| YouTube Channel

अयोगवाह (ayogavAha)

 
Monier Williams Cologne
English
अ-योग—वाह
m.
 ‘(sounds) which occur (in the actual language) without being given (by grammarians) together with (the other letters of the alphabet)’, a term for Anusvāra, Visarjanīya, Upadhmānīya, Jihvāmūlīya, and the Yamas,
Pat.
 on Śivasūtra 5 and on
Pāṇ.
 viii, 3, 5.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अयोगवाह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗ, ಜಿಹ್ವಾಮೂಲೀಯ, ಮತ್ತು ಉಪಧ್ಮಾನೀಯಗಳು
व्युत्पत्तिः - > नास्ति योगः वर्णसमाम्नायसूत्रेषु सम्बन्धो येषां ते । न विद्यते योगः संयोगः वर्णान्तरेण येषां ते इति वा । तथाभूताः सन्तः वाहयन्ति प्रयोगं निष्पादयन्ति ।
विस्तारः - > "अनुस्वारो विसर्गश्च क पौ चैव पराश्रितौ । अयोगवाहा विज्ञेया आश्रयस्थानभागिनः ॥"
Abhyankara Grammar
English
अयोगवाह the letters or phonetic ele- ments अनुस्वार, विसर्ग, जिह्वामूलीय, उपध्मानीय and यम called so, as they are always uttered only in combination with another phonetic element or letter such as अ or the like, and never independently
cf. अकारादिना वर्णसमा- म्नायेन संहिताः सन्तः ये वहन्ति आत्मलाभं ते अयेागवाहाः Uvvaṭa on Vāj.Pr.VIII.18. These अयोगवाह letters possess the characteristics of both, the vowels as well as consonants
cf.अयोगवाहानामट्सु उपदेशः कर्तव्यः णत्वं प्रयोजनम् । शर्षु जष्भावत्वे प्रयोजनम् । M. Bh. on शिवसूत्र हयवरट्.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अयोगवाह
पु०
 अक्षरसमाम्नायसूत्रेषु “ऐउण्” इत्यादिषुचतुर्दशसु नास्ति योगः पाठादिरूपः संबन्धो येषां तेतथापि वाहयन्ति षत्वणत्वादिकार्य्यादिकं निष्पादयन्तिवाहेः अच् कर्म्मधा० । “अनुस्वारो विसर्गश्च + कँपौचैव पराश्रितौ । अयोगवाहाविज्ञेया” इति शिक्षाकृ-दुपदिष्टेषु अनुस्वारविसर्गादिषु