| YouTube Channel

अभ्र (abhra)

 
शब्दसागरः
English
अभ्र r. 1st. cl. (अभ्रति) To go.
अभ्र
n.
 (-भ्रं)
1. The sky or atmosphere.
2. A cloud.
3. Gold.
4. Talc.
E.
 अभ्र
to go, or अप् water, and भृ to have, क
aff.
Capeller Eng
English
अभ्र॑
n.
 (m. ) rain-cloud, sky.
Yates
English
अभ्र अभ्रति 1.
a. To go.
अभ्र (भ्रं) 1.
n.
 The sky.
Wilson
English
अभ्र r. 1st cl. (अभ्रति) To go.
अभ्र
n.
 (-भ्रं)
1 The sky or atmosphere.
2 A cloud.
3 Gold.
4 Talc.
E.
 अभ्र to go, or अप् water, and भृ to have, क
aff.
Apte
English
अभ्रम् [abhram], [अभ्र्-अच्
but more correctly अप्-भृ
अपो बिभर्ति भृ-क
अभ्रम् अब्भरणात् Nir. being filled with water]
A cloud
अग्निर्वै धूमो जायते धूमादभ्रमभ्राद् वृष्टिः Śat. Br.
अभ्रं वा अपां भस्म
धूमो भूत्वा अभ्रं भवति अभ्रं भूत्वा मेघो भवति मेघो भूत्वा प्रवर्षति Ch. Up.V.* 1.5.6. (these quotations show the conception of the ancient Ṛiṣis about the formation of clouds).
Atmosphere, sky
परितो विपाण्डु दधदभ्रशिरः
Śi.*
 9.3. See अभ्रंलिह
&c.
Talc, mica. (Mar. अभ्रक)
Gold.
Camphor.
A kind of reed
Calamus Rotang (वेतस्, वेत्र).
Cyperus Rotundus (मुरता). (Mar. नागरमोथा)
(In arith.) A zero or cypher. [cf.
L.
 imber,
Gr.
 ombros, appros
Zend awra, Pers.abr]
Comp.
 -अवकाशः clouds as the only shelter
fall of rain. -अवकाशिक, -काशिन्
a.
 exposed to the rain (and so practising penance), not seeking shelter from the rain
अभ्रावकाशा वर्षासु हेमन्ते जलसंश्रयाः
Mb.
 * 12. 244.1
ग्रीष्मे पञ्चतपास्तु स्याद्वर्षास्वभ्रावकाशिकः
Ms.*
 6.23.-उत्थः 'sky born', the thunderbolt of Indra. -कूटम् a peak of a (mountain-like) cloud. -गङ्गा the heavenly river
K.*
 5. -घनः a mass of clouds
वर्षात्ययेन रुचमभ्र- घनादिवेन्दोः
R.*
 13.77. -जा
a.
Ved.
 born from clouds, caused by vapours, यो अभ्रजा वातजा यश्च शुष्मो वनस्पतीन्त्सचतां पर्वतांश्च
Av.*
 1.12.3. -नागः one of the elephants supporting the globe
N.
 of Airāvata.
पथः atmosphere.
balloon. -पिशाचः, -चकः 'sky-demon', epithet of Rāhu. -पुष्पः
N.
 of a cane (Mar. वेत) Calamus Rotang. See अभ्र (6).
(ष्पम्) water.
'a sky flower', anything impossible, a castle in the air.-प्रुष् (ट्)
f.
 sprinkling of clouds, rain. -अभ्रप्रुषो न वाचा प्रुषा वसु
Rv.*
 1.77.1. -मांसी
N.
 of a plant (जटामांसी).-मातङ्गः Indra's elephant, Airāvata. -माला, -वृन्दम् a line, succession, or mass of clouds
मयूरकेकाभिरिवाभ्रवृन्दम्
R.*
 7.69.13.76, 16.25
मुक्ताजालग्रथितमलकं कामिनीवाभ्रवृन्दम्
Me.*
 65. -रोहम् the lapis lazuli (लाजवर्त, आकाशमणि)
लिप्ती sky covered with a few clouds.
a woman smeared with mustā grass. -वर्ष
a.
Ved.
 rained upon, sprinkled with water. (-र्षः) down-pour of rain. -वाटिकः, -का
N.
 of a tree (आभ्रातक
Mar.
 अंबाडा).-विलायम्
ind.
 just as clouds melt away
विच्छिन्नाभ्रविलायं वा विलीये नगमूर्धनि
Ki.*
 11.79.
Apte 1890
English
अभ्रं [अभ्-अच्
but more correctly अप्-भृ
अपो बिभर्ति, भृ-क
अभ्रं अब्भरणात् Nir. being filled with water] 1 A cloud
अग्निर्वै धूमो जायते धूमादभ्रमभ्राद् वृष्टिः Śat. Br.
अभ्रं वा अपां भस्म
धूमो भूत्वा अभ्रं भवति अभ्रं भूत्वा मेघो भवति मेघो भूत्वा प्रवर्षति Ch. Up. (these quotations show the conception of the ancient Ṛṣis about the formation of clouds).
2 Atmosphere, sky
परितो विपांडु दधदभ्रशिरः Śi. 9. 3, see अभ्रंलिह &c.
3 Talc, mica.
4 Gold.
5 Camphor.
6 A kind of reed
Calamus Rotang.
7 Cyperus Rotundus (मुस्ता).
8 (In arith.) A zero or cypher. [cf. L. imber
Gr. ombros, appros
Zend awra, Pers. abr.]
Comp.
अवकाशः clouds as the only shelter
fall of rain.
अवकाशिक,
काशिन् a. exposed to the rain (and so practising penance), not seeking shelter from the rain
Ms. 6. 23.
उत्थः ‘sky born’, the thunderbolt of Indra.
कूटं a peak of a (mountain-like) cloud.
गंगा the heavenly river
K. 50.
घनः a mass of clouds
R. 13. 77.
जा a. Ved. born from clouds, caused by vapours.
नागः one of the elephants supporting the globe
N. of Airāvata.
पथः {1} atmosphere. {2} balloon.
पिशाचः,
चकः ‘sky-demon’, epithet of Rāhu.
पुष्पः N. of a cane (Mar. वेत) Calamus Rotang. (
ष्पं) {1} water. {2} ‘a sky flower’, anything impossible, a castle in the air.
प्रुष् (ट्) f. sprinkling of clouds, rain.
मांसी N. of a plant (जटामांसी).
मातंगः Indra's elephant, Airāvata.
माला,
वृंदं a line, succession, or mass of clouds
R. 7. 69, 13. 76, 16. 25.
रोहं the lapis lazuli.
लिप्ती {1} sky covered with a few clouds. {2} a woman smeared with mustā grass.
वर्ष a. Ved. rained upon, sprinkled with water. (
र्षः) downpour of rain.
वाटिकः,
का N. of a tree (आम्रातक).
विलायं ind. just as clouds melt away
Ki. 11. 79.
Monier Williams Cologne
English
अभ्र॑
n.
 (sometimes spelt अब्भ्र, according to the derivation अब्-भ्र, ‘water-bearer’
cf.
 Comm. on
ChUp.
 ii, 15, 1) (rarely
m.
 ,
AV.
 ix, 6, 47 and
TS.
 ) cloud, thunder-cloud, rainy weather,
RV.
&c.
sky, atmosphere,
Śiś.
 ix, 3
(in arithmetic) a cypher
[NBD. ] dust,
AV.
 xi, 3, 6
(in med. ) talc, mica
gold,
L.
camphor,
L.
the ratan (Calamus Rotang),
L.
Cyperus Rotundus,
L.
अभ्र [cf. Gk. ὄμβρος &
Lat.
 imber.]
Monier Williams 1872
English
अभ्र अभ्र (sometimes spelt अब्भ्र, ac-
cording to the derivation अब्-भ्र, ‘water-bearer’),
अम्, n. cloud
sky, atmosphere, ether, heaven
dust (?)
talc, mica
gold
camphor
the ratan (Ca-
lamus Rotang)
Cyperus Rotundus
(in arithmetic) a
cypher
[cf. Gr. ὄμβρος and Lat. imber.]
—अभ्रं-
लिह, अस्, आ, अम्, cloud-licking
what touches or
sweeps the clouds
sky-scraper
(अस्), m. wind.
—अ-
भ्र-घन, अस्, आ, अम्, thickly covered with clouds.
—अभ्रङ्-कष, अस्, आ, अम्, grazing (hurting) the
clouds, very high
(अस्), m. air, wind, a mountain.
—अभ्र-जा, आस्, आस्, अम्, Ved. born from clouds,
caused by vapours.
—अभ्र-नाग, अस्, m. one of the
elephants supporting the globe.
—अभ्र-पिशाच or
अभ्र-पिशाचक, अस्, m. sky-demon, N. of Rāhu, the
descending node personified.
—अभ्र-पुष्प, अस्, m.,
N. of a cane, Calamus Rotang
(अम्), n. water
a
flower in the clouds, castle in the air, anything im-
possible.
—अभ्र-प्रुष्, ट्, f., Ved. the sprinkling of
the clouds, rain.
—अभ्र-मांसी, f., N. of a plant,
Valeriana Jaṭāmāṃsī.
—अभ्र-मातङ्ग, अस्, m.
Airāvata, Indra's elephant.
—अभ्र-माला, f. a line
or succession of clouds.
—अभ्र-रोह, अम्, n. Lapis
Lazuli.
—अभ्र-लिप्त, अस्, आ, अम्, overspread with
clouds.
—अभ्र-वर्ष, अस्, आ, अम्, Ved. pouring
water from the clouds.
—अभ्र-वाटिक, अस्, m., N.
of a plant, Spondias Magnifera.
—अभ्र-शिरस्, अस्,
n. a head formed of the sky.
—अभ्रावकाश (°र-
अव्°), अस्, m. fall of rain, clouds as the only shelter.
—अभ्रावकाशिक, अस्, आ, अम्, or अभ्रावकाशिन्,
ई, इनी, इ, exposed to the rain (and so doing penance),
not seeking shelter from the rain, having the clouds
for shelter, open to the sky.
—अभ्रोत्थ (°र-उत्°),
अस्, m. sky-born, i. e. Indra's thunderbolt.
Macdonell
English
अभ्र abhrá, (m. )
n.
 (rain) cloud
sky.
Benfey
English
अभ्र अभ्र (akin to अम्भस्),
n.
1.
A cloud, especially a rain-cloud, Man.
4, 104.
2. Atmosphere, Pañc. i. d.
209. Heaven, Śiś. 9, 3. -- Cf. अम्भस्,
ὄμβρος
Lat. imber, and probably um-
bra.
Apte Hindi
Hindi
अभ्रम्
नपुं*
 - अभ्र्+अच् या अप् + भृ अपो बिभर्ति- भृ+क
बादल
अभ्रम्
नपुं*
 - अभ्र्+अच् या अप् + भृ अपो बिभर्ति- भृ+क
"वायुमंडल, आकाश"
अभ्रम्
नपुं*
 - अभ्र्+अच् या अप् + भृ अपो बिभर्ति- भृ+क
"चिलचिल, अबरक"
अभ्रम्
नपुं*
 - अभ्र्+अच् या अप् + भृ अपो बिभर्ति- भृ+क
शून्य
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अभ्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇಘ /ಮೋಡ
निष्पत्तिः - > भ्रंशु (अधःपतने) - "डः" (वा० ३-२-१०१)
व्युत्पत्तिः - > न भ्रश्यन्त्यापोऽस्मात्
प्रयोगाः - > "विच्छिन्नाभ्रविलायं वा विलीये नगमूर्धनि"
उल्लेखाः - > किरा० ११-७९
अभ्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಗನ /ಆಕಾಶ /ಅಂತರಿಕ್ಷ
प्रयोगाः - > "अलोकयिष्यन्मुदितामयोध्यां प्रासादमभ्रंलिहमारुरोह"
उल्लेखाः - > रघु० १४-२९
अभ्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುಸ್ತಕ /ಕೊನ್ನಾರಿ ಗೆಡ್ಡೆ
अभ्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸುವರ್ಣ /ಚಿನ್ನ
अभ्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕರ್ಪೂರ
अभ्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಗೆ ಬಂಗಾರ
अभ्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪೂಜ್ಯ /ಸೊನ್ನೆ
विस्तारः - > "अभ्रं मेघे च गगने धातुभेदे च काञ्चने" - मेदि० ।
अभ्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇವಲೋಕ /ಸ್ವರ್ಗ
विस्तारः - > "अभ्रं तु त्रिदिवे गगनेऽम्बुदे" - हेम० ।
L R Vaidya
English
aBra {% n. %} 1. A cloud
2. sky, atmosphere, परितो विपाण्डु दधदभ्रशिरः Sis.ix.3
3. talc
4. a cypher (in math.)
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
०, अनन्त, अन्तरिक्ष, अभ्र, अम्बर, अम्बुद, असत्, आकाश, खं, ख, गगन, छिद्र, जलद, जलधर, जलधरपथ, दिव, नग्न, नभ, पयोद, पयोधर, पुष्कर, पूर्ण, पृथु, पृथुल, बिन्दु, मेघ, रन्ध्र, वरीय, विन्दु, वियत्, विष्णुपद, विष्णुपाद, विहायस्, वृहत्, व्योम, शून्य
Bopp
Latin
अभ्र n. (ut mihi videtur, ex अब्भर aquam gerens, ejecto ब्
et अ (*) cf. अम्बुद et जलद) nubes (gr. ὄμβϱος, lat.
imber insertâ nasali, nisi haec pertinent ad अम्बर coe-
lum vel अम्भस् aqua
cf. etiam umbra).
(*), Confirmatam vidi hano explicationem linguâ zendicâ, ubi
âbĕrĕta (acc. âbĕrĕtârem), quod corruptum est ex abbĕ-
rĕta, significat qui aquam affert (gr. comp. 44.).
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
अभ्र
क्ली
अभ्र, उपरि, अम्भोधर, चूर्ण
उपर्यम्भोधरे चूर्णे विदुरभ्रं विपश्चितः ।
verse 2.1.1.41
page 0010
Indian Epigraphical Glossary
English
abhra (IE 7-1-2), ‘cypher’.
Lanman
English
abhrá, n. rain-cloud. [cf. ὄμβος, ‘rain’
Lat. imber, ‘rain’: cf. ámbhas and ambu,
‘water.’]
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 अभ्र्
मूलधातुः:
 अभ्र
धात्वर्थः:
 गतौ
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 अभ्रति
धातुप्रदीपः
Sanskrit
अभ्रँ अभ्र
मानकरूपान्तरम् - वभ्रँ
वभ्र
मानकरूपान्तरम् - मभ्रँ
मभ्र
मानकरूपान्तरम् - चरँ
चर गत्यर्था
- अभ्रति । आनभ्र ।अभ्र्यते (70) । अभ्रम् । वभ्रति । वभ्र्यते ।मभ्रति । मभ्र्यते। चरतिर्भक्षणेऽपि ।पठ्यते। चरति । अचारीत् । चरितम् । चरित्रम् ।उदश्चरः सकर्मकात् (1/3/53) इति तङ्-गेहमुच्चरते । समस्तृतीयायुक्तात् (1/3/54) अश्वेन सञ्चरते । चञ्चूर्य्यते ।चञ्चूर्त्ति ।चञ्चुरीति । आचरितव्यम् । आचरणीयम् । आचार्य्यः। वा चरिचलि (6/1/12 वा0)इत्यादिना द्वित्वमागागमश्च-चराचरः ।व्रते (3/2/80) इति णिनिः-ब्रह्नचारी । सब्रह्मचारी ।। 557-560 ।।
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
अभ्र 2. n. Luftraum auch Yudh. 2, 55.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
व्योमान्तरिक्षं गगनं घनाश्रयो विहाय आकाशमनन्तपुष्करे ।
अभ्रं सुराभ्रोडुमरुत्पथोऽम्बरं खं द्योदिवौ विष्णुपदं वियन्नभः ॥ १६३ ॥
-wordlist-
व्योमन् (क्ली), अन्तरिक्ष (क्ली), गगन (क्ली), घनाश्रय (पुं), विहायस् (पुंक्ली), आकाश (पुंक्ली), अनन्त (क्ली), पुष्कर (क्ली), अभ्र (क्ली), सुरपथ (पुं), अभ्रपथ (पुं), उडुपथ (पुं), मरुत्पथ (पुं), अम्बर (क्ली), ख (क्ली), द्यो (स्त्री), दिव् (स्त्री), विष्णुपद (क्ली), वियत् (क्ली), नभस् (क्ली)
--source--
नभ्राट्तडित्वान्मुदिरो घनाघनोऽभ्रं धूमयोनिस्तनयित्नुमेघाः ।
जीमूतपर्जन्यबलाहका घनो धाराधरो वाहदमुग्धरा जलात् ॥ १६४ ॥
-wordlist-
नभ्राज् (पुं), तडित्वत् (पुं), मुदिर (पुं), घनाघन (पुं), अभ्र (क्ली), धूमयोनि (पुं), स्तनयित्नु (पुं), मेघ (पुं), जीमूत (पुं), पर्जन्य (पुं), बलाहक (पुं), घन (पुं), धाराधर (पुं), जलवाह (पुं), जलद (पुं), जलमुच् (पुं), जलधर (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
अभ्र
अभ्र, अब्द, घन, मेघ, स्तनयित्नु, पयोधर, धाराधर, धूमयोनि, जीमूत, बलाहक
अभ्रमब्दो घनो मेघः स्तनयित्नुः पयोधरः ।
धाराधरो धूमयोनिर्जीमूतश्च बलाहकः ॥ ५८ ॥
verse 1.1.1.58
page 0008
अवि
अवि, ऊर्णायु, अभ्र, हुडु, उरण, वृष्णि, मेष, मेण्ढ
अविरूर्णायुरभ्रो हुडुरुरणो वृष्णिमेषमेण्ढाः स्युः ।
verse 2.1.1.279
page 0034
नाममाला
Sanskrit
घनाघन, घन, मेघ, जीमूत, अभ्र, बलाहक, पर्जन्य, मिहिर, नभ्राट्
अम्बुद
verse 0.1.1.18
page 0008
ख, विहायस्, वियत्, व्योमन्, गगन, आकाश, अम्बर, द्यो, नभस्, अभ्र, अन्तरीक्ष, घनाघनपथ, घनपथ, मेघपथ, जीमूतपथ, अभ्रपथ, बलाहकपथ, पर्जन्यपथ, मिहिरपथ, नभ्राट्पथ, पवनपथ, पवमानपथ, वायुपथ, वातपथ, अनिलपथ, मरुत्पथ, समीरणपथ, गन्धवाहपथ, श्वसनपथ, सदागतिपथ, नभस्वत्पथ, मातरिश्वपथ, चरण्युपथ, जवनपथ, प्रभञ्जनपथ, घनाघनमार्ग, घनमार्ग, मेघमार्ग, जीमूतमार्ग, अभ्रमार्ग, बलाहकमार्ग, पर्जन्यमार्ग, मिहिरमार्ग, नभ्राट्मार्ग, पवनमार्ग, पवमानमार्ग, वायुमार्ग, वातमार्ग, अनिलमार्ग, मरुत्मार्ग, समीरणमार्ग, गन्धवाहमार्ग, श्वसनमार्ग, सदागतिमार्ग, नभस्वत्मार्ग, मातरिश्वमार्ग, चरण्युमार्ग, जवनमार्ग, प्रभञ्जनमार्ग
खं विहायो वियद् व्योम गगनाकाशमम्बरम् ।
द्यौर्नभोऽभ्रोऽन्तरीक्षं च मेघवायुपथोऽप्यथ ॥ ५३ ॥
verse 0.1.1.53
page 0028
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अभ्र गत्यां । इति कविकल्पद्रुमः ॥
ओष्ठवर्गचतु-र्थोपधः । अभ्रति । इति दुर्गोदासः ।
अभ्रं,
क्ली,
 (अपोबिभर्त्ति इति अप + भृ + क ।)मेघः । आकाशं । स्वर्णं । अभ्रकघातुः । इतिमेदिनी ॥
उपधातुविशेषः । तस्योत्पत्तिनाम-लक्षणगुणाः ।“पुरा बधाय वृत्रस्य वज्रिणा वज्रमुद्धृतं ।विस्फुलिङ्गास्ततस्तस्य गगने परिसर्पिताः ॥
ते निपेतुर्घनघ्वानाच्छिखरेषु महीभृतां ।तेभ्य एव समुत्पन्नं तत्तद्गिरिषु चाभ्रकं ॥
तद्वज्रं वज्रजातत्वादभ्रमभ्ररवोद्भवात् ।गगनाद्विलितं यस्माद्गगनञ्च ततो मतं ॥
विप्रक्षत्त्रियविट्शूद्रभेदात्तत् स्याच्चतुर्व्विधं ।क्रमेणैव सितं रक्तं पीतं कृष्णञ्च वर्णतः ॥
प्रशस्यते सितं तारे रक्तं तत्तु रसायने ।पीतं हेमनि कृष्णन्तु गदेषु भूतयेऽपि च ॥
पिनाकं दर्दुरं नागं वज्रञ्चेति चतुर्विधं ।मुञ्चत्यग्नौ विनिःक्षिप्तं पिनाकं दलसञ्चयं ॥
अज्ञानाद्भक्षणात्तस्य महाकुष्ठप्रदायकं ।दर्दुरं स्वग्निनिःक्षिप्तं कुरुते दर्दुरध्वनिं ॥
गोलकान् बहुशः कृत्वा स स्यान्मृत्युप्रदायकः ।नागन्तु नागवद्वह्नौ फुत्कारं परिमुञ्चति ॥
तद्भक्षितमवश्यन्तु विदधाति भगन्दरं ।वज्रन्तु वज्रवत्तिष्ठेत्तन्नाग्नौ विकृतिं व्रजेत् ॥
सर्व्वाभ्रेषु वरं वज्रं व्याधिवार्द्धक्यमृत्युहृत् ।अभ्रमुत्तरशैलोत्थं बहुसत्वं गुणाधिकं ॥
दक्षिणाद्रिभवं स्वल्पसत्वमल्पगुणप्रदं” ॥
* ॥
मारिताभ्रगुणाः ।“अभ्रं कषायं मधुरं सुशीत-मायुष्करं धातुविवर्द्धनञ्च ।हन्यात्त्रिदोषं व्रणमेहकुष्ठंप्लीहोदरग्रन्थिविषकृमींश्च ॥
”“रोगान् हन्ति द्रढयति वपुर्वीर्य्यवृद्धिं विधत्तेतारुण्याढ्यं रमयति शतं योषितां नित्यमेव ।दीर्घायष्कान् जनयति सुतान्विक्रमैः सिंहतुल्यान्मृत्योर्भीतिं हरति सततं सेव्यमानं मृताभ्रं” ॥
* ॥
अशोधिताभ्रदोषाः ।“पीडां विधत्ते विविधां नराणांकुष्ठं क्षयं विदञ्च शोथं ।हृत्पार्श्वपीडाञ्च करोत्यशुद्ध-मभ्रं ह्यसिद्धं गुरुतापदं स्यात्” ॥
* ॥
अस्य शोधनविधिर्यथा ।“कृष्णाभ्रकं धमेद्वह्नौ ततः क्षीरे विनिःक्षिपेत् ।भिन्नपत्रन्तु तत् कृत्वा तण्डुलीयाम्लजैर्द्रवैः ॥
भावयेदष्टयामं तदेवमभ्रं विशुध्यति” ॥
* ॥
तस्य मारणं यथा ॥
“कृत्वा धान्याभ्रकं तच्च शोधयित्वाथ मर्दयेत् ।अर्कक्षीरैर्दिनं खल्ले चक्राकारञ्च कारयेत् ॥
वेष्टयेदर्कपत्रैश्च सम्यग्गजपुटे पचेत् ।पुनर्म्मर्द्यं पुनः पाच्यं सप्तवारान् पुनः पुनः ॥
ततो वटजटाक्वाथैस्तद्वद्देयं पुटत्रयं ।म्रियते नात्र सन्देहः प्रयोज्यं सर्व्वकर्म्मसु ॥
तुल्यं धृतं मृताभ्रेण लौहपात्रे विपाचयेत् ।घृते जीर्णे तदभ्रन्तु सर्व्वयोगेषु योजयेत्” ॥
* ॥
तत्र धान्याभ्रस्य विधिः ।“पादांशसलिलं युक्तमभ्रं बद्ध्वाथ कम्बले ।त्रिरात्रं स्थापयेन्नीरे तत् क्लिन्नं मर्दयेत् करैः ॥
कम्बलाद्गलितं सूक्ष्मं बालुकारहितञ्च यत् ।तद्धान्याभ्रमिति प्रोक्तमभ्रमारणसिद्धये” ॥
इति भावप्रकाशः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अब्भ्र(भ्र)
न०
 अपोबिभर्त्तिक अभ्र गतौ-अच् वा वा द्वित्वम् ।१ मेघे “अ(भ्रा)ब्भ्राणि विभ्राणमुमाङ्गसङ्गेति” माघः ।२ मेघनामायां मुस्तायाम्, (आभ) ३ धातुभेदे च । मेघ-नुल्याकारत्वात्तस्य तथात्वम् । ४ मेघाधारे आकाशे
न०
 ।
अभ्र अतौ भ्वादि०
पर०
सक०
 सेट् । अभ्रति आभ्रीत् आनभ्रअभ्रम् “तेष्वसौ दन्दशूकारिर्वनेष्वानभ्र निर्भयः” भट्टिः ।
अभ्र
न०
 अभ्र--अच् । १ मेघे २ मुस्तके ३ आकाशे च अब्भ्र-शब्देऽधिकं दृश्यम् । “तदा विद्यादनध्यायमनृतौ चाभ्र-दर्शने” मनुः “अभ्रं लिहाग्रं रविमार्गभङ्गम्” भट्टिः ।“वर्षात्ययेन रुचमभ्रघनादिवोन्दोः” रघुः कुर्व्वादिगण-पाठात् तन्नामके ऋषिभेदे
पु०
 । तस्य अपत्यम् कुर्वादि० ण्य ।अभ्र्यः तदपत्ये पुंस्त्री । अभ्रमिवाचरति क्यङ् अभ्रायते ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
अभ्रँ अभ्र
मानकरूपान्तरम् - बभ्रँ
बभ्र
मानकरूपान्तरम् - मभ्रँ
मभ्र
मानकरूपान्तरम् - चरँ
चर गत्यर्थाः
- अभ्रति अभ्रम् बभ्रति कृञो द्वे च कुर्भ्रश्च (तु0 उ0 122, 23) इति बभ्रुर्नकुलः मभ्रति चरति 544-547
धातुवृत्तिः
Sanskrit
अभ्रँ अभ्र
मानकरूपान्तरम् - वभ्रँ
वभ्र
मानकरूपान्तरम् - मभ्रँ
मभ्र
मानकरूपान्तरम् - चरँ
चर (अर्थः) गत्यर्थाः
चरतिर्भक्षणार्थोपि ( अभग्रति आनभ्र अभ्रिता मा भवानभ्रीत् अङ्गान्त्यस्य रेफस्याकारसमीपत्वाभावात् "अतो ल्रान्तस्य'' इति न वृद्धिः ( अबिभ्रिषति अभ्रयति आबिभ्रत अभ्र्याद् ) इत्यत्र रेफस्य हलः परत्वाद्यम्परत्वाच्च "हलो यमाम्'' इति पाक्षिको लोपो न भवति तत्र यथासंख्याश्रयणात् तथा चोत्तरसूत्रे सवर्णग्रहणमर्थवत् उक्तं च वृत्त्यादौ सवणग्रहणस्य फलं शिण्डीत्यादौ यथासंख्यनिरासः (अभ्रम्) अच् भ्रमो वा व्यु व्युत्पादियष्यते ( अभ्री ) इनन्तः काष्ठकुद्दालः (अभ्रकम्) संज्ञायां कन् (बभ्रति बबभ्र बभ्रिता बिबभ्रिषति बाबभ्र्यते ) उक्तो रेफे लोपाभावः ( बाबभ्रित ) भकारेरुतकाराः संयुज्यन्तो "अनवि च'' इति भकारस्य पक्षे द्विर्वचने "झलां जश् झशि'' इति पूर्वस्य अश्त्वेन बाकरभकाररेफतकाराः द्रष्टव्याः लङि तिप्सिपोर्हल्ङयादिलोपे संयोगांतलोपे च "झलांजशोन्ते'' इति जश्त्वे च "वावसाने'' इति चर्त्वे ( अबाबब् अबाबप्) एवं (मभ्रतीत्यादि चरति चचार चेरतुः चेरुः चरितेतृयादि अचारीत् ) "अतो ल्रान्तस्य'' इति वृद्धिः (चिचरिषति चञ्चूर्यते ) "लुपसदचर'' इति भावगहांयामेव यङ् "चरुलोश्च'' इत्यभ्यासस्य नुकि "उत्परस्यात'' इत्युत्वे तस्य हल्परत्वे"हलि च'' इति दीर्घः ( चञ्चुरीति चञ्चूर्ति ) अत्र दीर्घस्य पूर्वत्रासिद्धत्वेन प्राप्तो लघूपधगुण उदिति तपरकरणसामर्थ्यान्न भवति, तपरत्वं हि विकारनिवृत्यर्थम् यद्येवं दीर्घोपि निवर्त्तेत इति न मन्तव्यम् यतस्तपरत्वेन निवृत्तौ प्रसक्तायामपि दीर्घृत्वमसिद्धम् (अचञ्चूः) लडि तिप्सिपोर्हल्ङयादिलोपे रेफस्य विसर्ज्जनीयः यदायमुत्पूर्वः सकङ्ककस्तदा "उदश्चरः सकर्मकात्'' इति तङ्, गुरुवचनं (उच्चरन्त) इति उत्क्रम्य गच्छन्तीत्यर्थः तथासमुपसृष्टत् "समस्तृतीयायुक्तात्'' इति तङ् (अश्वेन सञ्चरतइति) सम इतीयं षष्ठी तेन व्यवहितेपि भवति (अश्वेन समुदाचरतेइति (चर्य्यम् "गदमदचर'' इति भावकर्मणोर्यत् अनुपसर्गे इति वचनात्सोपसर्गे उपचार्य्यामतिण्देव, (आचार्यादेशः [चरेराङि चा गुरौ] इति यत् गुवौत्वाचार्यु इति ण्यदेव आचार्य्यस्य स्त्री ( आचार्य्यानी ) "इन्द्रवरुण'' इत्यादिना ङीषानुकौ [ आचार्य्यादणत्वं च ] इति णत्वाभावः चरतीतिचरः चरडिति पचादिपाठादच् ठित् स्त्रिता स्त्रियां (चरी) चरस्य गोत्रापत्यं ( चारायण ) "नडादिभ्यः'' इति षष्ठ्यान्ताद्गोत्रापत्ये फक्, फस्यायनादेशः (चराचरः) [चरिचलिपतिवदीनां वा द्वित्वमच्याक्वाभ्यासस्य] इति अचि पक्षे द्विर्वचनम् अभ्यासस्यागागमः, आगमसामर्थ्यान्न्हलादिशेषः अन्यथादेशमेव कुर्यात् दीर्घेच्चारणसामर्थ्यान्न्ह्रस्वः (कल्याणाचारः कल्याणाचारा) "शीलिकामि'' इत्यादिना कर्म्मण्युपपदे णः कुरुषु चरतीति (कुरुचरः, ) "चरेष्टः'' इत्यधिकरणे उपपदे टप्रत्ययः टित्त्वात् स्त्रियां (कुरुचरी इक्षाचरः) "भिक्षासेनादायेषु च'' इति भिक्षादिषूपपदेषु टप्रत्ययः एवं (सेनाचर आदायवचर)इत्यनधिकरणार्थमिदं सूत्रम् (चरिष्णुः) "अलंकृञ्'' इत्यादिना इष्णुच् (अतिचारी अपचारी ) "सुप्यजातौ'' इति णिनिः, समानो ब्रह्मचारी (सब्रह्मचारी) ( सूत्रम्) चरणे ब्रह्मचारिणि (इति सूत्रम्) इति चरणे गम्यमाने समानस्य सभावः चरणाशब्दः शाखाध्यायिषु रूढः, सब्रह्मचारिण इमे ( साब्रह्मचारः ) [ नान्तसय टिलोपे सब्रह्मचारिपीठपसर्प्पिकलापिकौथुमितैतिलिजाजिलिलाङ्गलिशिलालिशिखण्डिसूकरसह्मसुपर्वणामुनपसंख्यानम् ] इति टिलोपः चर्य्यतेनेतेति (चरित्रम्) "अर्त्तिलूधूसूखनसहचर हत्रः'' इतीत्रः, करणे प्रज्ञादिपाठात्स्वार्थे ऽणि चारत्रिम् (गोचरो विषयः सञ्चरो मार्गः) "गोचरसञ्चर'' इत्यधिकरणे घञ्प्रत्ययान्तो निपात्यते अत्र सञ्चरत्यनेनेति (सञ्च) इति वृत्तिः तत्र सुधाकरः "समस्तृतीयायुक्तात्''इति' तङा भाव्यमिति "परिचर्याचपरिसर्या'' इत्यादीना स्त्रियां भावे शे यक् चरितं तदिति (चर्म) "मन्'' इति मन् अयं "उणादयो बहुलम्'' "भूतेपि दृश्यन्ते'' इति भूते चर्माण्यस्याः सन्ति (चर्मण्वती नदी "आसन्दीवदष्ठीवच्चक्रीवत्कक्षीवद्रुमण्वच्चर्मण्वती'' इति मतुपि नलोपाभावो णत्वंच संज्ञायां निपात्यते (चर्मी ) "व्रीह्मादिभ्यश्च'' इति मत्वर्थ इनिः "नस्तद्धिते'' इति टिलोपः चर्मिणोऽपत्यं (चार्मिकायणिः) "वाकिनादीनां कुक्च'' इति फिञ् कुक्चागमः कुकि नान्तत्वाभावेऽपि [ चर्मचर्मिणोर्नलोपश्चे ] इति वचनान्नलोपःसर्व चर्मणा कृतः (सर्वचर्मीणःसार्वचर्मीणः) ( सूत्रम्) सर्वचर्मणः कृतः खखञौ (इति सूत्रम्) इति कृत इत्यर्थे तृतीयान्ताद् अस्मात् खखञौ, सर्वचर्मण इत्यसमर्थः समासः, यतः सर्वशब्दस्य कृत इत्यनेन सम्बन्धो वृत्त्यादावुक्तः चर्मणः कोशः(चार्मः) "[चर्मणःकोश उपसंख्यानम् ]'' इति टिलोपः, अन्यत्र "अन्''इति प्रकृतिभावात(चार्मणं चक्षुः) (चारु) दृसनिजनिचरीति ञुण् प्रत्ययः(चरुः) भृमृशीतृचरीत्युप्रत्ययः अयं हि भीमादित्वादपादाने चरन्त्यस्मादिति हि व्युत्पत्तिः (चरकः) वुक्, चरकेण प्रोक्तमपि (चरकम्) "तेन प्रोक्तम्'' इत्यण्, "कठचरकाल्लुक्'' इति लक्, चरको नाम वैशम्पायनः उक्तं च "कलापिवैशम्पायनान्तेवासिभ्यश्च'' इत्यत्र ( बअलम्बिश्चरकः ) प्राचां पतिलिटिकमलानुभावान्युपादाय चरको नाम वैशम्पायन इति, तत्राभेदविवक्षायां भव्यादीनामिदं विशेषणपं, चरकाय हितं ( चारकीणम् ) "माणवचरकाभ्यां खञ्'' इति "तस्मै हितम्'' इति विषये खञ् चर सञ्चयन इति चुरादै 552
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अभ्र गतौ”@} 2 अभ्रकः-भ्रिका, अभ्रकः-भ्रिका, अबिभ्रिषकः-षिका
अभ्रिता-त्री, अभ्रयिता-त्री, अबिभ्रिषिता-त्री
अभ्रन्-न्ती, अभ्रयन्-न्ती, अबिभ्रिषन्-न्ती
अभ्रिष्यन्-न्ती-ती, अभ्रयिष्यन्-न्ती-ती, अबिभ्रिषिष्यन्-न्ती-ती
-- अभ्रयमाणः, अभ्रयिष्यमाणः
अप्-अभ्रौ-अभ्रः
-- -- अ 3 भ्रितम्-तः-तवान्, अभ्रितः, अबिभ्रिषितम्-तः-तवान्
अभ्रः, पर्यभ्री 4, अभ्रः, अबिभ्रिषुः, अबिभ्रयिषुः
अभ्रितव्यम्, अभ्रयितव्यम्, अबिभ्रिषितव्यम्
5 अभ्रणीयम्, अभ्रणीयम्, अबिभ्रिषणीयम्
अभ्रयम्, अभ्र्यम्, अबिभ्रिष्यम्
ईषदभ्रः, दुरभ्रः, स्वभ्रः
अभ्र्यमाणः, अभ्र्यमाणः, अबिभ्रिष्यमाणः
अभ्रः, अभ्रः, अबिभ्रिषः
अभ्रितुम्, अभ्रयितुम्, अबिभ्रिषितुम्
अभ्रा, अभ्रणा, अबिभ्रिषा, अबिभ्रयिषा
अभ्रणम्, अभ्रणम्, अबिभ्रिषणम्
अभ्रित्वा, अभ्रयित्वा, अबिभ्रिषित्वा
समभ्र्य, समभ्र्य, समबिभ्रिष्य
अभ्रम् २, अभ्रित्वा २, अभ्रम् २, अभ्रयित्वा २, अबिभ्रिषम् २
अबिभ्रिषित्वा २
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (३१)
02
=>
 (१-भ्वादिः-५५६-सक। से। पर।)
03
=>
 [[आ। ‘अखोरधौरत्पतगेन्द्रवाहनं स्वसेविनां तित्सरिषां निराडिनम्। क्मरन् मनोदुर्गममभ्रमेचकं बभ्रद्वधूविभ्रमवृष्टिमभ्रितम्’ धा। का। १-७१।]]
04
=>
 [[१। ‘सुप्यजातौ णिनिस्ताच्छील्ये’ (३-२-७८।) इति ताच्छील्ये णिनिः।]]
05
=>
 [पृष्ठम्००२९+ २४]
Capeller
German
अभ्र
n.
 (m. ) Wolke, Luftraum.
Grassman
German
abhrá, n., Wolke, Gewitterwolke, als die feuchte, wasserhaltende [Cu. 〔485〕], mit ámbhas zusammenhängend, wo das Nähere zu sehen ist.
-ám {846, 4}
{894, 5}.
-éṇa {417, 4}
{439, 4}.
-ā́t {610, 1}
{901, 3}
{903, 3} (z. sprechen abharā́t).
-ásya vidyútas {438, 3}.
-é [L.] {402, 1}.
-ā́ṇi {485, 12}.
-ā́ {79, 2}
{417, 6}
{788, 3}.
-aís {313, 12}
{417, 3}
{799, 8}.
Burnouf
French
अभ्र अभ्र
n.
 (अप्-भृ) nuage.
Or.
Talc.
Zd.
âbereta
lat. imber, umbra
gr.
ὄμϐρος.
अभ्रक
m.
 talc.
अभ्रङ्कर्ष
m.
 (कृष्) qui entraîne les nuages, c-à-d.
le vent.
अभ्रपिशूच et अभ्रपिशाचक
m.
 surnom de Rāhu.
अभ्रपुष्प
m.
 la fleur du nuage, le वेतस।
N. l'eau de
la pluie.
अभ्रमातङ्ग
m.
 l'éléphant d'Indra.
अभ्रमाता
f.
 rangée de nuages.
अभ्रमु
f.
 l'éléphant femelle de l'est.
अभ्रमुप्रिय,
m.
son mâle, le même que अभ्रमातङ्ग et que
अभ्रमुवल्लभ।
Stchoupak
French
अभ्र-
nt. nuage de pluie ou d'orage, brouillard
nuage en général
atmosphère, ciel.
°गङ्गा-
f.
 Gange céleste.
°घन- a. couvert d'épais nuages.
°च्छाया-
f.
 ombre d'un nuage.
°पिशाच-
m.
 Rāhu.
°विलायम् abs. comme un nuage disparaît.
अभ्रागम-
m.
 commencement de la saison des pluies.
अभ्रावकाशिक- a. qui s'expose à la pluie
-काशिन्- id.
अभ्रं-लिह- a. haut, élevé
°कष- id.