अयनं (ayanaM)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritअयनं, (अय + भावे ल्युट् ।) शास्त्रं । यथा, --“ज्योतिषामयनं नेत्रं निरुक्तं श्रोत्रमुच्यते” ।इति तिथ्यादितत्त्वं ॥
पन्थाः । सूर्य्यस्य उत्तर-दक्षिणदिग्गमनं । तद्यथा । माघादिषण्मासाःउत्तरायणं । श्रावणादिषण्मासाः दक्षिणायनं ।इत्यमरः ॥
गमनं । गत्थर्थायधातोर्भावेऽनट् ॥
रविसंक्रान्तिविशेषः । यथा भविष्यमात्स्यज्यो-तिषेषु ।“मृगकर्कटसंक्रान्ती द्वे तूदक्दक्षिणायने ।विषुवती तुला मेषे गोलमध्ये तथापराः” ॥
मृगो मकरः । गोलो राशिचक्रं । देवीपुराणे, “यावद्विंशकला मुक्ता तत्पुण्यं चोत्तरायणे ।निरंशे भास्करे दृष्टे दिनान्तं दक्षिणायने” ॥
तत्र स्नानदानादौ कोटिगुणफलं भवति । यथामात्स्ये ।“अयने कोटिगुणितं लक्षं विष्णुपदीषु च ।”इत्वादि ।“अयने विषुवे चैव शयने बोधने हरेः ।अनध्यायस्तु कर्त्तव्यो मन्वादिषु युगादिषु” ॥
इति तिथ्यादितत्त्वं ॥
* ॥
सूर्य्यगतिविशेषः ।यथा, --“मृगसंक्रान्तितः पूर्व्वं पञ्चात्तारादिनान्तरे ।एकवर्षे चतुःपञ्चपलमानक्रमेण तु ॥
षट्षष्टिवत्सरानेकदिनं स्यादयनं रवेः ।एवं चतुःपञ्चदिनमयनारम्भणं क्रमात् ॥
व्युत्क्रमेण च तद्वत् स्यादुदग्यानं रवेर्ध्रुवं ।कर्क्किसंक्रमणे तद्वदभितो दक्षिणायनं” ॥
इति ज्योतिस्तत्त्वं ॥
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.