतुर्थदश-वित्तान्त्यविनाशस्थाः परस्परम् । तत्कालमित्राण्युच्चस्थःकैश्चिदुक्तोऽन्यया रिपुः” ज्योतिषोक्तेः तत्काले तत्तद्राशिस्थ-ग्रहापेक्षया २,  ३,  ४,  १०,  ११,  १२ स्थानभिन्नेषु १,  ५,  ६, ७,  ८,  ९ स्थानेषु स्थिताः ग्रहाः तथाहि कर्मकाले ये ग्रहायत्र राशौ तिष्ठन्ति तेषां यदपेक्षया १,  ५,  ६,  ७,  ८,  ९,  स्थानस्था ग्रहास्ते तेषां तत्कालिकारयो भवन्ति तएव ग्रहा यदिनैसर्गिकरिपवस्तदा अधिशत्रवः नैसर्गिकसमाश्चेत् रिपवः, इति भेदः । यथोक्तं हितसमरिपुसंज्ञा ये निसर्गे निरुक्ताःअधिहितहितमध्यास्तेऽपि तत्कालमित्रैः । रिपुसमसुहृदा-ख्या ये निसर्गोपदिष्टा अधिरिपुरिपुमध्याः शत्रुभिश्चिन्तनीया’इतिराजभा० । निसर्गसमाश्च “बुधःकुजेज्यास्फुजिदर्कपुत्राःशुक्रार्कजौ,  भौमसुरेज्यमन्दाः,  । शनिः,  कुजज्यौ,  सुरराज-मन्त्रो रव्यादितोऽमी समसं ज्ञिताः स्युः” इत्युक्ताः यथारवेःबुधः,  चन्द्रस्य कुजगुरुशुक्रशनयः । कुजस्य शुक्रशनी,  बुधस्यकुजगुरुशनयः । गुरोः शनिः,  शुक्रस्य कुजगुरू’ शनेः गुरुः, एतेषां क्रमेणैते समास्त एव समा अपि तात्कालिकरि-पवश्चेत् रिपव इति अवगन्तव्यम् । एतेषां वलज्ञानार्थं तत्तत्संज्ञा तयाहि अधिमित्रगृहे २२ । ३० कला बलम मित्र-गृहे१५ कलाः,  समगृहे ११ । ४५ कलाः शत्रुगेहे ७ । ३ कलाःअधिशत्र गृहे ३ । ४५ कलाबलम् । मूलं जातकादौ दृश्यम् ।नैसर्गिकरिगुता तु सर्वकार्य्यमात्रे इति भेदः ।एतच्च जातोक्तग्रहादिबलज्ञानोपयोगि । ताजके तु “दृष्टिःस्यान्नमपञ्चमे बलवती प्रत्यक्षतः स्नेहदा पादोना(४५ कलाः) ऽखिलकार्य्यसाधंनकरी मेलापकाख्योच्यते ।गुप्तस्नेहकरी तृतीयभवने कार्य्यस्य संसिद्धिदा त्र्यशोनाकथिता (४० कलाः) तृतीयभवने षड्भागदृष्टिर्भवे (१०-कलाः) । दृष्टिः पादमिता (१५ कलाः) चतुर्थदशमे गुप्ता-रिमावा स्मृताऽन्योन्यं सप्तमभे तथैकभवने प्रत्यक्षवैरा-खिला” (६० कलाः) इति दृष्टिविशेषमभिधाय “पश्य-न्मित्रदृशा (३,  ५,  ९,  ११, ) सुहृत्,  रिपुदृशा (१,  ४,  ७,  १०)शत्रः । समस्त्वन्यथा २,  ६,  ८,  १२,  इति नील० उक्तदिशातात्-कालिकमित्रादि । तेन स्वापेक्षप्या १,  ४,  ७,  १०,  स्था-नस्था ग्रहाः रिपवः । तत्र “स्वस्वाधिकारोक्तबलं सुहृद्भेपादोनमर्द्धं समभेऽरिभेऽङ्घ्रः” नील० । राहो-निसर्गरिपवस्तु “सूर्य्यःशशाङ्को धरणीसुतश्च राहोरिपुः” इत्युक्ता ज्ञेयाः । तत्कालिकास्तुप्रागुक्तदिशा ज्ञेयाःकेतोस्तु “शुक्रशनी विपक्षौ” इत्युक्तौ ज्ञेयौ । जातके षष्ठ-स्थाने “षष्ठे च क्षतविद्विषौ” इत्युक्तौ चिन्तनीयौ । ताजके तु“रिपौ मातुलमान्द्यारिचतुष्पाद्बन्धनीव्रणा” इति नील०ताजकोक्ताः चिन्तनीयाः । ८ तन्त्रोक्ते मन्त्रभेदे ।तथाहि षोडशकोष्ठात्मके सिद्धादिचक्रे चतुश्चतुःकाष्ठा-दिक्रमेण सिद्धः,  साध्यः सुसिद्धः अरिरिति संज्ञा । तत्रापितेषु चतुःकोष्ठात्मकेषु प्रत्येकं चतुर्थं कोष्ठमपि अरिसंज्ञं तथाच पञ्चमकोष्ठं सप्तमकोष्ठं त्रयोदशकोष्ठं एकादशंकोष्ठम् द्वा-दशं पञ्चदशं कोष्ठंषोडशं चेति सप्तकमरिसंज्ञं तस्यारिसंज्ञ-कत्वात् तत्रस्थवर्ण्णा अप्यरिसंज्ञाः । षोडशकोष्ठस्थवर्णेषु मध्येसाधकनामाक्षरं यत्र तिष्ठति तस्यैंवादित्वं प्रकल्प्य दक्षिणाव-र्त्तेन सर्व्वत्र चतुर्षु चतुःकोष्ठात्मकेषु गणना तथा च प्रथमा-दिकोष्ठस्थाक्षरादिको मन्त्रः सिद्धादिनामभाक् । यथा आ-द्यकोष्ठचतुष्टये प्रथमे १ सिद्धसिद्धः २ द्वितीये सिद्धसाध्यः ।तृतीये ३ सिद्धसुसिद्धः ४ चतुर्थे सिद्धारिः । द्वितीयकोष्ठच-तुष्के आद्ये साध्यसिद्धः द्बितीये साध्यसाध्यः ।तृतोये साध्यसुसिद्धः चतुर्थे साध्यारिः । तृतीयकोष्ठचतुष्टयेआद्ये सुसिद्धसिद्धः द्वितीयेसुसिद्धसाध्यः । तृतीवे सुसिद्ध-सुसिद्धः चतुर्थे सुसिद्धारिः । चतुर्थकोष्ठचतुष्के आद्येअरिसिद्धः । द्वितीये अरिमाध्यः तृतीये अरि-सुसिद्धः चतुर्थे अर्य्वरिरिति गणना । एतच्च प्रदर्शन-मात्रमुक्तम् किन्तु सर्व्वत्र यत्र कोष्ठे साधकनामाक्षरंतदारभ्यैव गणना तथाच साधकनाभाक्षरं यत्र तिष्ठतितत्कोष्ठस्यैवादित्वं प्रकल्प्य दक्षिणाबर्तेन गणने मन्त्राक्षरंयत्र तिष्ठति तत्पर्य्यन्तगणनायां सिद्धादिषोडशसंज्ञा तथाच ३८ पृष्ठे दर्शिताऽकथहचक्रानुसारेण प्रथमादिसंज्ञा सा-धकनामाक्षारादिकल्पनयैव । ततश्च सिद्धादिचक्रस्थकोष्ठानांप्रथमादिसंख्या या उक्ता सा न नियता अकथहचक्रशब्देतन्मूलं दृश्यम् । “अरिमन्त्रं न गृह्लीयादिति” तन्त्रम । राज्ञोविषयानन्तरस्थे ९ नृपतौ । स च द्वादशराजचक्रमध्ये आदि-मूतः यथोक्तं माघ २,  ८१ श्लोकव्याख्यायां मल्लि० । “अरि-र्मित्रमरेर्मित्रं मित्रमित्रमतः: परम् । अरिमित्रस्यमित्रञ्च विजिगीषोः पुरस्मराः” पञ्चेतिशेषः “पार्ष्णिग्रा-हस्ततः पश्चादाक्रन्दस्तनन्तरम् । आसारावनयोश्चैव विजि-गोषोस्तु पृष्ठतः” पार्ष्णिग्राहासारः आक्रन्दासारश्चेतिचत्वार इति शेषः एवं नव भवन्ति विजिगीषुर्दशमः“अरेश्च विजिगीषोश्च मध्यमो भूम्यन्न्तरः । अनुग्रहेसंहतयोः समर्थोव्यस्तयोर्बधे । मण्डलाद्वहिरेतेषामुदासीनोबलाधिकः” इति मध्यमोदासीनाभ्यां सह द्वादश इति ।अरये साधु तस्मै हितं वा यत् । अराय्यं तत्र साध्वादौ त्रि०
 “असौ यो अधराद्गृहस्तत्र सन्त्वराय्यः” अथ० २,  १४,  ३,  ।१० प्रेरके त्रि०
  अरिष्टुतशब्दे उदा० ।

Capeller

German

 1. अरि॑ treu,  fromm. 

 2. अरि॑ missgünstig,  feindlich
 m.
  Feind.

Grassman

German

 arí,  a.,  „regsam,  strebsam“ [ar 6—9,  besonders ar 9]. Von diesem allgemeinen Begriffe aus scheidet sich die Bedeutung in drei verschiedene Richtungen,  nämlich „den Göttern zustrebend,  fromm“,  oder „den Schätzen zustrebend,  habsüchtig,  geizig“ oder „widerstrebend,  feindlich“ [ar 11]. Die Ausscheidung der letzten beiden Bedeutungen und die Zurückführung auf den Begriff „nicht gebend“,  wie in á-rāvan (BR.),  ist bei der durchgehenden Gleichheit der eigenthümlichen Casusentwickelung nicht möglich. Die mancherlei Wortspiele zwischen arí (in der zweiten Bedeutung) und árāti,  ja auch die eigenthümliche Bedeutungswendung,  in die der Begriff in solchen Anspielungen überzugehen pflegt,  zeigen nur,  dass die Sänger durch Form und Bedeutung an diese nahe anklingenden Worte (árarivas,  árāti bis árāvan) erinnert wurden. Also 1〉 regsam,  strebsam
 2〉 zu den Göttern strebend,  fromm,  der Fromme,  von Personen
 3〉 zu den Göttern strebend,  von Liedern und Gebeten
 4〉 begierig,  schatzgierig,  kampfbegierig
 5〉 gottlos,  der Gottlose
 6〉 Feind.
-ís 2〉 {9, 10}
 {150, 1} (ahán)
 {580, 3}
 {622, 14}
 {681, 16}
 {854, 1}
 {865, 5} (Aufrecht áris)
 — in {4, 6} arís vocéyus kṛṣṭáyas ist mit Bollensen (O. u. O. 〔2, 462〕) wol arī́s (für aryás) zu lesen. — 4〉 śevadhipā́s {1020, 9}. — 5〉 {791, 3}.
-ím 2〉 {402, 5}. — 5〉 {199, 2}.
-yám {653, 14} (wo wol aryā́m als Gen. p. zu lesen ist).
-áye 4〉 {454, 5} vṛ́kāya.
-iás [G.] 2〉 (rā́yas) {344, 1}
 {524, 1} (námobhis). — 5〉 (rā́yas) {455, 3}.
-yás [G.] 1〉 (évān) {492, 2}. — 2〉 (nṛpátim) {334, 2}
 (gā́vas,  hávās) {853, 8}
 (mṛ́dhas) {214, 13}
 (puṣṭéṣu) {912, 1}
 (vásu) {912, 3}. — 4〉 (paúṇsiāni) {169, 6}. — 5〉 (manyúm) {576, 11}
 (gáyam) {644, 22}
 {735, 3}
 (árātīs) {457, 27}
 {659, 2}
 (árātayas) {959, 3}
 {489, 16}
 {500, 8}
 (puṣṭī́s) {203, 5}
 (puṣṭā́ni) {203, 4}
 dyumnā́ni {300, 6}. — 6〉 (rayís) {461, 1}
 (rā́yas) {477, 5}
 (dṛḍhā́) {641, 16}
 (abhíbhūtim) {118, 9}
 (táruṣas) {456, 3}
 {941, 5}
 (hávanāni) {584, 2}
 (sávanā) {325, 1}
 {675, 12}
 (aghā́ni) {599, 5}
 (ādíśas) {669, 12}
 (śrávāṃsi) {942, 6}
 (jánān) {387, 2}
 (anukāmám) {668, 8}
 (védas) {356, 12}
 (váśasya) {465, 5}
 {868, 1} (vā́cam).
-yás [N. m.] 1〉 von den Maruts: {408, 12}
 {572, 22}. — 2〉 (wir): {70, 1}
 {73, 5}
 {184, 1}
 {185, 9}
 {316, 3}
 {608, 4}
 {773, 11}
 kārávas {486, 33}
 {703, 3}
 sūráyas {466, 7}
 [Page106] vípas {621, 4}
 (śárdhantas) {550, 18}
 {537, 9}. — 5〉 {791, 1}.
-yás [N. f.] 1〉 víbhṛtrās {71, 3}. — 3〉 gíras {122, 14}.
-yás [A. m.] 2〉 {298, 18}
 {547, 5}
 {654, 10}
 {602, 7}
 {674, 9}. — 6〉 {312, 19}
 {564, 3}
 {885, 3}.
-yás [A. f.] 3〉 āśíṣas {277, 2}
 gíras {974, 3}. — 5〉 áratīs {346, 11}
 {613, 9}.

 106, 1.b: {602, 7}

 arí:
-yas [G.] 2〉 áti yád 〰 árhāt {214, 15}.

Burnouf

French

 अरि अरि m.
  Vd. maître de maison. 
		 Lat. herus.

 अरि अरि m.
  ennemi.
		 (ऋ) Roue.
		 Esp. de mimosa,  bot.
अरिन्दम a. (दम्) qui dompte l'ennemi
 vainqueur
conquérant.

Stchoupak

French

 १ अरि-
 m.
  roue,  disque.

 २ अ-रि-
 m.
  ennemi 
 -ता- f.
  inimitié.
°घ्न- m.
  qui détruit les ennemis.
°जित्- m.
  fils de Kṛṣṇa.
°नन्दन- a. qui fait triompher l'ennemi.
°निपात- m.
  incursion d'ennemis.
°मर्दन- a. qui détruit l'ennemi 
 m.
  n.
  d'un roi des hibous.
°सोम- m.
  n.
  d'une sorte de soma.
°ह- m.
  n.
  de princes.
°हन्- ag. qui frappe les ennemis.
अरिं-दम- a. qui maîtrise l'ennemi 
 m.
  n.
  d'un Muni.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.