अर (ara)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अर mfn.
   (-रः-रा-रं) Swift,  speedy.
	 n.
  (-रं)
	 1. The spoke or radius of a
wheel.
	 2. adv. Swiftly.
	 m.
  (-रः)
	 1. A Jaina division of time,  the sixth
of an Avasarpini or Utsarpini. See अवसर्पिणी,  &c.
	 2. The eighteenth
Jaina Tirthakara,  or deified saint.
 E.
  ऋ to go,  अप् aff.
  

Capeller Eng

English

 अर॑ m.
  spoke of a wheel.

Yates

English

 अर (रं) 1.
n.
  Spoke of a wheel.
m.
  Division of time.
a. Swift.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 अर
mfn.
   (-रः-रा-रं) Swift,  speedy.
n.
  (-रं)
1 The spoke or radius of a wheel.
2 adv. Swiftly.
m.
  (-रः)
1 A Jaina division of time,  the sixth of an Avasarpiṇī or
Utsarpiṇī. See अवसर्पिणी,  &c.
2 The eighteenth- Jaina Tīrthakara,  or deified saint.
E.
  ऋ to go,  अप् aff.
  

Apte

English

अर [ara],  a.
  [इयर्ति गच्छत्यनेन,  ऋ-अच्]

Speedy,  swift.

Little. यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुते T. Up.*
  2.7.1.

Going (at the end of comp.
 ), 

रः The spoke or radius of a wheel
 अरा इव रथानाभौ Muṇd.2.2.6
 Praśna. 2.6. (˚रम् also)
 अरैः संधार्यते नाभिर्नाभौ चाराः प्रतिष्ठिताः Pt.*
  1.81. cf.
   also अरव्यक्तिर्नष्टा स्थितमिव जवाच्चक्रवलयम् Pratima 3.2.

A spoke of the time-wheel
 a Jaina division of time.

A corner (कोण) or angle
 त्रिपञ्चरे पीठे Śyāmāstava. 

Moss (शैवाल).

=
  पर्पट q. v. 

N.
  of an ocean in Brahmā's world
 यदरण्यायनमित्याचक्षते ब्रह्मचर्यमेव तत्तदरश्च ह वैण्यश्चार्णवौ ब्रह्मलोके Chān.  Up.*
  8.5.3. Comp.
   -अन्तर (pl. ) the intervals of the spoke
 चक्रभ्रान्तिररान्तरेषु जनयत्यन्यामिवारावलिम् V.*
  1.5. -घट्टः,  -घट्टकः [अरैः घट्ट्यते रच्यते असौ]

a wheel or machine for raising water from a well (Mar.  राहाट). (It usually consists of a single wheel with spokes on each side serving as handles to turn it,  and a rope with a bucket attached to it passes over this wheel)
 ˚ट्टं खेलयमानः Pt.*
  4 turning this machine
 ˚घटी a bucket so used
 कूपमासाद्य ˚टीमार्गेण सर्पस्तेनानीतः Pt.*
  4.

a deep well.

अरम् [aram],  ind.
  Ved.
  [ऋ-अम्]

Swiftly,  near,  at hand,  present. अरं राजगिरिं याहि पाहि राज्यं निजं नृप Śiva.  B.26.45.

Readily,  fitly,  suitably,  so as to answer some purpose.

Enough,  sufficiently (cf.   अलम्)
 excessively
 पुरु वारं पुरुत्मना Rv.*
  1.142.1.

Apte 1890

English

 अर a. [इयर्ति गच्छत्यनेन,  ऋ-अच्] 1 Speedy,  swift. 
2 Little. 
3 Going (at the end of comp.). 
रः 1 The spoke or radius of a wheel
 (°रं also)
 अरैः संधार्यते नाभिर्नाभौ चाराः प्रतिष्ठिताः Pt. 1. 81. 
2 A spoke of the timewheel
 a jaina division of time. 
3 A corner (कोण) or angle
 त्रिपंचारे पीठे Śyāmāstava. 
4 Moss ( शैवाल). 
5 = पर्पट q. v. 
Comp. 
अंतर (pl.) the intervals of the spoke
 V. 1. 4. 
घट्टः,  
घट्टकः [अरैः घट्ट्यते रच्यते असौ] {1} a wheel or machine for raising water from a well (Mar. राहाट). (It usually consists of a single wheel with spokes on each side serving as handles to turn it,  and a rope with a bucket attached to it passes over this wheel)
 °दृं खेलयमानः Pt. 4 turning this machine
 °घटी a bucket so used
 कूपमासाद्य °टीमार्गेण सर्पस्तेनानीतः Pt. 4. {2} a deep well. 

 अरं ind. Ved. [ऋ-अम्] 1 Swiftly,  near,  at hand,  present. 
2 Readily,  fitly,  suitably,  so as to answer some purpose. 
3 Enough,  sufficiently (cf. अलं)
 excessively. 

Monier Williams Cologne

English

 अर a mfn.
   (√ ऋ),  swift,  speedy,  L.
 

 little (only for the etym.
   of उदर) Comm.  on TUp.
   

 ifc.  ‘going’ cf.
   समर॑

 अर m.
  the spoke or radius of a wheel,  RV.
   &c.
  

 the spoke of an altar formed like a wheel,  Śulb.
 

 a spoke of the time-wheel,  viz. a Jaina division of time (the sixth of an Avasarpiṇī or Utsarpiṇī)

 the eighteenth Jaina saint of the present Avasarpiṇī

 N.
  of an ocean in Brahmā's world (only for a mystical interpretation of अरण्य),  ChUp.
   

 अर n.
  the spoke of a wheel,  L.
 

 अर॑ b (in comp.  -अ॑रम्).

 अ॑रं (in comp.  for अ॑रम्).

Monier Williams 1872

English

 अर अर,  अस्,  आ,  अम्,  (fr. rt. ऋ),  swift,  speedy
little
 (at end of comp.) going
 (अस्,  अम्),  m. n. the
spoke or radius of a wheel,  see also अरम्,  col. 3
(अस्),  m. a spoke of the time-wheel,  viz. a Jaina divi-
sion of time,  the sixth of an Avasarpiṇī or Utsarpiṇī
the eighteenth Jaina saint of the present Avasarpiṇī
N. of an ocean in Brahmā's world.
—अर-घट्ट or
अर-घट्टक,  अस्,  m. a wheel or machine for raising
water from a well (Hind. أرهٿ)
 a deep well.

Macdonell

English

 अर ar-á,  m.
  spoke of a wheel
 -ka,  m.
  id..

Benfey

English

 अर अर,  i. e. ऋ + अ,  m.
  The spoke
of a wheel,  Śāk. d. 166.

Apte Hindi

Hindi

अरः
पुं*
  - ऋ+अच्
पहिए के अरे या पहिए अर्धव्यास

अरम्
अव्य* - ऋ+अम्
"तेजी से, निकट, पास ही, उपस्थित"

अरम्
अव्य* - ऋ+अम्
तत्परता के साथ।

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಕ್ರದ ಅರೆಕಾಲು /ಚಕ್ರದ ಅಂಚಿಗೂ ಗುಂಬಕ್ಕೂ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಮರದ ಪಟ್ಟಿ ಅಥವಾ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸಲಾಕೆ
निष्पत्तिः - > ऋ (गतौ) - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > इयर्ति गच्छत्यनेन
प्रयोगाः - > "गण्डोज्ज्वलामुज्ज्वलनाभिचक्र्या विराजमानां नवयोदरश्रिया"
उल्लेखाः - > माघ० १२-८
अर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶೈವಾಲ /ಪಾಚಿ
अर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಮೂಲೆ
अर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶೀಘ್ರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ /ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಡೆಯುವ
अर
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಶೀಘ್ರವಾಗಿ /ಜಾಗ್ರತೆಯಾಗಿ
प्रयोगाः - > "अरमयचयतामुभावसिभ्यां पिशितभुजं भुजभारहीनमेनम्"
उल्लेखाः - > चं० रा०
विस्तारः - > "अरमङ्गे रथाङ्गस्य शीघ्रशीघ्रगयोरपि" - शाश्व० ।

L R Vaidya

English

 ara {% m. %} The spoke or radius of a wheel,  चक्रभ्रान्तिररान्तरेषु वितनोत्यन्यामिवारावलीम् Vikr.i.

Bopp

Latin

 अर (r. ऋ s. अ)
1) Adj. celer,  citus.
2) rotae radius.

Lanman

English

 ará,  m. spoke. [√ṛ,  caus. ‘fit in.’]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 3. *अर Adj. schnell,  geschwind,  Yudh. 1,  25. 35 (अरम् Adv.).

 अर (m.) °Zacke [in सारः = सह अरैः शृङ्गैर् वर्तते] H 5,  2. — °f. = मध्ये शलाका H 43,  370.

 अर *n. Radspeiche,  Padyac. III,  48 (Ko.).

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
एतस्यामवसर्पिण्यामृषभोऽजितशंभवौ ।
अभिनन्दनः सुमतिस्ततः पद्मप्रभाभिधः ॥ २६ ॥
सुपार्श्वश्चन्द्रप्रभश्च सुविधिश्चाथ शीतलः ।
श्रेयांसो वासुपूज्यश्च विमलोऽनन्ततीर्थकृत् ॥ २७ ॥
धर्मः शान्तिः कुंथुररो मल्लिश्च मुनिसुव्रतः ।
नमिर्नेमिः पार्श्वो वीरश्चतुर्विंशतिरर्हताम् ॥ २८ ॥
-wordlist-
 
ऋषभ (पुं),  अजित (पुं),  शम्भव (पुं),  अभिनन्दन (पुं),  सुमति (पुं),  पद्मप्रभ (पुं),  सुपार्श्व (पुं),  चन्द्रप्रभ (पुं),  सुविधि (पुं),  शीतल (पुं),  श्रेयांस (पुं),  वासुपूज्य (पुं),  विमल (पुं),  अनन्ततीर्थकृत् (पुं),  धर्म (पुं),  शान्ति (पुं),  कुन्थु (पुं),  अर (पुं),  मल्लि (पुं),  मुनिसुव्रत (पुं),  नमि (पुं),  नेमि (पुं),  पार्श्व (पुं),  वीर (पुं)

--source--
 
अवसर्पिण्यां षडरा उत्सर्पिण्यां त एव विपरीताः ।
एवं द्वादशभिररैर्विवर्तते कालचक्रमिदम् ॥ १२८ ॥
-wordlist-
 
अर (पुं),  कालचक्र (क्ली)

--source--
 
मघवा वैजयिरथाश्वसेननृपनन्दनः ॥ ६९२ ॥
सनत्कुमारोऽथ शान्तिः कुन्थुररो जिना अपि ।
-wordlist-
 
मघवन् (पुं),  वैजयि (पुं),  अश्वसेननृपनन्दन (पुं),  सनत्कुमार (पुं),  शान्ति (पुं),  कुन्थु (पुं),  अर (पुं)

Vedic Reference

English

 Ara. See Ratha.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अरं,  क्ली,
   (इयर्त्ति गच्छत्यनेन,  ऋ + अच् ।) शीघ्रं ।चक्राङ्गं । चाकार पाकि इति भाषा । शीघ्रगेत्रि । इति मेदिनी ॥

 अरः,  पुं,
   (ऋ + अच् ।) जिनानां कालचक्रस्य द्वाद-शांशः । स तु अवसर्पिण्याः षष्ठभागः ॥
 जिना-नामष्टादशतीर्थङ्करः । इति हेमचन्द्रः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अर पु०
  इयर्त्ति गच्छत्यनेन ऋ--अच् । १ चक्रस्य२ नाभिनेम्योर्मध्यस्थे काष्ठे ३ शीघ्रे च ४ शीघ्रतादिगुणवतित्रि०  । “गण्डोज्ज्वलामुज्ज्वालनाभिचक्रया विराज-मानां नवयोदरश्रियां” माघः उदरा उन्नता अराश्चक्र-शलाका इति मल्लि० “विभुररान्न नेमिः परिभूरजायथाःऋ०१ १४,  ९ “अरा इव रथनाभाविति” श्रुतिः“सम्यञ्चोऽग्निं स पर्यतारा नाभिमिवाभितः” अथ०३,  ३०,  ६,  “अरा इवाग्ने नेमिरिति” शत० ब्रा० ।एवमस्य पुंस्येव प्रयोगात् “रोपधः” ६ । ७ पृष्ठे दर्शितात्पा० सूत्राच्च पुंस्त्वे स्थिते मेदिनीकरोक्तं क्लीवत्वं शीघ्र-तायामेवान्वितं न तु चक्राङ्गेऽपि । “यदपि च तच्चक्रंद्वादशारं यद्वै कुमाराः परिवर्त्तयन्ति तेऽपि षडृतवः संव-त्सरश्चक्रम्” भा० आ० प० । द्वादश मासा अराइव यस्यतदर्थः । “पञ्चारे चक्रे परिवर्त्तमामे तस्मिन्नातस्थुर्भुव-नानि च विश्वा” ऋ० १,  १६४,  १३ पञ्चारे पञ्चर्त्तु-रूपैररैर्युक्ते हेमन्तशिशिरयोरेकत्वाभिप्रायेण पञ्चर्त्तुता” भा०४ कोणे “त्रिपञ्चारे पीठे शवशिवहृदीति” श्यामास्तवः ।संज्ञायां कन् । ५ शैवाले “प्रापडीति” ख्याते ६ पर्पटे च पु०
  ।

Capeller

German

 अर॑ m.
  Radspeiche.

Grassman

German

 ará,  m.,  Radspeiche,  als die eingefügte [ar 10].
-ā́s {412, 5}
 {904, 4}.
-ā́n {32, 15}
 {141, 9}
 {367, 6}
 {686, 3}.
-ā́ṇaam {640, 14} ná caramás.

 (ára),  a.,  passend [von ar 10],  zu Grunde liegend in áram,  vgl. evā́ra.

Burnouf

French

 अर अर a. (ऋ) rapide. -- S. n.
  rayon de roue.

Stchoupak

French

 अर-
 m.
  rayon (d'une roue) 
 n.
  d'un océan de Brahma 
 -क- id.
°घट्ट- m.
  roue du puits.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.