| YouTube Channel

अभ्रम् (abhram)

 
Apte
English
अभ्रम् [abhram], [अभ्र्-अच्
but more correctly अप्-भृ
अपो बिभर्ति भृ-क
अभ्रम् अब्भरणात् Nir. being filled with water]
A cloud
अग्निर्वै धूमो जायते धूमादभ्रमभ्राद् वृष्टिः Śat. Br.
अभ्रं वा अपां भस्म
धूमो भूत्वा अभ्रं भवति अभ्रं भूत्वा मेघो भवति मेघो भूत्वा प्रवर्षति Ch. Up.V.* 1.5.6. (these quotations show the conception of the ancient Ṛiṣis about the formation of clouds).
Atmosphere, sky
परितो विपाण्डु दधदभ्रशिरः
Śi.*
 9.3. See अभ्रंलिह
&c.
Talc, mica. (Mar. अभ्रक)
Gold.
Camphor.
A kind of reed
Calamus Rotang (वेतस्, वेत्र).
Cyperus Rotundus (मुरता). (Mar. नागरमोथा)
(In arith.) A zero or cypher. [cf.
L.
 imber,
Gr.
 ombros, appros
Zend awra, Pers.abr]
Comp.
 -अवकाशः clouds as the only shelter
fall of rain. -अवकाशिक, -काशिन्
a.
 exposed to the rain (and so practising penance), not seeking shelter from the rain
अभ्रावकाशा वर्षासु हेमन्ते जलसंश्रयाः
Mb.
 * 12. 244.1
ग्रीष्मे पञ्चतपास्तु स्याद्वर्षास्वभ्रावकाशिकः
Ms.*
 6.23.-उत्थः 'sky born', the thunderbolt of Indra. -कूटम् a peak of a (mountain-like) cloud. -गङ्गा the heavenly river
K.*
 5. -घनः a mass of clouds
वर्षात्ययेन रुचमभ्र- घनादिवेन्दोः
R.*
 13.77. -जा
a.
Ved.
 born from clouds, caused by vapours, यो अभ्रजा वातजा यश्च शुष्मो वनस्पतीन्त्सचतां पर्वतांश्च
Av.*
 1.12.3. -नागः one of the elephants supporting the globe
N.
 of Airāvata.
पथः atmosphere.
balloon. -पिशाचः, -चकः 'sky-demon', epithet of Rāhu. -पुष्पः
N.
 of a cane (Mar. वेत) Calamus Rotang. See अभ्र (6).
(ष्पम्) water.
'a sky flower', anything impossible, a castle in the air.-प्रुष् (ट्)
f.
 sprinkling of clouds, rain. -अभ्रप्रुषो न वाचा प्रुषा वसु
Rv.*
 1.77.1. -मांसी
N.
 of a plant (जटामांसी).-मातङ्गः Indra's elephant, Airāvata. -माला, -वृन्दम् a line, succession, or mass of clouds
मयूरकेकाभिरिवाभ्रवृन्दम्
R.*
 7.69.13.76, 16.25
मुक्ताजालग्रथितमलकं कामिनीवाभ्रवृन्दम्
Me.*
 65. -रोहम् the lapis lazuli (लाजवर्त, आकाशमणि)
लिप्ती sky covered with a few clouds.
a woman smeared with mustā grass. -वर्ष
a.
Ved.
 rained upon, sprinkled with water. (-र्षः) down-pour of rain. -वाटिकः, -का
N.
 of a tree (आभ्रातक
Mar.
 अंबाडा).-विलायम्
ind.
 just as clouds melt away
विच्छिन्नाभ्रविलायं वा विलीये नगमूर्धनि
Ki.*
 11.79.
Apte Hindi
Hindi
अभ्रम्
नपुं*
 - अभ्र्+अच् या अप् + भृ अपो बिभर्ति- भृ+क
बादल
अभ्रम्
नपुं*
 - अभ्र्+अच् या अप् + भृ अपो बिभर्ति- भृ+क
"वायुमंडल, आकाश"
अभ्रम्
नपुं*
 - अभ्र्+अच् या अप् + भृ अपो बिभर्ति- भृ+क
"चिलचिल, अबरक"
अभ्रम्
नपुं*
 - अभ्र्+अच् या अप् + भृ अपो बिभर्ति- भृ+क
शून्य
E Bharati Sampat
Sanskrit
(न) न भ्रश्यन्ति आपः अस्मात् । भ्रंशु(अधःपतने)+डः। ‘अन्येष्वपि०’३.२.१०१। १.मेघः। ‘विच्छिन्नाभ्रविलायं वा विलीये नगमूर्धनि’ किरा०११.७९। २.गगनम्, आकाशम् ।* ‘आलोकयिष्यन् मुदितामयोध्यां प्रासादमभ्रंलिहमारुरोह’ रघुः१४.२९। ३.मुस्तकम् । ४.सुवर्णम्, काञ्चनम् । ५.कर्पूरम् । ६.धातुभेदः, गिरिजामलम्(अबरक)। ७.शून्यम् । ‘अभ्रं मेघे च गगने धातुभेदे च काञ्चने’ मेदिनी । ८.त्रिदिवम्, स्वर्गः। ‘अभ्रं तु त्रिदिवे गगनेऽम्बुदे’ हैमः।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मेघः, अभ्रमम्, वारिवाहः, स्तनयित्नुः, बलाबकः, धाराधरः, जलधरः, तडित्वान्, वारिदः, अम्बुभृत्, घनः, जीमूतः, मुदिरः, जलमुक्, धूमयोनिः, अभ्रम्, पयोधरः, अम्भोधरः, व्योमधूमः, घनाघनः, वायुदारुः, नभश्चरः, कन्धरः, कन्धः, नीरदः, गगनध्वजः, वारिसुक्, वार्मुक्, वनसुक्, अब्दः, पर्जन्यः, नभोगजः, मदयित्नुः, कदः, कन्दः, गवेडुः, गदामरः, खतमालः, वातरथः, श्नेतनीलः, नागः, जलकरङ्कः, पेचकः, भेकः, दर्दुरः, अम्बुदः, तोयदः, अम्बुवाबः, पाथोदः, गदाम्बरः, गाडवः, वारिमसिः, अद्रिः, ग्रावा, गोत्रः, बलः, अश्नः, पुरुभोजाः, वलिशानः, अश्मा, पर्वतः, गिरिः, व्रजः, चरुः, वराहः, शम्बरः, रौहिणः, रैवतः, फलिगः, उपरः, उपलः, चमसः, अर्हिः, दृतिः, ओदनः, वृषन्धिः, वृत्रः, असुरः, कोशः
noun
पृथ्वीस्थ-जलम् यद् सूर्यस्य आतपेन बाष्परुपं भूत्वा आकाशे तिष्ठति जलं सिञ्चति च।
"कालिदासेन मेघः दूतः अस्ति इति कल्पना कृता"
Synonyms:
 नभः, गगनम्, आकाशः, अम्बरम्, अभ्रम्, द्योः, द्यौः, पुष्करम्, अन्तरीक्षम्, अन्तरिक्षम्, अनन्तम्, युरवर्त्मम्, खं, वियत्, विष्णुपदम्, विहायः, नाकः, अनङ्गः, नभसम्, मेघवेश्म, मबाविलम्, मरुद्वर्तम, मेघवर्त्म, त्रिविष्टपम्, अब्भं
noun
पृथिव्याः ऊर्ध्वं दृश्यमानः अवकाशः।
"विद्याधराः नभसि चरन्तिः।"
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अभ्र गतौ”@} 2 अभ्रकः-भ्रिका, अभ्रकः-भ्रिका, अबिभ्रिषकः-षिका
अभ्रिता-त्री, अभ्रयिता-त्री, अबिभ्रिषिता-त्री
अभ्रन्-न्ती, अभ्रयन्-न्ती, अबिभ्रिषन्-न्ती
अभ्रिष्यन्-न्ती-ती, अभ्रयिष्यन्-न्ती-ती, अबिभ्रिषिष्यन्-न्ती-ती
-- अभ्रयमाणः, अभ्रयिष्यमाणः
अप्-अभ्रौ-अभ्रः
-- -- अ 3 भ्रितम्-तः-तवान्, अभ्रितः, अबिभ्रिषितम्-तः-तवान्
अभ्रः, पर्यभ्री 4, अभ्रः, अबिभ्रिषुः, अबिभ्रयिषुः
अभ्रितव्यम्, अभ्रयितव्यम्, अबिभ्रिषितव्यम्
5 अभ्रणीयम्, अभ्रणीयम्, अबिभ्रिषणीयम्
अभ्रयम्, अभ्र्यम्, अबिभ्रिष्यम्
ईषदभ्रः, दुरभ्रः, स्वभ्रः
अभ्र्यमाणः, अभ्र्यमाणः, अबिभ्रिष्यमाणः
अभ्रः, अभ्रः, अबिभ्रिषः
अभ्रितुम्, अभ्रयितुम्, अबिभ्रिषितुम्
अभ्रा, अभ्रणा, अबिभ्रिषा, अबिभ्रयिषा
अभ्रणम्, अभ्रणम्, अबिभ्रिषणम्
अभ्रित्वा, अभ्रयित्वा, अबिभ्रिषित्वा
समभ्र्य, समभ्र्य, समबिभ्रिष्य
अभ्रम् २, अभ्रित्वा २, अभ्रम् २, अभ्रयित्वा २, अबिभ्रिषम् २
अबिभ्रिषित्वा २
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (३१)
02
=>
 (१-भ्वादिः-५५६-सक। से। पर।)
03
=>
 [[आ। ‘अखोरधौरत्पतगेन्द्रवाहनं स्वसेविनां तित्सरिषां निराडिनम्। क्मरन् मनोदुर्गममभ्रमेचकं बभ्रद्वधूविभ्रमवृष्टिमभ्रितम्’ धा। का। १-७१।]]
04
=>
 [[१। ‘सुप्यजातौ णिनिस्ताच्छील्ये’ (३-२-७८।) इति ताच्छील्ये णिनिः।]]
05
=>
 [पृष्ठम्००२९+ २४]