| YouTube Channel

अभ्यञ्जन (abhyaJjana)

 
शब्दसागरः
English
अभ्यञ्जन
n.
 (-नं)
1. Oil.
2. Smearing the body with oil, inunction
see
the preceding.
3. Applying collyrium to the eyelashes, decorating
the hair, &c. or any personal embellishment.
E.
 अभि, अञ्ज to anoint,
and ल्युट्
aff.
Capeller Eng
English
अभ्य॑ञ्जन
n.
 the same
also embellishment, ornament.
Yates
English
अभ्य_ञ्जन (नं) 1.
n.
 Oil
inunction.
Spoken Sanskrit
English
अभ्यञ्जन abhyaJjana
n.
 balsam
अभ्यञ्जन abhyaJjana
n.
 ornament
अभ्यञ्जन abhyaJjana
n.
 balm
अभ्यञ्जन abhyaJjana
n.
 embellishment
अभ्यञ्जन abhyaJjana
n.
 rubbing with unctuous substances
अभ्यञ्जन abhyaJjana
n.
 inunction
अभ्यञ्जन abhyaJjana
n.
 unguent
Wilson
English
अभ्यञ्जन
n.
 (-नं)
1 Oil.
2 Smearing the body with oil, inunction
see the preceding.
3 Applying collyrium to the eyelashes, decorating the hair, &c. or any
personal embellishment.
E.
 अभि, अञ्ज to anoint, and ल्युट्
aff.
Apte
English
अभ्यञ्जनम् [abhyañjanam], Smearing the body with oily substances, inunction
भोजनाभ्यञ्जनाद्दानाद्यदन्यत्कुरुते तिलैः
Ms.*
 1.91.
Smearing or anointing in general.
Applying collyrium to the eyelashes
Ms.*
 2.211. (here the 1 & 2 meaning can be applicable).
An oily substance
oil unguent.
An ornament, decoration (Ved. ).
Cream of milk
(Nigh.).
Apte 1890
English
अभ्यंजनं 1 Smearing the body with oily substances, inunction
Ms. 10. 91.
2 Smearing or anointing in general.
3 Applying collyrium to the eyelashes
Ms. 2. 211.
4 An oily substance
oil, unguent.
5 An ornament, decoration (Ved.)
Monier Williams Cologne
English
अभ्य्-अ॑ञ्जन
n.
 rubbing with unctuous substances, inunction (especially of the feet, once [BhP. ] said of the hairs),
KātyŚr.
Mn.
&c.
unguent (used for rubbing the feet
cf.
 आ॑ञ्जन),
ŚBr.
&c.
(5) ornament, embellishment,
RV.
Monier Williams 1872
English
अभ्य्-अञ्जन, अम्, n. smearing the body with oil,
inunction
oil
applying collyrium to the eyelashes
ornament
embellishment.
Goldstucker
English
अभ्यञ्जन Tatpur. n. (-नम्)
^1 Anointing, greasing, in general
e. g. Kātyāy. Śrauta S.: अभ्यञ्जनप्रभृति करोति (scil. यूपा-
नाम्)
or Hitop.: दुर्जनः प्रकृतिं याति सेव्यमानोऽपि नि-
त्यशः । स्वेदनाभ्यञ्जनोपायैः श्वपुच्छमिव नामितम्.
^2 Making
clear or bright, manifesting
(see the meaning 4.).
^3 The
same as अभ्यङ्ग 2.
e. g. Kātyāy. Śrauta S.: एवं प्रतिप्रस्थाता
पत्नीमभ्यञ्जनादि तूष्णीम्
or Manu: भोजनाभ्यञ्जनाद्दानाद्य-
दन्यत्कुरुते तिलैः । कृमिभूतः श्वविष्ठायां पितृभिः सह मज्जति.
Sometimes used together and contrasted with a word
meaning a partial inunction of the body such as appli-
cation of collyrium to the eyes
e. g. Bhāgav. Pur.: अञ्ज-
नाभ्यञ्जनोन्मर्दस्त्र्यवलेखामिषं मधु । स्रग्गन्धलेपालंकारांस्त्यजे-
युर्ये धृतव्रताः.--One of the great sacrifices (see सत्त्र) which
lasts 49 days, is called, on account of the daily anointments
which form part of its ceremonial, --according to Śabara
on the Jaiminīsūtras and some Mss. of the Jaim. nyāyamālāv.
--अञ्जनाभ्यञ्जन (e. g. Śab.: अस्त्यञ्जनाभ्यञ्जननामकोनपञ्चा-
शद्रात्रः &c.
Jaim.nyāy.: अस्त्यञ्जनाभ्यञ्जनसंज्ञक एकोनपञ्चा-
शद्रात्रः सत्त्रविशेषः । तत्र श्रूयते । गौग्गुलवेन प्रातःसवने
ऽभ्यञ्जनं पैलुदारवेण माध्यन्दिने सवने सौगन्धिकेन तृतीयसवन
इति), according to the Āśvalāyana- and Kātyāy. Śrauta S.
आञ्जनाभ्यञ्जनीय q. v.
e. g. Kātyāy.: आञ्जनाभ्यञ्जनीये
ऽभिप्लवाःषट् ॥…यथासवनं तैः (i. e. with butter pre-
pared with गुग्गुलु, सुगन्धितेजन and पीलुदारु) सवनेष्वाञ्ज-
नाभ्यञ्जने कुर्वीरन्नाग्नीध्रेऽहरहः
Yājnikad.: आञ्जनमक्ष्णोः
(Ms. E. I. H. 1362. on book 24. 3. 13.: अञ्जनमक्ष्णोः) । अभ्य-
ञ्जनं शरीरस्येति कर्कः
on another occasion (Kātyāy. 21. 4. 26.)
the term अभ्यञ्जन is, in the same combination with आञ्जन,
said by the Saṅkṣiptasāra (as ‘extracted’ by Weber) to de-
note merely the ‘anointment of the feet’: आञ्जनमक्ष्णोरञ्जनं
कज्जलादिना । अभ्यञ्जनं च पादयोस्तैलाञ्जनम्.
^4 An unctuous
substance, esp. oil or butter
e. g. Ṛgv.: आत्मा पितुस्त-
नूर्वास ओजोदा अभ्यञ्जनम् (Sāy.: अभ्यञ्जनमभ्यञ्जनसाधनं घृ-
ततैलादिकम्
but he proposes also to take अभ्य° as an
accus., with an adv. sense, determining ओजोदा, viz. अभि-
व्यक्तं यथा भवति तथोजोदा, i. e. ‘imparting strength mani-
festly’)
or Śatap.: तेभ्य आगतेभ्य आञ्जनाभ्यञ्जने प्रयच्छन्ति
or Mānava Kalpa S.: हस्तेनाञ्जनाभ्यञ्जनलेपं निमार्ष्टि (Kumā-
rila: अभ्यञ्जनं तैलम्
on a subsequent Sūtra: अञ्जनाभ्यञ्जन-
पात्रे तर्हि द्रष्टव्ये)
or Suśr.: (चिकित्सेत्…मृत्युवशप्रयातं)
तीक्ष्णाञ्जनाभ्यञ्जनधूमयोगैः &c.
or तैलमभ्यञ्जने (in the butter)
कार्यं कुष्ठे सर्जरसेऽपि वा (at the treatment of the children-
disease रेवती)
or नस्याभ्यञ्जनसेकेषु विदध्याद्योगतत्त्ववित् ।
खराश्वाश्वतरोलूककरभश्वशृगालजम्.
^5 A collyrium or appli-
cation to the eye-lashes
see अञ्जन
e. g. Ṛgv., Atharv.:
चित्तिरा उपबर्हणं चक्षुरा अभ्यञ्जनम् । द्यौर्भूमिः कोश आसी-
द्यदयात्सूर्या पतिम्
(Sāy.: चक्षुरेवाञ्जनमासीत्). This last
sense of the word is probably restricted to the vaidik pe-
riod. E. अञ्ज् with अभि, kṛt aff. ल्युट्.
Benfey
English
अभ्यञ्जन अभ्यञ्जन, i. e. अभि-अञ्ज्
+ अन,
n.
 Anointing, Man. 10, 91.
Apte Hindi
Hindi
अभ्यञ्जनम्
नपुं*
 - अभि+अञ्ज्+ल्युट्
चिकने पदर्थों को शरीर पर मलना
अभ्यञ्जनम्
नपुं*
 - अभि+अञ्ज्+ल्युट्
मालिश करना
अभ्यञ्जनम्
नपुं*
 - अभि+अञ्ज्+ल्युट्
आँखों में काजल डालना
अभ्यञ्जनम्
नपुं*
 - अभि+अञ्ज्+ल्युट्
"चिकना पदार्थ, तेल, उबटन"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अभ्यञ्जन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತೈಲ ಮೊದಲಾದುವನ್ನು ಐಗೆ ಲೇಪನ ಮಾಡುವುದು
अभ्यञ्जन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಣ್ಣಿಗೆ ಅಂಜನ ಹಾಕುವುದು
अभ्यञ्जन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಡಿಗೆ ಹಚ್ಚುವುದು
अभ्यञ्जन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಳಿಯುವುದು /ಲೇಪನೆ ಮಾಡುವುದು
अभ्यञ्जन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲೇಪನ ಮಾಡುವ ತೈಲ
अभ्यञ्जन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುಲಾಮು /ಲೇಪನೆ ಮಾಡುವ ತೈಲ ಮುಂತಾದುದು
निष्पत्तिः - > अभि + अञ्चू (व्यक्त्यादौ) - भावे कर० वा "ल्युट्" (३-३-११५, ११७)
प्रयोगाः - > "अभ्यञ्जनं स्नापनं च गात्रोत्सादनमेव च । गुरुपत्न्या च कार्याणि केशानां च प्रसाधनम् ॥"
उल्लेखाः - > मनु० २-२११
L R Vaidya
English
aByaMjana {% n. %} 1. Anointing in general
2. smearing the body with unctuous substances
3. applying collyrium to the eye-lashes
4. an unguent.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
काञ्चिकं काञ्जिकं धान्याम्लारनाले तुषोदकम् ।
कुल्माषाभिषुतावन्तिसोमशुक्तानि कुञ्जलम् ॥ ४१५ ॥
चुक्रं धातुघ्नमुन्नाहं रक्षोघ्नं कुण्डगोलकम् ।
महारसं सुवीराम्लं सौवीरं म्रक्षणं पुनः ॥ ४१६ ॥
तैलं स्नेहोऽभ्यञ्जनं च वेषवार उपस्करः ।
-wordlist-
काञ्चिक (क्ली), काञ्जिक (क्ली), धान्याम्ल (क्ली), अरनाल (क्ली), तुषोदक (क्ली), कुल्माष (क्ली), अभिषुत (क्ली), अवन्तिसोम (क्ली), शुक्त (क्ली), कुञ्जल (क्ली), चुक्र (पुंक्ली), धातुघ्न (क्ली), उन्नाह (क्ली), रक्षोघ्न (क्ली), कुण्डगोलक (क्ली), महारस (क्ली), सुवीराम्ल (क्ली), सौवीर (क्ली), म्रक्षण (क्ली), तैल (क्ली), स्नेह (पुंक्ली), अभ्यञ्जन (क्ली), वेषवार (पुं), उपस्कर (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अभ्यञ्जनं,
क्ली,
 (अभि + अन्ज + कर्म्मणि ल्युट् ।)तैलं । इति हेमचन्द्रः ॥
अभ्यङ्गः । इति राज-निर्घण्टः ॥
(तैलादिना शिरःसहितदेहमर्द्दनम् ।“भोजनाभ्यञ्जनाद्दानात् यदन्यत् कुरुते तिलैः ॥
कृमिभूतः श्वविष्ठायां पितृभिः सह मज्जति” ॥
इति मनुः ।)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अभ्यञ्जन
न०
 अभि + अन्ज--भावे ल्युट् । अभ्यङ्गशब्दार्थे“भोजनाभ्यञ्जनाद्दानात् यदन्यत् कुरुते तिलैः” मनुः ।“ताम्बूलाभ्यञ्जनं चैव कांस्यपात्रे च भोजनम् । यतिश्चब्रह्मचारी च विधवा च विववर्जयेत्” शु० त० प्रचेताः ।करणे ल्युट् । २ नेत्रादौ कज्वलादिदाने । ३ तत्साधनेद्रव्ये । अभि + अन्ज--णिच् ल्युट् । अभ्यञ्जनसाधन-व्यापारे “अभ्यञ्जनं स्नापनञ्च गात्रोत्सादनमेव च । गुरु-पत्न्या न कार्य्याणि” मनुः ।
Grassman
German
(abhyáñjana), abhiáñjana, n., urspr. Salbe
im RV Schmuck [von añj mit abhí].
-am {623, 24}
{687, 2}
{911, 7}.