अरणि (araNi)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अरणि mf.  (-णिः-णी) Wood used for kindling a fire,  exciting it by attri-
tion. 
	 m.
  (-णिः)
	 1. The plant of which especially the wood is used for
this purpose. (Premna spinosa,  &c.) See गणिकारिका.
	 2. A flint.
	 3.
The sun. 
 E.
  ऋ to go,  and अनि Unadi aff.
  

Capeller Eng

English

 अर॑णि f.
  a.
  piece of wood used for producing fire by
attrition. 

Yates

English

 अर-णि (णिः-णी) 2.
m.
  3.
f.
  Wood
used for kindling a fire.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   अरणि  araNi  f.
   pain  
   अरणि  araNi  f.
   piece of wood used for kindling fire by attrition   
   अरणि  araNi  f.
   mother  
   अरणि  araNi  f.
   discomfort   
   अरणि  araNi  f.
   being fitted into or turning round  
   अरणि  araNi  m.
   araNi tree  [ Premna serratifolia - Bot. ]   
   अरणि  araNi  m.
   sun     
            

Wilson

English

 अरणि
mfn.
   (-णिः-णी) Wood used for kindling a fire,  exciting it by
attrition. 
m.
  (-णिः)
1 The plant of which especially the wood is used for this purpose,  (Premna spinosa,  &c). See गणिकारिका.
2 A flint.
3 The sun. 
E.
  ऋ to go,  and अनि Uṇādi aff.
  

Apte

English

अरणिः [araṇiḥ],  m.
 ,  f.
  -णी f.
  [ऋ-अनि Uṇ.*
  2.11
 अरणिः अग्नेर्योनिः] A piece of wood (of the Śamī tree) used for kindling the sacred fire by attrition,  the fireproducing wooden stick
 प्रयच्छन्ति फलं भूमिररणीव हुताशनम् Pt.*
  1.216. -णी (dual) The two pieces of wood used in kindling the sacred fire. धरण्योर्निहितो जातवेदाः Kaṭha.  4.8.

णिः The sun. 

fire.

Flint.

N.
  of several fire-producing plants,  particularly अग्निमन्थ. -णिः f.
 

A path,  way.

Ved.
  Stinginess.

Discomfort
 निररर्णि सविता साविषक् Av.*
  1.18.2. Comp.
   केतुः =
  अग्निमन्थ Premna Intergrifolia.  -सुतः N.
  of Śuka,  a celebrated sage (born from the seed of Vyāsa fallen upon an Araṇi at the sight of the nymph Ghṛitāchī)
 पितुः पादावगृह्णादरणीसुतः Mb.
 *  12.327.31.

Fire,  agni
 चितिं कृत्वा प्रवेक्ष्यामि समिद्धमरणीसुतम् Rām.*
  5.13.39.

Apte 1890

English

 अरणिः m. f.,  
णी f. [ऋ-अनि Uṇ. 2. 101
 अरणिः अग्नेर्योनिः] A piece of wood (of the Śamī tree) used for kindling the sacred fire by attrition,  the fire-producing wooden stick
 cf. Pt. 1. 216. 
णी (dual) The two pieces of wood used in kindling the sacred fire. 
णिः 1 The sun. 
2 Fire. 
3 Flint. 
4 N. of several fire-producing plants,  particularly अग्निमंथ. 
णिः f. 1 A path,  way. 
2 Ved. Stinginess. 
Comp. 
केतुः = अग्निमंथ Premna Intergrifolia. 
सुतः N. of Śuka,  a celebrated sage (born from the seed of Vyāsa fallen upon an Araṇi at the sight of the nymph Ghṛtāchī). 

Monier Williams Cologne

English

 1. अर॑णि f.
  ‘being fitted into’ or ‘turning round’,  the piece of wood (taken from the Ficus Religiosa or Premna Spinosa) used for kindling fire by attrition,  RV.
   &c.
   (generally distinction is made between the lower one and the upper one,  अधरारणि॑ and उत्तरारणि,  the former may also be meant by अरणि alone without अधर)

 (figuratively) a mother,  Hariv.
  (cf.   पाण्ड॑वारणि and सुरारणि)

 अर॑णि m.
  the plant Premna Spinosa,  L.
 

 the sun,  L.
 

 2. अ॑-रणि f.
  discomfort,  pain,  AV.
   i,  18,  2.

 accord.
  to some,  ‘uncouthness’ [Sāy.  reads अरणीम्],  AV.
   i,  18,  2.

Monier Williams 1872

English

 1. अरणि,  इस्,  ई,  m. f. the wood of the Ficus Re-
ligiosa used for kindling fire by attrition
 the lower
one (अधरारणि) of the two Araṇis
 (ई),  du. the
two pieces of wood used in kindling the sacred fire
(इस्),  m.,  N. of several plants,  especially Premna
Integrifolia
 the sun
 fire
 a flint?
 (इस्),  f. a
way,  a path.
—अरणि-मत्,  आन्,  अती,  अत्,  related to
the two Araṇis
 to be produced by the Araṇis.
—अरणी-केतु,  उस्,  m. the Premna Integrifolia.

 अरणि 2. अ-रणि,  इस्,  f.,  Ved. stinginess.

Macdonell

English

 अरणि ar-áṇi,  अरणी ar-áṇī,  f.
  tinder-stick 🞄(for producing fire by attrition).

Benfey

English

 अरणि and -णी अरणी̆,  f.
  Wood used
for kindling a fire by attrition,  Pañc.
i. d. 247
 Rām.  2,  104,  24.

Apte Hindi

Hindi

अरणिः
पुं*
  - -
शमी की लकड़ी का टुकड़ा

अरणिः
पुं*
  - -
सूर्य

अरणिः
पुं*
  - -
आग

अरणिः
पुं*
  - -
"फलीता,  चकमक पत्थर"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अरणि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯ
निष्पत्तिः - > ऋ (गतौ) - "अनिः" (उ० २-१०२)
व्युत्पत्तिः - > ऋच्छति
अरणि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿಮಂಥ ವೃಕ್ಷ /ಬೆಂಕಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಒಂದು ಮರ
अरणि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೆಂಕಿ /ಅಗ್ನಿ
अरणि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಕಮಕಿ ಕಲ್ಲು /ಅಗ್ನಿಶಿಲೆ
अरणि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಾಗದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಮರದ ತುಂಡು
विस्तारः - > "निर्मन्थ्यदारुणित्वरणिर्द्वयोः" - अम० ।

L R Vaidya

English

 araRi {% (I) m.f. du. %} Two pieces of wood used in kindling the sacred fire.

 araRi {% (II) m. %} 1. The sun
 2. fire.

Lanman

English

 aráṇi,  f. piece of wood for kindling fire
by attrition.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 1. अर꣡णि 1. lies (*m.). Bildlich so v.a. Mutter,  Hariv. 7022 nach Nīlak. — 1. Mutter. MBh. 1,  134,  35
 in सुरा-
 रणि VP. 5,  30,  24. पाण्डवारणि VP.^2 5,  90. — Mutterleib,  MBh. 1,  135,  17.

 अरणि Adj. °lieblos,  Vaij. 86,  50.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

skyabs
१) अरणि २) त्राण ३) त्रात ४) द्वीप ५) मन्थ ६) शरण ७) शरण्य ८)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
यूपाग्रभागेस्यात्तर्मारणिर्निर्मन्थदारुणि ॥ ८२५ ॥
-wordlist-
 
तर्मन् (क्ली),  अरणि (पुंस्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

निर्मन्थकाष्ठ
निर्मन्थकाष्ठ,  अरणि
निर्मन्थकाष्ठमरणिः प्रणीतोऽग्निश्च संस्कृतः ।
verse 2.1.1.415
page 0048

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  अरणिः
Root:  अरणि
Gender:  स्त्री
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ pain
⇒ mother
⇒ discomfort
⇒ being fitted into or turning round
⇒ piece of wood used for kindling fire by attrition
Shloka(s): 
2|4|66|1 ► श्रीपर्णमग्निमन्थः स्यात्कर्णिका गणिकारिका। (वनौषधिवर्गः)
2|4|66|2 ► जयोऽथ कुटजः शक्रो वत्सको गिरिमल्लिका॥ (वनौषधिवर्गः)
2|7|19|1 ► यूपाग्रं तर्म निर्मन्थ्यदारुणि त्वरणिर्द्वयोः। (ब्रह्मवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|4|66|1 ⇢ श्रीपर्णम् (श्रीपर्ण) (नपुं) ⇒ lotus, araNi tree [Premna serratifolia - Bot.]
➠ 2|4|66|1 ⇢ अग्निमन्थः (अग्निमन्थ) (पुं) ⇒ producing fire by friction, araNi tree [Premna serratifolia - Bot.]
➠ 2|4|66|1 ⇢ कणिका (कणिका) (स्त्री) ⇒ atom, drop, a little, small spot, ear of corn, kind of corn, small particle, very small particle, meal of parched wheat, araNi tree [Premna serratifolia - Bot.]
➠ 2|4|66|1 ⇢ गणिकारिका (गणिकारिका) (स्त्री)
➠ 2|4|66|2 ⇢ जयः (जय) (पुं) ⇒ sun, indra, arjuna, winning, victory, triumph, zalruM-, conquest, conquering, kind of flute, kind of measure, being victorious and, black gram [Vigna mungo - Bot.], araNi tree [Premna serratifolia - Bot.], one of the 7 flag-sticks of indra's banner, Yellow Myrobalan [Terminalia Chebula - Bot.]
➠ 2|7|19|1 ⇢ अरणिः (अरणि) (स्त्री) ⇒ pain, mother, discomfort, being fitted into or turning round, piece of wood used for kindling fire by attrition
➠ 2|7|19|1 ⇢ अरणिः (अरणि) (पुं) ⇒ pain, mother, discomfort, being fitted into or turning round, piece of wood used for kindling fire by attrition
Related word(s): 
परा_अपरासंबन्धः ➡ अम्ब्वरणिः
जातिः ➡ वृक्षः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अरणिः,  पुं,
   (ऋ + अनि ।) गणिकारिकावृक्षः ।इति मेदिनी । सूर्य्यः । इति काशीखण्डं ॥

 अरणिः,  पुं,
   स्त्री,
   (ऋ + अनि ।) निर्म्मन्थ्यदारु ।अग्निसाधनीभूतकाष्ठं । धर्षणद्वाराग्निजनककाष्ठं ।इत्यमरः ॥
 (अग्निमन्थनकाष्ठं । अग्न्युत्पादनाययत्काष्ठं काष्ठान्तरेण घृष्यते तदरणिनामकं काष्ठं ।“विपक्षवक्षोऽरणिमन्थनोत्थःप्रतापवह्नेरिव धूमलेखा” ।इति धनञ्जयविजयव्यायोगे ।)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अरणि पु०
  ऋ--अनि । १ सूर्य्ये ‘गणियारीति’ ख्याते २ वृक्षे ।ऋच्छति प्रापयत्यग्निम् । ३ अग्निमन्थनकाष्ठे द्वि० ।स्त्रियां ङीप् । “जाते पुत्रेऽरणिं मथित्वेति” श्रुतिः“आत्मानमरणिं कृत्वा” पुरा० “अग्न्युद्धारशब्दे ६३ पृष्ठेविवरणम् “अरणीसहितं मन्थं ब्राह्मणस्य तपस्विनः ।मृगस्य घर्षमाणस्य विषाणे समज्जतं” भा० व० प० ।“ततः पुनर्महत्मानः पाणिं वेनस्य दक्षिणम् । अरणी-मिव संरब्धा ममन्थुर्जातमन्यव” इति हरिवं० “पराश-रकुलोद्भूतः शुकोनाम महातपाः । भविष्यति युगेतस्मिन् महायोगी द्विजर्षभः । व्यासादरण्यां संभूतोविधूमोऽग्निरिव ज्वलन्” हरिव० । अरणीमधिकृत्यकृतोग्रन्थः ढक् । आरणेयम् भारतवनपर्व्वान्तर्गते अरणी-हरणाधिकारेण व्यासकृतेऽवान्तरपर्वभेदे ।

Capeller

German

 अर॑णि u.
°णी. Reibholz (zum Feuermachen).

Grassman

German

 aráṇi und aráṇī,  f.,  das Reibholz,  durch dessen Reibung an einem andern Feuer hervorgebracht wird
 wol als das in Bewegung gesetzte,  sich bewegende [ar 1. 6] aufgefasst (vgl. dhamáni von dham,  dhmā)
 im Dual die beiden gegeneinander geriebenen Holzstücke.
-ī [s.] {363, 3}.
-ī [d.] {1010, 3} hiraṇyáyī.
-yos [L. du.] {517, 1}.
-ios {263, 2}.
-ibhis {127, 4}
 {129, 5} (téjiṣṭhābhis).

Burnouf

French

 अरणि अरणि m.
  f.
  [employé ordint. au
 duel
अरणी]. Les deux morceaux de bois d'où l'on extrait le feu par
le frottement.
		 M. les végétaux qui fournissent ces bois.
		 Cf. 
lat. alnus,  ornus
 gr.
ἔρνος.

Stchoupak

French

 अरणि-
 f.
  bois servant à provoquer le feu par frottement (-ई-
id.) 
 mère 
 ventre de la mère.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.