| YouTube Channel

अम्बिका (ambikA)

 
शब्दसागरः
English
अम्बिका
f.
 (-का)
1. A mother.
2. A name of PĀRVATĪ.
3. The mother
of DHṚTARĀSHṬRA.
4. One of the female. domestic deities of the
Jainas.
5. A medicinal plant. See कटुकी.
E.
 अम्बा a mother, and कन्
affix
like a mother.
Capeller Eng
English
अ॑म्बिका
f.
 the same
N.
 of a princess.
Yates
English
अम्बिका (का) 1.
f.
 Idem.
Spoken Sanskrit
English
अम्बिका ambikA
f.
 plant coral swirl [ Wrightia antidysenterica - Bot. ]
अम्बिका ambikA
f.
 good woman
अम्बिका ambikA
f.
 sister of rudra
अम्बिका ambikA
f.
 one of the female domestic deities of the jainas
अम्बिका ambikA
f.
 name applied to the harvest
अम्बिका ambikA
f.
 mother
Wilson
English
अम्बिका
f.
 (का)
1 A mother.
2 A name of PĀRVATĪ.
3 The mother of DHṚTARĀṢṬRA.
4 One of the female domestic deities of the Jainas.
5 A medicinal plant. See कटुकी.
E.
 अम्बा a mother, and कन् affix
like a mother.
Apte
English
अम्बिका [ambikā], 1 A mother, good woman, also used like अम्बा as a term of respect or endearment
अत्तिके अम्बिके शृणु मम विज्ञप्तिम्
Mk.*
 1.
N.
 of a plant (अम्बा 2)
N.
 of another plant कटुकी.
N.
 of Pārvatī, wife of Śiva
आशीर्भिरेधयामासुः पुरः पाकाभिरम्बिकाम्
Ku.*
 6.9.
N.
 of the middle daughter of Kāśīrāja and the eldest wife of Vichitravīrya. Like her youngest sister she had no progeny, and Vyāsa begot on her a son named धृतराष्ट्र.
Name of a Jaina deity.
Comp.
 -पतिः, -भर्ता
N.
 of Śiva. -पुत्रः, -सुतः
N.
 of धृतराष्ट्र.
Apte 1890
English
अंबिका 1 A mother, good woman, also used like अंबा as a term of respect or endearment
अत्तिके अंबिके शृणु मम विज्ञप्तिं Mk. 1.
2 N. of a plant (अंबा 2)
of another plant कटुकी.
3 N. of Pārvatī, wife of Śiva
आशीर्भिरेधयामासुः पुरः पाकाभिरंबिकां Ku. 6. 90.
4 N. of the middle daughter of Kāśīrāja and the eldest wife of Vicitra-Vīrya. Like her youngest sister she had no progeny, and Vyāsa begot on her a son named धृतराष्ट्र.
Comp.
पतिः,
भर्ता N. of Śiva.
पुत्रः,
सुतः N. of धृतराष्ट्र.
Monier Williams Cologne
English
अ॑म्बिका
f.
 (voc. अ॑म्बिके), mother, good woman (as a term of respect),
VS.
 &
TS.
 (cf.
Pāṇ.
 vi, 1, 118),
Pāṇ.
 vii, 3, 107 Comm. (voc. °के) &
Kāś.
 (in Veda
voc.
 optionally °क and °के)
a
N.
 applied to the harvest (as the most productive season),
Kāṭh.
a sister of Rudra,
VS.
ŚBr.
N.
 of Pārvatī (the wife of Śiva),
Hariv.
Yājñ.
&c.
of the wife of Rudra Ugraretas,
BhP.
of one of the mothers in Skanda's retinue,
MBh.
 ix, 2630
of a daughter of the king of Kāśi (wife of Vicitravīrya, and mother of Dhṛtarāṣṭra),
MBh.
&c.
 (cf. अम्बालिका)
one of the female domestic deities of the Jainas,
L.
N.
 of a place in Bengal,
L.
N.
 of two rivers,
Hcat.
the plant Wrightia Antidysenterica.
Monier Williams 1872
English
अम्बिका, f. mother, good woman (as a term of
respect)
N. of the plant Wrightia Antidysenterica
a sister of Rudra
N. of Pārvatī, the wife of Śiva
the wife of Rudra Ugraretas
one of the female
domestic deities of the Jainas
daughter of a king
of Kāśi, wife of Vicitra-vīrya, and mother of Dhṛta-
rāṣṭra
N. of a place in Bengal.
—अम्बिका-पति,
इस्, m., N. of Śiva.
—अम्बिका-पुत्र, अस्, m., N. of
Dhṛta-rāṣṭra.
Macdonell
English
अम्बिका ambikā,
f.
 N. of Pārvatī
N. of Dhṛta-rāṣṭraʼs 🞄mother
-pati,
m.
 Rudra or Śiva.
Apte Hindi
Hindi
अम्बिका
स्त्री*
 - अम्बा+कन्+टाप इत्वम्
"माता, भद्र महिला"
अम्बिका
स्त्री*
 - अम्बा+कन्+टाप इत्वम्
शिव की पत्नी पार्वती
अम्बिका
स्त्री*
 - अम्बा+कन्+टाप इत्वम्
काशिराज की मझली पुत्री
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अम्बिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಾಯಿ
अम्बिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದುರ್ಗಾದೇವಿ
अम्बिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೋದರಮಾವನ ಹೆಂಡತಿ
विस्तारः - > "अम्बिका पार्वतीमात्रोर्धृतराष्ट्रस्य मातरि" - मेदि० । "अम्बिका मातुलीगौर्योः" - नानार्थर० ।
अम्बिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಶೀರಾಜನ ಎರಡನೆಯ ಮಗಳು /ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ತಾಯಿ
अम्बिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ /ಕಿರಿಯ ತಂಗಿ
विस्तारः - > "अथ भगिनी स्वसा । सा ज्येष्ठाम्बाप्यवन्ती च कनिष्ठा कन्यसाम्बिका" - वैज० ।
L R Vaidya
English
ambikA {% f. %} 1. A mother (also used as a term of respect
for instance, the brother-in-law of the king, kneeling before Vasantasenā and making profession of his love, is made to say in Mrich. ‘अत्तिके अम्बिके सुणु मम विण्णत्तिम्’
2. a name of Pārvatī, आशीर्भिरेधयामासुः पुरःपाकाभिराम्बिकाम् K.S.vi.90
3. the name of a wife of Vichitravīrya. (See App. II.)
E Bharati Sampat
Sanskrit
(स्त्री) अम्बा एव । अम्बा+कन्(स्वार्थे) । ‘न सामिवचने’ ५.४.५। ज्ञाप०। १.माता । २.पार्वती । ‘आशीर्भिरेधयामासुः पुरः पाकाभिरम्बिकाम्’ कुमा०६.९०। ३.विचित्रवीर्यस्य पत्नी, धृतराष्ट्रस्य माता । ‘अम्बिका पार्वतीमात्रोर्धृतराष्ट्रस्य मातरि’ मेदिनी । ‘अम्बा ज्येष्ठाऽभवत्तासामम्बिका त्वथ मध्यमा । अम्बिकाम्बालिके भार्ये प्रादाद् भ्रात्रे यवीयसे’ ‘भीष्मो विचित्रवीर्याय विधिदृष्टेन कर्मणा’ महाभा०। ४.मातुलस्य पत्नी, मातुली । ‘अम्बिका मातुलीगौर्योः’ नानार्थर०। ५.कनिष्ठभगिनी । ‘भगिनी स्वसा । सा ज्येष्ठाम्बाप्यवन्ती च कनिष्ठा कन्यसाम्बिका’ वैज०। ६.जैनदेवीभेदः। ‘अम्बिका पद्मावती तथा’ हैमः।७.अम्बष्ठा, चित्रपुष्पी ।
Kridanta Forms
Sanskrit
अन्ब् (अ꣡बिँ॒ शब्दे - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = अम्बनम्
अनीयर् = अम्बनीयः - अम्बनीया
ण्वुल् = अम्बकः - अम्बिका
तुमुँन् = अम्बितुम्
तव्य = अम्बितव्यः - अम्बितव्या
तृच् = अम्बिता - अम्बित्री
क्त्वा = अम्बित्वा
ल्यप् = प्राम्ब्य
क्तवतुँ = अम्बितवान् - अम्बितवती
क्त = अम्बितः - अम्बिता
शानच् = अम्बमानः - अम्बमाना
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
अम्बिका 6. f) N. zweier Flüsse, Hemādri 1, 314, 11
315, 18
einer Apsaras, MBh. 1, 123, 62.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अम्बिका
noun
काशीनरेशस्य इन्द्रद्युम्नस्य मध्यमा पुत्री।
"पितामहेन भीष्मेण तिरस्कृता अम्बिका तं शशाप।"
Synonyms:
 अम्बिका
noun
जैनानां देवी।
"सीमा अम्बिकायाः पूजनं करोति।"
Synonyms:
 दुर्गा, उमा, कात्यायनी, गौरी, ब्रह्माणी, काली, हैमवती, ईश्वरा, शिवा, भवानी, रुद्राणी, सर्वाणी, सर्वमङ्गला, अपर्णा, पार्वती, मृडानी, लीलावती, चणडिका, अम्बिका, शारदा, चण्डी, चण्डा, चण्डनायिका, गिरिजा, मङ्गला, नारायणी, महामाया, वैष्णवी, महेश्वरी, कोट्टवी, षष्ठी, माधवी, नगनन्दिनी, जयन्ती, भार्गवी, रम्भा, सिंहरथा, सती, भ्रामरी, दक्षकन्या, महिषमर्दिनी, हेरम्बजननी, सावित्री, कृष्णपिङ्गला, वृषाकपायी, लम्बा, हिमशैलजा, कार्त्तिकेयप्रसूः, आद्या, नित्या, विद्या, शुभह्करी, सात्त्विकी, राजसी, तामसी, भीमा, नन्दनन्दिनी, महामायी, शूलधरा, सुनन्दा, शुम्यभघातिनी, ह्री, पर्वतराजतनया, हिमालयसुता, महेश्वरवनिता, सत्या, भगवती, ईशाना, सनातनी, महाकाली, शिवानी, हरवल्लभा, उग्रचण्डा, चामुण्डा, विधात्री, आनन्दा, महामात्रा, महामुद्रा, माकरी, भौमी, कल्याणी, कृष्णा, मानदात्री, मदालसा, मानिनी, चार्वङ्गी, वाणी, ईशा, वलेशी, भ्रमरी, भूष्या, फाल्गुनी, यती, ब्रह्ममयी, भाविनी, देवी, अचिन्ता, त्रिनेत्रा, त्रिशूला, चर्चिका, तीव्रा, नन्दिनी, नन्दा, धरित्रिणी, मातृका, चिदानन्दस्वरूपिणी, मनस्विनी, महादेवी, निद्रारूपा, भवानिका, तारा, नीलसरस्वती, कालिका, उग्रतारा, कामेश्वरी, सुन्दरी, भैरवी, राजराजेश्वरी, भुवनेशी, त्वरिता, महालक्ष्मी, राजीवलोचनी, धनदा, वागीश्वरी, त्रिपुरा, ज्वाल्मुखी, वगलामुखी, सिद्धविद्या, अन्नपूर्णा, विशालाक्षी, सुभगा, सगुणा, निर्गुणा, धवला, गीतिः, गीतवाद्यप्रिया, अट्टालवासिनी, अट्टहासिनी, घोरा, प्रेमा, वटेश्वरी, कीर्तिदा, बुद्धिदा, अवीरा, पण्डितालयवासिनी, मण्डिता, संवत्सरा, कृष्णरूपा, बलिप्रिया, तुमुला, कामिनी, कामरूपा, पुण्यदा, विष्णुचक्रधरा, पञ्चमा, वृन्दावनस्वरूपिणी, अयोध्यारुपिणी, मायावती, जीमूतवसना, जगन्नाथस्वरूपिणी, कृत्तिवसना, त्रियामा, जमलार्जुनी, यामिनी, यशोदा, यादवी, जगती, कृष्णजाया, सत्यभामा, सुभद्रिका, लक्ष्मणा, दिगम्बरी, पृथुका, तीक्ष्णा, आचारा, अक्रूरा, जाह्नवी, गण्डकी, ध्येया, जृम्भणी, मोहिनी, विकारा, अक्षरवासिनी, अंशका, पत्रिका, पवित्रिका, तुलसी, अतुला, जानकी, वन्द्या, कामना, नारसिंही, गिरीशा, साध्वी, कल्याणी, कमला, कान्ता, शान्ता, कुला, वेदमाता, कर्मदा, सन्ध्या, त्रिपुरसुन्दरी, रासेशी, दक्षयज्ञविनाशिनी, अनन्ता, धर्मेश्वरी, चक्रेश्वरी, खञ्जना, विदग्धा, कुञ्जिका, चित्रा, सुलेखा, चतुर्भुजा, राका, प्रज्ञा, ऋद्भिदा, तापिनी, तपा, सुमन्त्रा, दूती, अशनी, कराला, कालकी, कुष्माण्डी, कैटभा, कैटभी, क्षत्रिया, क्षमा, क्षेमा, चण्डालिका, जयन्ती, भेरुण्डा
noun
सा देवी यया नैके दैत्याः हताः तथा च या आदिशक्तिः अस्ति इति मन्यते।
"नवरात्रोत्सवे स्थाने स्थाने दुर्गायाः प्रतिष्ठापना क्रियते।"
Synonyms:
 पार्वती, अम्बा, उमा, गिरिजा, गौरी, भगवती, भवानी, मङ्गला, महागौरी, महादेवी, रुद्राणी, शिवा, शैलजा, हिमालयजा, अम्बिका, अचलकन्या, अचलजा, शैलसुता, हिमजा, शैलेयी, अपर्णा, शैलकुमारी, शैलकन्या, जगद्जननी, त्रिभुवनसुन्दरी, सुनन्दा, भवभामिनी, भववामा, जगदीश्वरी, भव्या, पञ्चमुखी, पर्वतजा, वृषाकपायी, शम्भुकान्ता, नन्दा, जया, नन्दिनी, शङ्करा, शताक्षी, नित्या, मृड़ानी, हेमसुता, अद्रितनया, हैमवती, आर्या, इला, वारुणी
noun
शिवस्य पत्नी।
"पार्वती गणेशस्य माता अस्ति।"
Synonyms:
 माता, जननी, जन्मदा, जनयित्री, प्रसूः, जनिः, जनी, जनित्री, सावित्री, अक्का, अम्बा, अम्बिका, अम्बालिका
noun
या जन्म ददाति पोषयति च।
"आदौ माता गुरोः पत्नी ब्राह्मणी राजपत्निका गावी धात्री तथा पृथ्वी सप्तैता मातरः स्मृताः"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
चक्रेश्वर्यजितबला दुरितारिश्च कालिका ।
महाकाली श्यामा शान्ता भृकुटिश्च सुतारका ॥ ४४ ॥
अशोका मानवी चण्डा विदिता चाङ्कुशा तथा ।
कंदर्पा निर्वाणी बला धारिणी धरणप्रिया ॥ ४५ ॥
नरदत्ताथ गान्धार्यम्बिका पद्मावती तथा ।
सिद्धायिका चेति जैन्यः क्रमाच्छासनदेवताः ॥ ४६ ॥
-wordlist-
शासनदेवता (स्त्री), चक्रेश्वरी (स्त्री), अजितबला (स्त्री), दुरितारि (स्त्री), कालिका (स्त्री), महाकाली (स्त्री), श्यामा (स्त्री), शान्ता (स्त्री), भृकुटि (स्त्री), सुतारका (स्त्री), अशोका (स्त्री), मानवी (स्त्री), चण्डा (स्त्री), विदिता (स्त्री), अङ्कुशा (स्त्री), कन्दर्पा (स्त्री), निर्वाणी (स्त्री), बला (स्त्री), धारिणी (स्त्री), धरणप्रिया (स्त्री), नरदत्ता (स्त्री), गान्धारी (स्त्री), अम्बिका (स्त्री), पद्मावती (स्त्री), सिद्धायिका (स्त्री)
--source--
गौरी काली पार्वती मातृमातापर्णा रुद्राण्यम्बिका त्र्यम्बकोमा ।
दुर्गा चण्डी सिंहयाना मृडानीकात्यायन्यौ दक्षजार्या कुमारी ॥ २०३ ॥
सती शिवा महादेवी शर्वाणी सर्वमङ्गला ।
भवानी कृष्णमैनाकस्वसा मेनाद्रिजेश्वरा ॥ २०४ ॥
निशुम्भशुम्भमहिषमर्दिनी भूतनायिका ।
-wordlist-
गौरी (स्त्री), काली (स्त्री), पार्वती (स्त्री), मातृमातृ (स्त्री), अपर्णा (स्त्री), रुद्राणी (स्त्री), अम्बिका (स्त्री), त्र्यम्बका (स्त्री), उमा (स्त्री), दुर्गा (स्त्री), चण्डी (स्त्री), सिंहयाना (स्त्री), मृडानी (स्त्री), कात्यायनी (स्त्री), दक्षजा (स्त्री), आर्या (स्त्री), कुमारी (स्त्री), सती (स्त्री), शिवा (स्त्री), महादेवी (स्त्री), शर्वाणी (स्त्री), सर्वमङ्गला (स्त्री), भवानी (स्त्री), कृष्णस्वसृ (स्त्री), मैनाकस्वसृ (स्त्री), मेनाजा (स्त्री), अद्रिजा (स्त्री), ईश्वरा (स्त्री), निशुम्भमथनी (स्त्री), शुम्भमथनी (स्त्री), महिषमथनी (स्त्री), भूतनायिका (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
रुद्राणी
रुद्राणी, शर्वाणी, काली, कात्यायनी, भवानी, आर्या, अम्बिका, मृडानी, हैमवती, पार्वती, गौरी, उमा, भगवती, दुर्गा, चण्डी, दाक्षायणी, शिवा, अपर्णा, महादेवी, गिरिजा, मेनकात्मजा
रुद्राणी शर्वाणी काली कात्यायनी भवानी च ।
आर्याम्बिका मृडानी हैमवती पार्वती गौरी ॥ १५ ॥
उमा भगवती दुर्गा चण्डी दाक्षायणी शिवा ।
अपर्णा स्यान्महादेवी गिरिजा मेनकात्मजा ॥ १६ ॥
verse 1.1.1.15
page 0003
Mahabharata
English
Ambikā^1, sister of Ambālikā (q.v.). § 156 (Pūruvaṃś.): I, 95, 3804 (Ambikāmbālike Kauśalyātmaje Kāśirājaduhitarau).--§ 167 (Vicitravīryoparama): I, 102, 4137.-§ 171 (Vicitravīryasutotp.): I, 106, 4277.--§ 196 (Vyāsa): I, 128, 4973, 4975.--§ 573 (Ambop.): V, 173, 5951, 5952 (madhyamā)
175, 5990
176, 6068. Cf. Kausalyā.
Ambikā^2, an Apsaras. § 191 (Pāṇḍavotp.): I, 123, 4818 (among the Apsarases who danced and sang at the birth of Arjuna).
Ambikā^3, a mātṛ. § 615u (Skanda): IX, 46, 2630 (enumeration).--§ 770 (Ānuśāsanik.): XIII, 151, 7106 (Skandaś cāmbikayā saha
among those the recital of whose names cleanses from all sins).
पुराणम्
English
अम्बिका १ / AMBIKĀ I. Elder sister of ambālikā. (See ambālikā).
अम्बिका २ / AMBIKĀ II. Another name of pārvatī. (agni purāṇa, Chapter 12).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अम्बिका,
स्त्री,
 (अम्बा + स्वार्थे कन्, स्त्रियां टाप् ।)दुर्गा ।“ईप्सितार्थक्रियोदारं तेऽभिनन्द्य गिरेर्वचः ।आशीर्भिरेधयामामुः पुरःपाकाभिरम्बिकाम्ः” ॥
इति कुमारसम्भवे । माता । इति मेदिनी ॥
जैनदेवीविशेषः । इति हेमचन्द्रः ॥
कटुकीवृक्षः ।इति शब्दचन्द्रिका ॥
अम्बष्ठा । इति राजनिर्घण्टः ॥
काशीराजस्य मध्यमादुहिता । विचित्रवीर्य्यस्यपत्नी । धृतराष्ट्रस्य माता ।“अम्वा ज्येष्ठाऽभवत्तासामम्बिकात्वथ मध्यमा ।अम्बिकाम्बालिके भार्य्ये प्रादाद्भ्रात्रे यवीयसे ॥
भीष्मो विचित्रवीर्य्याय विधिदृष्टेन कर्म्मणा” ।इति महाभारते ।)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अम्बिका स्त्री अम्बैव कन् । १ मातरि २ दुर्गायाम् “आशी-र्भिरेधयामासुः पुरः । पाकाभिरम्बिकाम्” कुमा० । काशी-राजस्य मध्यमकन्यायां विचित्रवीर्य्यस्य भार्य्यायां धृत-राष्ट्रस्य २ मातरि ।