अरण्य (araNya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अरण्य nf.  (-ण्यं-णी) A forest.
	 m.
  (-ण्यः) Kayaphal,  a drug so named. See
कट्फल.
 E.
  ऋ to go,  and अन्य Unadi aff.
  

Capeller Eng

English

 अ॑रण्य n.
  wilderness,  forest. 

Yates

English

 अर-ण्य (ण्यं) 1.
n.
  A forest,  a wood.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

अरण्य 	-	 araNya 	-	 n.
  	-	 forest
वन 	-	 vana 	-	 n.
  	-	 forest
वनेयर 	-	 vaneyara 	-	 m.
  	-	 forester
अरण्यं निकषा कुसुमानि रोहन्ति. 	-	 araNyaMnikaSAkusumAnirohanti. 	-	 sent.
  	-	 Neartheforestgrowflowers.
वनान्तर 	-	  vanAntara 	-	 n.
 
आरण्यक 	-	  AraNyaka 	-	 adj.
  	-	 forest
अटवी 	-	  aTavI 	-	 f.
  	-	 forest
द्रुमिणी 	-	  drumiNI 	-	 f.
  	-	 forest
वनी 	-	  vanI 	-	 f.
  	-	 forest
दाव 	-	  dAva 	-	 m.
  	-	 forest
झष 	-	  jhaSa 	-	 m.
  	-	 forest
झाट 	-	  jhATa 	-	 m.
  	-	 forest
कान्तार 	-	  kAntAra 	-	 m.
 n.
  	-	 forest
कानन 	-	  kAnana 	-	 n.
  	-	 forest
विपिन 	-	  vipina 	-	 n.
  	-	 forest
अरण्यक 	-	  araNyaka 	-	 n.
  	-	 forest
काननान्त 	-	  kAnanAnta 	-	 n.
  	-	 forest
कुब्र 	-	  kubra 	-	 n.
  	-	 forest
कृपीट 	-	  kRpITa 	-	 n.
  	-	 forest
गोत्र 	-	  gotra 	-	 n.
  	-	 forest

अरण्य 	-	 araNya 	-	 n.
  	-	 forest
वन 	-	 vana 	-	 n.
  	-	 forest
वनेयर 	-	 vaneyara 	-	 m.
  	-	 forester
अरण्यं निकषा कुसुमानि रोहन्ति. 	-	 araNyaMnikaSAkusumAnirohanti. 	-	 sent.
  	-	 Neartheforestgrowflowers.
वनान्तर 	-	  vanAntara 	-	 n.
 
आरण्यक 	-	  AraNyaka 	-	 adj.
  	-	  forest
अटवी 	-	  aTavI 	-	 f.
  	-	  forest
द्रुमिणी 	-	  drumiNI 	-	 f.
  	-	  forest
वनी 	-	  vanI 	-	 f.
  	-	  forest
दाव 	-	  dAva 	-	 m.
  	-	  forest
झष 	-	  jhaSa 	-	 m.
  	-	  forest
झाट 	-	  jhATa 	-	 m.
  	-	  forest
कान्तार 	-	  kAntAra 	-	 m.
 n.
  	-	  forest
कानन 	-	  kAnana 	-	 n.
  	-	  forest
विपिन 	-	  vipina 	-	 n.
  	-	  forest
अरण्यक 	-	  araNyaka 	-	 n.
  	-	  forest
काननान्त 	-	  kAnanAnta 	-	 n.
  	-	  forest
कुब्र 	-	  kubra 	-	 n.
  	-	  forest
कृपीट 	-	  kRpITa 	-	 n.
  	-	  forest
गोत्र 	-	  gotra 	-	 n.
  	-	  forest

अरण्य 	-	 araNya 	-	 n.
  	-	 forest
वन 	-	 vana 	-	 n.
  	-	 forest
विदेश 	-	 videza 	-	 adj.
  	-	 foreign
विदेशीय 	-	 videzIya 	-	 adj.
  	-	 foreign
सर्वकालम् 	-	 sarvakAlam 	-	 adverb 	-	 forever
सर्वदा 	-	 sarvadA 	-	 indecl.
  	-	 forever
अग्र 	-	 agra 	-	 adj.
  	-	 foremost
वनेयर 	-	 vaneyara 	-	 m.
  	-	 forester
ललाट 	-	 lalATa 	-	 m.
  n.
  	-	 forehead
पूर्वानुमान 	-	 pUrvAnumAna 	-	 n.
  	-	 forecast
प्राक्कथन 	-	 prAkkathana 	-	 n.
  	-	 foreword
विदेशी 	-	 videzI 	-	 f.
  	-	 foreigner
परदेशी 	-	 paradezI 	-	 f.
  	-	 foreigner
विदेशीय 	-	 videzIya 	-	 m.
  	-	 foreigner
वैदेशिक 	-	 vaidezika 	-	 m.
  	-	 foreigner
हूण 	-	 hUNa 	-	 m.
  	-	 foreigner
तर्जनी 	-	 tarjanI 	-	 f.
  	-	 forefinger
प्रक्षेपण 	-	 prakSepaNa 	-	 n.
  	-	 forecasting  [ computer ]
पूर्वानुमान 	-	 pUrvAnumAna 	-	 n.
  	-	 forecasting  [ computer ]
विदेश 	-	 videza 	-	 m.
  	-	 foreignland

Wilson

English

 अरण्य
nf.  (-ण्यः-णी) A forest.
m.
  (-ण्यः) Kayaphal,  a drug so
named. See कट्फल.
E.
  ऋ to go,  and अन्य Uṇādi aff.
  

Apte

English

अरण्यम् [araṇyam],  (sometimes) m.
  also,  [अर्यते गम्यते शेषे वयसि ऋ-अर्तेर्निच्च Uṇ.*
  3.12] A land neither cultivated nor grazed,  a wilderness,  forest,  desert
 प्रियानाशे कृत्स्नं किल जगदरण्यं हि भवति U.*
  6.3
 माता यस्य गृहे नास्ति भार्या चाप्रियवादिनी । अरण्यं तेन गन्तव्यं यथारण्यं तथा गृहम् ॥ Chāṇ. 44
 तपःश्रद्धे ये ह्युपवसन्त्यरण्ये Muṇd.1.2.11. oft
 . used at first member of comp.
  in the sense of 'wild',  'grown or produced in forest'
 ˚बीजम् wild seed
 ˚कार्पासि,  ˚कुलत्थिका
 ˚कुसुम्भः &c.
 
 so ˚मार्जारः,  ˚मूषकः.

A foreign or distant land
 अरण्येषु जर्भुराणा चरन्ति Rv.*
  1.163.11. -ण्यः N.
  of a plant कट्फल (Mar.  कायफळ)Comp.   -अध्यक्षः headman or superintendent of a forest district
 forest keeper or ranger. -अयनम्,  -यानम् going into the forest,  becoming a hermit
 अथ यदरण्यायनमित्या- चक्षते ब्रह्मचर्यमेव तद् Ch. Up.*
   8.5.3. -ओकस्,  -सद् a.
 

dwelling in woods,  being in a forest
 किंतु ˚सदोवयं अनभ्यस्त रथचर्याः U.*
  5
 वैक्लव्यं मम तावदीदृशमपि स्नेहादरण्यौकसः Ś.*
  4.6.

especially,  one who has left his family and become an anchorite,  forest-dweller. -कणा wild cumin seed (Mar.  जिरें) -कदली wild plantain.  -काण्डम् N.
  of the third book of the Rāmāyaṇa which embodies Rāmā's exploits in the course of his journey through the forests in company with Viśvāmitra.  -गजः a wild elephant (not tamed). -गानम् N.
  of one of the four hymn-books of the Sāmaveda (to be chanted in the forest). -चटकः a wild sparrow. -चन्द्रिका (lit. ) moonlight in a forest
 (fig. ) an ornament or decoration which is useless,  or does not serve its purpose
 just as moonlight in a forest is useless there being no human beings to view,  enjoy and appreciate it,  so is decoration when not viewed and appreciated by those for whom it is intended
 thus Malli. on स्त्रीणां प्रियालोक- फलो हि वेषः Ku.*
  7.22 remarks अन्यथा$रण्यचन्द्रिका स्यादिति भावः. -चर (˚ण्येचर also),  -जीव a.
  wild,  living in woods. -ज a.
  wild
 ˚आर्द्रका wild ginger. -जीरम् wild cumin.  (Mar.  कडू जिरें). -दमनः N.
  of a plant.-द्वादशी,  -व्रतम् N.
  of a ceremony performed on the 12th day of Mārgaśīrṣa. 

धर्मः wild state or usage,  wild nature
 तथारण्यधर्माद्वियोज्य ग्राम्यधर्मे नियोजितः Pt.*
  1

the duties of a Vānaprastha or anchorite. -धान्यम्,  -शालिः wild rice (नीवार). -नृपतिः,  -राज् (ट्),  -राजः 'lord of the woods',  epithet of a lion or a tiger
 so अरण्यानां पतिः. -पण्डितः [अरण्ये एव पण्डितः,  न तु नगरादिषु जनसमाजेषु] 'wise in a forest'
 (fig. ) a foolish person (who can display his learning only in a forest where no one will hear him and correct his errors). -पर्वन् N.
  of the first section of the Mb.
  -भव a.
  growing in a forest,  wild
 यथा˚ वास्तिलाः Pt.*
  2.86. -मक्षिका a gadfly (Mar.  घोडमाशी) -मुद्रकः a kind of wild bean.  -यानम् retiring to the woods.-रक्षकः conservator of forests,  forest-keeper. -राज्यम् sovereignty of the woods. -रुदितम् (˚ण्ये˚) 'weeping in a forest',  a cry in the wilderness
 (fig. ) a vain or useless speech,  or a cry with no one to heed it,  or anything done to no purpose
 अरण्ये मया रुदितम् Ś.*
  2
 प्रोक्तं श्रद्धाविहीनस्य अरण्यरुदितोपमम् Pt.*
  1.393
 तदलमधुनारण्यरुदितैः Amaru.*
  76. -वायसः a wild crow,  raven. 

वासः,  समाश्रयः retiring into woods,  residence in a forest
 ˚योन्मुखं पितरम् R.*
  12.8.

a hermitage,  forest habitation.  -वासिन् a.
  living in a forest,  wild
 m.
  a forest-dweller,  an anchorite. (-नी) N.
  of a plant अत्यम्लपर्णी. -वास्तु (-स्तू)कः N.
  of a plant वनवेतः. -विलपितम्,  -विलापः (˚ण्ये) =
  ˚रुदितम् above.-श्वन् m.
  'a wild hound',  wolf.  -षष्ठी N.
  of a festival celebrated on the 6th day of the bright half of Jyeṣṭha.  -सभा a forest-court.

Apte 1890

English

 अरण्यं (sometimes m. also, ) [अर्यते गम्यते शेषे वयसि ऋ-अन्यच्चनित् Uṇ. 3. 102] A land neither cultivated nor grazed,  a wilderness,  forest,  desert
 प्रियानाशे कृत्स्नं किल जगदरण्यं हि भवति U. 6. 30
 माता यस्य गृहे नास्ति भार्या चाप्रियवादिनी । अरण्यं तेन गंतव्यं यथारण्यं तथा गृहं । Chāṇ. 44
 oft. used as first member of comp. in the sense of ‘wild’,  ‘grown or produced in forest
’ °बीजं wild seed
 °कार्पासी,  °कुलत्थिका
 °कुसुंभः &c
 so °मार्जार,  °मूषकः. 
ण्यः N. of a plant कट्फल. 
Comp. 
अध्यक्षः headman or superintendent of a forest district
 forest keeper or ranger. 
अयनं,  
यानं going into the forest,  becoming a hermit
 अथ यदरण्यायनमित्याचक्षते ब्रह्मचर्यमेव तद् Ch. Up. 
ओकस्,  
सद् a. {1} dwelling in woods,  being in a forest
 किंतु °सदोवयं अनभ्यस्तरथचर्याः U. 5
 वैक्लव्यं मम तावदीदृशमपि स्नेहादरण्यौकसः Ś. 4. 5. {2} especially,  one who has left his family and become an anchorite,  forest-dweller. 
कणा wild cumin seed. 
कदली wild plantain. 
कांडं N. of the third book of the Rāmāyaṇa which embodies Rāmā's exploits in the course of his journey through the forests in company with Viśvāmitra. 
गजः a wild elephant (not tamed). 
गानं N. of one of the four hymn-books of the Śāmaveda (to be chanted in the forest). 
चटकः a wild sparrow. 
चंद्रिका (lit.) moonlight in a forest
 (fig.) an ornament or decoration which is useless,  or does not serve its purpose
 just as moonlight in a forest is useless there being no human beings to view,  enjoy and appreciate it,  so is decoration when not viewed and appreciated by those for whom it is intended
 thus Malli. on स्त्रीणां प्रियालोकफलो हि वेषः Ku. 7. 22 remarks: अन्यथाऽरण्यचंद्रिका स्यादिति भावः. 
चर (°ण्येचर also),  
जीव. a. wild,  living in woods. 
ज a. wild
 °आर्द्रका wild ginger. 
जीरं wild cumin. 
दमनः N. of the plant called dona. 
द्वादशी,  
व्रतं N. of a ceremony performed on the 12th day of MārgaŚīrṣa. 
धर्मः {1} wild state or usage,  wild nature
 तथारण्यधर्माद्वियोज्य ग्राम्यधर्मे नियोजितः Pt. 1. {2} the duties of a Vānaprastha or anchorite. 
धान्यं,  
शालिः wild rice (नीवार). 
नृपतिः,  
राज् (ट्),  
राजः ‘lord of the woods’,  epithet of a lion or a tiger
 so अरण्यानां पतिः. 
पंडितः [अरण्ये एव पंडितः,  नतु नगरादिषु जनसमाजेषु] ‘wise in a forest’
 (fig.) a foolish person (who can display his learning only in a forest where no one will hear him and correct his errors). 
भव a. growing in a forest,  wild
 यथा°वास्तिलाः Pt. 2. 86. 
मक्षिका a gadfly. 
मूद्गकः a kind of wild bean. 
यानं retiring to the woods. 
रक्षकः conservator of forests,  forest-keeper. 
राज्यं sovereignty of the woods. 
रुदितं (°ण्ये°) ‘weeping in a forest’,  a cry in the wilderness
 (fig.) a vain or useless speech,  or a cry with no one to heed it,  or any thing done to no purpose
 अरण्ये मया रुदितं Ś. 2
 प्रोक्तं श्रद्धाविहीनस्य अरण्यरुदितोपमं Pt. 1. 393
 तदलमधुनारण्यरुदितैः Amaru. 76. 
वायसः a wild crow,  raven. 
वासः,  
समाश्रयः {1} retiring into woods,  residence in a forest
 °योन्मुखं पितरं R. 8. 12. {2} a hermitage,  forest habitation. 
वासिन् a. living in a forest,  wild. (
m.) a forest-dweller,  an anchorite. (
नी) N. of a plant अत्यम्लपर्णी. 
वास्तु (स्तू) कः N. of a plant. वनवेतः. 
विलपितं,  
विलापः (°ण्ये°) = °रुदितं above. 
श्वन् m. ‘a wild hound’,  wolf. 
पष्ठी N. of a festival celebrated on the 6th day of the bright halt of Jyeṣṭha. 
सभा a forest-court. 

Monier Williams Cologne

English

 अ॑रण्य n.
  (fr.  1. अ॑रण
 fr.
  √ ऋ,  Uṇ.
 ),  a foreign or distant land,  RV.
   i,  163,  11 and vi,  24,  10

 a wilderness,  desert,  forest,  AV.
  
 VS.
  &c.
  

 अ॑रण्य m.
  the tree also called Kaṭphala,  L.
 

 N.
  of a son of the Manu Raivata,  Hariv.
  434

 of a Sādhya,  ib. 11536

 of a teacher (disciple of Pṛthvīdhara).

Monier Williams 1872

English

 अरण्य अरण्य,  अस्,  अम्,  m. n. (fr. rt. ऋ), 
land neither cultivated nor grazed
 a wilderness, 
desert,  forest
 N. of a plant
 N. of a Sādhya.
—अरण्य-कणा,  f. wild cumin seed.
—अरण्य-
कदली,  f. the wood or wild plantain.
—अरण्य-
काण्ड (?),  अम्,  n. title of the third book of the
Rāmāyaṇa.
—अरण्य-कार्पासी,  f. the wild cotton.
—अरण्य-कुलत्थिका,  f.,  N. of the plant Glycine
Labialis Lin.
—अरण्य-कुसुम्भ,  अस्,  m.,  N. of
the plant Carthamus Tinctorius.
—अरण्य-गज, 
अस्,  m. a wild elephant.
—अरण्य-गत,  अस्,  आ, 
अम्,  gone into a forest.
—अरण्य-गान (?),  अम्, 
n. one of the four Gānas or hymn-books of the
Sāma-veda.
—अरण्य-घोली,  f.,  N. of a plant.
—अ-
रण्य-चटक,  अस्,  m. a wild pigeon.
—अरण्य-
चर,  अस्,  ई,  अम्,  living in forests,  wild.
—अरण्य-ज, 
अस्,  आ,  अम्,  produced or born in a forest.
—अरण्य-
जार्द्रका (°ज-आर्द्°),  f. wild ginger.
—अरण्य-जीर, 
अस्,  m. wild cumin.
—अरण्य-जीव,  अस्,  आ,  अम्,  living
in a forest.
—अरण्य-दमन,  अस्,  m. a wild plant, 
called दोन.
—अरण्य-द्वादशी,  f. or अरण्यद्वा-
दशी-व्रत,  अम्,  n.,  N. of a ceremony performed on
the twelfth day of the month Mārgaśīrṣa.
—अरण्य-
धर्म,  अस्,  m. forest usage,  wild or savage state.
—अरण्य-धान्य,  अम्,  n. wild rice.
—अरण्य-
नृपति,  इस्,  m. king of the forest.
—अरण्य-
भव,  अस्,  आ,  अम्,  growing in a forest,  wild.
—अ-
रण्य-मक्षिका,  f. the gad-fly.
—अरण्य-मार्-
जार,  अस्,  m. wild cat.
—अरण्य-मुद्ग,  अस्,  m.
a kind of bean.
—अरण्य-यान,  अम्,  n. going
into a forest.
—अरण्य-रक्षक,  अस्,  m. forest-
keeper,  superintendent of a forest district.
—अरण्य-
राज्,  ट्,  m. king of the forest
 epithet of a lion or tiger.
—अरण्य-राज्य,  अम्,  n. the sovereignty of the
forest.
—अरण्य-रुदित,  अम्,  n. weeping in a forest, 
i. e. weeping in vain,  with no one to hear.
—अरण्य-
वत्,  ind. like a wilderness.
—अरण्य-वायस,  अस्, 
m. a raven.
—अरण्य-वास,  अस्,  m. a hermitage.
—अरण्य-वासिन्,  ई,  इनी,  इ,  living in a forest,  wild
(ई),  m. forest-dweller,  a hermit,  anchorite
 (नी), 
f.,  N. of a plant.
—अरण्य-वास्तुक or अरण्य-वा-
स्तूक,  अस्,  m.,  N. of a plant.
—अरण्य-शालि,  इस्,  m.
wild rice.
—अरण्य-शूकर,  अस्,  m. a wild hog.
—अरण्य-शूरण,  अस्,  m.,  N. of a plant.
—अ-
रण्य-श्वन्,  आ,  m. a wolf.
—अरण्य-षष्ठी,  f., 
N. of a festival celebrated by females in the month
Jyaiṣṭha.
—अरण्य-सभा,  f. a forest court.
—अ-
रण्याध्यक्ष (°य-अध्°),  अस्,  m. forest-keeper or
ranger,  a head-man or superintendent of a forest dis-
trict.
—अरण्यायन (°य-अय्°),  अम्,  n. going into
the forest,  becoming a hermit.
—अरण्ये-तिलक,  अस्, 
m. wild sesamum growing in a forest and containing
no oil
 hence,  anything which disappoints expectation.
—अरण्ये-ऽनूच्य (°ये-अन्°),  अस्,  m.,  Ved. a kind of
oblation.
—अरण्यौकस् (°य-ओक्°),  आस्,  m. living in
a forest,  a Brāhman who has left his family and be-
come an anchorite.

Macdonell

English

 अरण्य áraṇ-ya,  n.
  distance,  foreign country
 🞄wilderness
 forest
 -ka,  n.
  forest
 -gaja,  m.
  🞄wild elephant
 -cara,  a.
  living in a forest
 🞄wild -jīva,  a.
  id.
 -dharma,  m.
  savage state,  🞄wildness
 -nṛpati,  m.
  king of the forest,  🞄tiger
 -bhava,  a.
  growing in the forest
 wild
 🞄-mārjāra,  m.
  wild cat
 -rāj,  m.
  (nm.  -rāṭ) 🞄lion
 tiger
 -rājya,  n.
  sovereignty of the 🞄forest
 -rudita,  n.
  crying int he forest = vain 🞄lament
 -vat,  ad. like a wilderness
 -vāsa,  🞄m.  forest-abode
 -vāsin,  a.
  forest-dwelling
 🞄m.  denizen of the forest
 -ṣaṣṭikā,  f.
  kind 🞄of celebration. 

Benfey

English

 अरण्य अरण्य,  n.
  A forest.
 -- Comp.
 
धर्म-,  n.
  1. a grove where as-
cetics live,  Śāk. 14,  1. 2. The name
of a forest,  MBh. 13,  7655.
मह-, 
a large forest,  Rām.  3,  52,  46.

Apte Hindi

Hindi

अरण्यम्
नपुं*
   - अर्यते गम्यते शेषे वयसि - ऋ+अन्य
"जंगल, बन, उजाड़,  जंगली,  जंगल में उत्पन्न  "

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अरण्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವನ /ಕಾಡು
निष्पत्तिः - > ऋ (गतौ) - "अन्यः" (उ० ३-१०२)
व्युत्पत्तिः - > अर्यते
प्रयोगाः - > "आरण्यकानां प्रभवः फलानामरण्यजातानि फलान्यभीप्सन्"
उल्लेखाः - > याद० ४-३०
अरण्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತೇಗದ ಮರ

L R Vaidya

English

 araRya {% m.n. %} A wilderness,  a forest,  माता यस्य गृहे नास्ति भार्या चाप्रियवादिनी । अरण्यं तेन गतव्यं यथारण्यं तथा गृहम् Chāṇakya.

Bopp

Latin

 अरण्य n. sylva.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 ? araṇya,  adj.: in Av 〔ii.130.1—2〕 ms. so 'raṇyaṃ pratipadaṃ samādāya vartate
 Speyer em. 'raṇya-prati°,  interpreting the rules of forest-life (see his note). But prob. read araṇāṃ pratipadaṃ,  the passionless (kleśa-less) course of conduct or path
 see s.vv. araṇa and pratipad
 this would be paleographically close to the reading attributed to the ms.
 a similar error in RP 〔16.3〕,  s.v. araṇa.

Indian Epigraphical Glossary

English

 araṇya (IE 8-5),  a jungle.

Lanman

English

 áraṇya,  n. wilderness,  forest. [‘strange
land, ’ fr. áraṇa.]

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dgon pa
१) अटवी २) अरण्य ३) कान्तार ४) जटी ५) वन

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अरण्यमटवी सत्त्रं वार्क्षं च गहनं झषः ।
कान्तारं विपिनं कक्षः स्यात्षण्डं काननं वनम् ॥ १११० ॥
दवो दावः प्रस्तारस्तु तृणाटव्यां झषोऽपि च ।
-wordlist-
 
अरण्य (क्ली),  अटवी (स्त्री),  सत्त्र (क्ली),  वार्क्ष (क्ली),  गहन (क्ली),  झष (पुं),  कान्तार (पुंक्ली),  विपिन (क्ली),  कक्ष (पुं),  षण्ड (पुंक्ली),  कानन (क्ली),  वन (क्ली),  दव (पुं),  दाव (पुं),  प्रस्तार (पुं),  तृणाटवी (स्त्री),  झष (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अरण्य
अरण्य,  अटवी,  सत्त्र,  कान्तार,  कानन,  वन,  विपिन,  गहन
अरण्यमटवी सत्त्रं कान्तारं काननं वनम् ।
विपिनं गहनं चेति नातिभिन्नार्थमिष्यते ॥ २१० ॥
verse 2.1.1.210
page 0026

नाममाला

Sanskrit

विपिन,  गहन,  कक्ष,  अरण्य,  कानन,  वन,  कान्तार,  अटवी,  दुर्ग
विपिनं गहनं कक्षमरण्यं काननं वनम् ।
कान्तारमटवी दुर्गम् तच्चरः स्याद्वनेचरः ॥ १३ ॥
verse 0.1.1.13
page 0007

पुराणम्

English

अरण्य / ARAṆYA. A King of the ikṣvāku dynasty. (See ikṣvāku dynasty).

Vedic Reference

English

 Araṇya. — This term denotes the uncultivated land — not
necessarily forest land — beyond the village. It is contrasted
with home (amā), ^1 and with the plough land (kṛṣi), ^2 being spoken
of as apart (tiras) from men.^3 It is also contrasted with the
Grāma, ^4 and it is the place where thieves live.^5 The character
of the forest is described in a hymn of the Rigveda^6 to the
forest spirit (Araṇyānī). The dead are carried there for burial, ^7
and hermits live there.^8 Forest fires were common.^9
1) Rv. vi. 24,  10.
2) Av. ii. 4,  5.
3) Śatapatha Brāhmaṇa,  xiii. 6,  2,  20.
4) Av. xii. 1,  56
 Rv. i. 163,  11
Vājasaneyi Saṃhitā,  iii. 45
 xx. 17.
5) Śatapatha Brāhmaṇa,  v. 2,  3,  5
xiii. 2,  4,  4.
6) x. 146.
7) Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad,  v. 11.
8) Chāndogya Upaniṣad,  viii. 5,  3.
9) Rv. i. 65,  4
 94,  10. 11
 ii. 14,  2
x. 92,  1
 142,  4
 Av. vii. 50,  etc.
Cf. Zimmer,  Altindisches Leben,  48, 
142.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अरण्यं,  क्ली,
   (अर्य्यते मृगैः,  ऋ गतौ,  अर्त्तेर्निश्चेतिअन्यः ।) वनं । इत्यमरः ॥
 (मोक्षप्रदं दण्ड-कादिकं नवारण्यं । यदुक्तं,  --“दण्डकं सैन्धवारण्यं जम्बुमार्गञ्च पुष्करं ।उत्पलावर्त्तकारण्यं नैमिषं कुरुजाङ्गलं ॥
हिमवानर्व्वुदश्चैव नवारण्यं विमुक्तिदं” ।)

 अरण्यः,  पुं,
   कट्फलवृक्षः । इति शब्दचन्द्रिका ॥
(स्वनामख्यातो रैवतस्य मनोः पुत्त्रः । यदुक्तंहरिवंशे,  --“अरण्यश्च प्रकाशश्च निर्मोहः सत्यवान् कृती ।रैवतस्य मनोः पुत्त्राः पञ्चमञ्चैतदन्तरं” ।)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अरण्य पु०
  न०
  अर्य्यते शेषे वयस्यत्र ऋ--अन्य । १ वने, अर्द्धर्च्चादि । “माता यस्य गृहे नास्ति भार्य्या चाप्रि-यवादिनी । अरण्यं तेन गन्तव्यं यथारण्यं तथागृहम्” चाणक्यः । “सावित्रीमप्यधीयीत गत्वारण्यं समा-हितः । गृहे गुरौ वारण्ये वा निवसन्नात्मवान् द्विजः”मनुः । “गृहस्थस्तु यदा पश्येद्बलीपलितमात्मनः । अपत्यस्यैवचापत्यं तदारण्यं समाश्रयेत्” मनुना अन्त्ये वयस्येवअरण्यवासविधानात्तस्य तथात्वम् । स्वार्थे कन् तत्रैव ।“य एनमेव विन्दन्ति ये चारण्यकमाश्रिताः” या० स्मृ० ।२ कट्फलवृक्षे पु०
  । उत्करादि० चतुरर्थ्यां छ ।अरण्यीयः अरण्यसन्निकृष्टदेशादौ त्रि०
  । अरण्येऽध्येयःबुञ् । आरण्यकं वनपाठ्ये अनुवाक्भेदे “आरण्यकमधीत्यच” मनुः । अरण्यमधिकृत्य कृतः ग्रन्थः आरण्यम्रामायणान्तर्गतारण्यकाण्डे ।

Capeller

German

 अ॑रण्य n.
  Ferne,  Fremde
 Wald.
°वत् adv.

Grassman

German

 áraṇya,  n.,  die Ferne [von áraṇa]. Später (AV.) die Wildniss,  mit dem Gegensatze grā́ma und kṛṣí,  und auch āranyá,  was in einem der spätesten Lieder des RV vorkommt,  geht auf diese Bedeutung zurück
 ebenso das folgende.
-e {465, 10} (Gegensatz amā́),  s. áraṇe.
-eṣu {163, 11}.

Burnouf

French

 अरण्य अरण्य n.
  (अरणि) bois,  forêt.
अरण्यचटक m.
  passereau des bois.
अरण्यमक्षिका f.
  taon. 
अरण्यश्वन् m.
  chien des bois,  loup.
अरण्यानी f.
  Vd. divinité des bois.
		 Grande forêt.
अरण्यरुदित n.
  (रुद्) pleurs dans un bois,  c-à-d. pleurs
inutiles,  plainte vaine.

Stchoupak

French

 अरण्य-
 nt. forêt 
 pays inculte,  désert 
 -वत् comme une forêt.
°काण्ड- nt. n.
  d'une section du Rām.  
 °पर्वन्- du MhBh.
°गज- m.
  éléphant sauvage 
 a. sauvage.
°चर- m.
  bête sauvage 
 a. qui vit dans la forêt.
°धर्म- m.
  état de sauvage.
°नृपति- m.
  tigre 
 °राज्- id. 
 lion. 
°भव- a. sauvage.
°रुदित- nt. fait de pleurer en vain. 
°वासिन्- a. qui vit dans la forêt 
 m.
  bête sauvage 
 ermite.
°सद्- m.
  habitant des bois.
अरण्यायन- nt. fait de devenir ermite.
अरण्यौकस्- m.
  anachorète,  ermite.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.