| YouTube Channel

अरण्यम् (araNyam)

 
Apte
English
अरण्यम् [araṇyam], (sometimes)
m.
 also, [अर्यते गम्यते शेषे वयसि ऋ-अर्तेर्निच्च
Uṇ.*
 3.12] A land neither cultivated nor grazed, a wilderness, forest, desert
प्रियानाशे कृत्स्नं किल जगदरण्यं हि भवति
U.*
 6.3
माता यस्य गृहे नास्ति भार्या चाप्रियवादिनी । अरण्यं तेन गन्तव्यं यथारण्यं तथा गृहम् ॥ Chāṇ. 44
तपःश्रद्धे ये ह्युपवसन्त्यरण्ये Muṇd.1.2.11.
oft
 . used at first member of
comp.
 in the sense of 'wild', 'grown or produced in forest'
˚बीजम् wild seed
˚कार्पासि, ˚कुलत्थिका
˚कुसुम्भः
&c.
so ˚मार्जारः, ˚मूषकः.
A foreign or distant land
अरण्येषु जर्भुराणा चरन्ति
Rv.*
 1.163.11. -ण्यः
N.
 of a plant कट्फल (Mar. कायफळ)Comp. -अध्यक्षः headman or superintendent of a forest district
forest keeper or ranger. -अयनम्, -यानम् going into the forest, becoming a hermit
अथ यदरण्यायनमित्या- चक्षते ब्रह्मचर्यमेव तद् Ch.
Up.*
 8.5.3. -ओकस्, -सद्
a.
dwelling in woods, being in a forest
किंतु ˚सदोवयं अनभ्यस्त रथचर्याः
U.*
 5
वैक्लव्यं मम तावदीदृशमपि स्नेहादरण्यौकसः
Ś.*
 4.6.
especially, one who has left his family and become an anchorite, forest-dweller. -कणा wild cumin seed (Mar. जिरें) -कदली wild plantain. -काण्डम्
N.
 of the third book of the Rāmāyaṇa which embodies Rāmā's exploits in the course of his journey through the forests in company with Viśvāmitra. -गजः a wild elephant (not tamed). -गानम्
N.
 of one of the four hymn-books of the Sāmaveda (to be chanted in the forest). -चटकः a wild sparrow. -चन्द्रिका (lit. ) moonlight in a forest
(fig. ) an ornament or decoration which is useless, or does not serve its purpose
just as moonlight in a forest is useless there being no human beings to view, enjoy and appreciate it, so is decoration when not viewed and appreciated by those for whom it is intended
thus Malli. on स्त्रीणां प्रियालोक- फलो हि वेषः
Ku.*
 7.22 remarks अन्यथा$रण्यचन्द्रिका स्यादिति भावः. -चर (˚ण्येचर also), -जीव
a.
 wild, living in woods. -ज
a.
 wild
˚आर्द्रका wild ginger. -जीरम् wild cumin. (Mar. कडू जिरें). -दमनः
N.
 of a plant.-द्वादशी, -व्रतम्
N.
 of a ceremony performed on the 12th day of Mārgaśīrṣa.
धर्मः wild state or usage, wild nature
तथारण्यधर्माद्वियोज्य ग्राम्यधर्मे नियोजितः
Pt.*
 1
the duties of a Vānaprastha or anchorite. -धान्यम्, -शालिः wild rice (नीवार). -नृपतिः, -राज् (ट्), -राजः 'lord of the woods', epithet of a lion or a tiger
so अरण्यानां पतिः. -पण्डितः [अरण्ये एव पण्डितः, न तु नगरादिषु जनसमाजेषु] 'wise in a forest'
(fig. ) a foolish person (who can display his learning only in a forest where no one will hear him and correct his errors). -पर्वन्
N.
 of the first section of the
Mb.
 -भव
a.
 growing in a forest, wild
यथा˚ वास्तिलाः
Pt.*
 2.86. -मक्षिका a gadfly (Mar. घोडमाशी) -मुद्रकः a kind of wild bean. -यानम् retiring to the woods.-रक्षकः conservator of forests, forest-keeper. -राज्यम् sovereignty of the woods. -रुदितम् (˚ण्ये˚) 'weeping in a forest', a cry in the wilderness
(fig. ) a vain or useless speech, or a cry with no one to heed it, or anything done to no purpose
अरण्ये मया रुदितम्
Ś.*
 2
प्रोक्तं श्रद्धाविहीनस्य अरण्यरुदितोपमम्
Pt.*
 1.393
तदलमधुनारण्यरुदितैः
Amaru.*
 76. -वायसः a wild crow, raven.
वासः, समाश्रयः retiring into woods, residence in a forest
˚योन्मुखं पितरम्
R.*
 12.8.
a hermitage, forest habitation. -वासिन्
a.
 living in a forest, wild
m.
 a forest-dweller, an anchorite. (-नी)
N.
 of a plant अत्यम्लपर्णी. -वास्तु (-स्तू)कः
N.
 of a plant वनवेतः. -विलपितम्, -विलापः (˚ण्ये)
=
 ˚रुदितम् above.-श्वन्
m.
 'a wild hound', wolf. -षष्ठी
N.
 of a festival celebrated on the 6th day of the bright half of Jyeṣṭha. -सभा a forest-court.
Hindi
Hindi
(नपु) जंगल जंगल,
Apte Hindi
Hindi
अरण्यम्
नपुं*
 - अर्यते गम्यते शेषे वयसि - ऋ+अन्य
"जंगल, बन, उजाड़, जंगली, जंगल में उत्पन्न "
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 वनम्, अरण्यम्, काननम्, विपिनम्, अटवी, दावः, कुब्रम्
noun
बृहद् भूभागम् अभिव्याप्य स्थिताः नैकाः वृक्षाः।
"निसर्गस्य चिन्ताम् अकृत्वा मनुष्यः वनानि एव छेदयति।"
Synonyms:
 अरण्यम्, अरण्यी, अरण्यानी, वनम्, वनी, अटविः, अटवी, गहनम्, गहः, काननम्, विपिनम्, जङ्गलम्, जङ्गलः, दावः, कान्तारः, कान्तारम्, कुत्रम्, रिक्तम्, तल्कम्
noun
बहु-वृक्ष-युक्तं स्थानं यद् मृगैः अर्यते।
"अस्मिन् अरण्ये अहि-वराह-इभानां यूथाः तथा च भिल्ल-भल्ल-दवा-आदयः जनाः दृश्यन्ते।"