| YouTube Channel

अभीशु (abhIzu)

 
शब्दसागरः
English
अभीशु
m.
 (-शुः)
1. A ray of light.
2. A rein.
f.
 (-शुः) A finger.
E.
 अभि
before अशू to pervade, उ affix, derivative
irr
 egular. See अभीषु.
Capeller Eng
English
अभी॑शु
m.
 rein
ray.
Yates
English
अ-भीशु (शुः) 2.
m.
 A ray of light
love
a reign. 2.
f.
 A finger.
Spoken Sanskrit
English
अभीशु - abhIzu -
m.
 - ray of light
अभीशु - abhIzu -
m.
 - arm
अभीशु - abhIzu -
m.
 - finger
अभीशु - abhIzu -
m.
 - bridle
Wilson
English
अभीशु
m.
 (-शुः)
1 A ray of light.
2 A rein.
f.
 (-शुः) A finger.
E.
 अभि before अशू to pervade, उ affix, derivative
irr
 egular, See
अभीषु.
Apte
English
अभीशुः [abhīśuḥ] षुः [ṣuḥ], षुः [अभि -अश् -उन्, पृषो˚ अत इत्वम्]
A rein, bridle
यैर्गुप्तान्यकुतोभयानि भुवनान्यासन्महाभीशवः
Mv.*
 5.23
तेन हि मुच्यन्तामभीशवः
Ś.*
 1.
A ray of light
प्रफुल्लता- पिच्छनिभैरभीषुभिः
Śi.*
 1.22
˚मत् resplendent, splendid.
cf.
 अभीशुः प्रग्रहरशिमनोः । Nm. 'अभीशुः प्रग्रहे रश्मौ' इति शाश्वतः ।
An arm (अभ्यश्नुते कर्माणि Nir.).
A finger.
Apte 1890
English
अभीशुः
षुः [अभि-अश्-उन्, पृषो° अत इत्वं] 1 A rein, bridle
तेन हि मुच्यंतामभीशवः Ś. 1.
2 A ray of light
प्रफुल्लतापिच्छनिभैरभीषुभिः Śi. 1. 22
°मत् resplendent, splendid.
3 An arm (अभ्यश्नुते कर्माणि Nir.).
4 A finger.
Monier Williams Cologne
English
अभी॑शु
m.
 (fr. √ 1. अश् with अभि,
Nir.
 iii, 9), chiefly
Ved.
 rein, bridle,
RV.
&c.
ray of light,
Naigh.
(through incorrect interpretation of द॑शाभीशु, q.v.) arm, finger,
Naigh.
N.
 of a Ṛṣi,
VBr.
Monier Williams 1872
English
अभीशु अभीशु or less correctly अभीषु, उस्,
m. (rt. ईश् or 1. अश् with अभि?), Ved. rein, bridle
arm,
finger
ray of light.
—१। अभीषु-मत्, आन्, अती, अत्,
splendid, brilliant.
Macdonell
English
अभीशु abhī́śu,
m.
 bridle
ray: -mat,
a.
 radiant
🞄m. sun.
Goldstucker
English
अभीशु Tatpur. m. (-शुः)
^1 (ved.) Finger (Nighantu: = अङ्गु-
लि)
e. g. Ṛgv.: स्थिरा वः सन्तु नेमयो रथा अश्वास
एषाम् । सुसंस्कृता अभीशवः (Sāy.: = अङ्गुलयः)
or दशा-
भीशुभ्यो अर्चतजरेभ्यो दश धुरो दश युक्ता वहद्भ्यः (Durga to
Yāska: ‘अभ्यश्नुवते कर्माणि’, अभीशवोऽप्यङ्गुलय एव ता
अभ्यश्नुवते कर्माणि व्याप्नुवन्तीत्यर्थः । अनेकैर्नामभिरङ्गुलय एवो-
क्ताः).
^2 (ved.) Arm (Nigh.: = बाहु).
^3 (ved.) A ray of
light (Nigh.: = रश्मि)
see Durga at the end.
^4 A rein
(Nigh.: = रश्मि)
e. g. Ṛgv., Vājas.: रथे तिष्ठन्नयति वा-
जिनः पुरो यत्रयत्र कामयते सुषारथिः । अभीशूनां महिमानं
पनायत मनः पश्चादनु यच्छन्ति रश्मयः (Sāy., Mahīdh.: =
रश्मीनाम्)
or Vājas.: सुषारथिरश्वानिव यन्मनुष्यान्नेनी-
यतेऽभीशुभिर्वाजिन इव (Mahīdh.: = प्रग्रहैः)
or Ṛgv.:
अनश्वो जातो अनभीशुरर्वा (Sāy.: = आलम्बनाधारप्रग्रह-
स्थानीयरश्मिरहितः). Comp. अभीषु. E. (Yāska, Sāyaṇa,
&c.) अश् with अभि, uṇ. aff. उण्, with an irregular con-
traction in the second syllable (compare e. g. अभीक्ष्ण)
‘finger’ and ‘arm’ because they perform work
or perhaps
because they move quickly, ‘finger’ being derived in several
synonymes from radicals implying motion, comp. अङ्गुलि,
अग्रू, अथरि &c.
‘rays of light’ metaph. as fingers of the
sun
or perhaps because they ‘pervade
‘rein’ esp. of the
horses of the sun, metaph. as the rays
but acc. to Durga
the two latter meanings would seem to refer to another E.,
viz. a rad. implying checking, restraining, ‘for the rays
check the water and the reins horses’
perhaps ईश् with
अभि, kṛt aff. उ
Durga to Yāska on Nigh. 1. 5. (रश्मिर्य-
मनात्तेषामादितः साधारणानि पञ्चाश्वरश्मिभिः): आदित्य-
संबन्धेनैव रश्मिनामान्युत्तराणि पञ्चदश । रश्मिर्यमनादुद-
कस्य । अश्वानां वा.
Benfey
English
अभीशु अभीशु, i. e. अभि-ईश् + उ,
m.
 A
bridle, Śāk. 5, 15.
Apte Hindi
Hindi
अभीशुः
पुं*
 - अभि+अश्+उन् पृषो* अत इत्वम्-अभि+इष्+कु वा
"बागडोर, लगाम"
अभीशुः
पुं*
 - अभि+अश्+उन् पृषो* अत इत्वम्-अभि+इष्+कु वा
प्रकाशकिरण
अभीशुः
पुं*
 - अभि+अश्+उन् पृषो* अत इत्वम्-अभि+इष्+कु वा
इच्छा
अभीशुः
पुं*
 - अभि+अश्+उन् पृषो* अत इत्वम्-अभि+इष्+कु वा
आसक्ति
L R Vaidya
English
aBISu {% m. %} 1. A ray of light, e.g. प्रफुल्लतापिच्छनिभैरभीषुभिः
2. a rein.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
रोचिरुस्ररुचिशोचिरंशुगो ज्योतिरर्चिरुपधृत्यभीशवः ।
प्रग्रहः शुचिमरीचिदीप्तयो धामकेतुघृणिरश्मिपृश्नयः ॥ ९९ ॥
पाददीधितिकरद्युतिद्युतो रुग्विरोककिरणत्विषित्विषः ।
भाःप्रभावसुगभस्तिभानवो भा मयूखमहसी छविर्विभा ॥ १०० ॥
-wordlist-
रोचिस् (क्ली), उस्र (पुं), रुचि (स्त्री), शोचिस् (क्ली), अंशु (पुं), गो (पुंस्त्री), ज्योतिस् (क्ली), अर्चिस् (स्त्रीक्ली), उपधृति (पुं), अभीशु (पुं), प्रग्रह (पुं), शुचि (पुं), मरीचि (पुंस्त्री), दीप्ति (स्त्री), धामन् (क्ली), केतु (पुं), घृणि (पुं), रश्मि (पुं), पृश्नि (पुंस्त्री), पाद (पुं), दीधिति (स्त्री), कर (पुं), द्युति (स्त्री), द्युत् (क्ली), रुच् (क्ली), विरोक (पुं), किरण (पुं), त्विषि (स्त्री), त्विष् (स्त्री), भास् (पुंस्त्री), प्रभा (स्त्री), वसु (पुं), गभस्ति (पुं), भानु (पुं), भा (स्त्री), मयूख (पुं), महस् (क्ली), छवि (स्त्री), विभा (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
रोचिस्
रोचिस्, शोचिस्, अभीशु, प्रद्योत, गभस्ति, रश्मि, घृणि, किरण, रुचि, रुच्, दीधिति, दीप्ति, द्युति, प्रभा, भा, विभा, भास्, उस्र, धामन्, वसु, केतु, मरीचि, प्रग्रह, उपधृति, वृष्णि, मयूख, अंशु, भानु, कर, पाद, विरोक, गो
रोचिः शोचिरभीशुः प्रद्योतगभस्तिरश्मिघृणिकिरणाः ।
रुचिरुग्दीधितिदीप्तिद्युतिप्रभाभाविभाभासः ॥ ३८ ॥
उस्रधामवसुकेतुमरीचिप्रग्रहोपधृतिवृष्णिमयूखाः ।
अंशुभानुकरपादविरोका गाव इत्यभिहितास्तु समानाः ॥ ३९ ॥
verse 1.1.1.38
page 0006
Vedic Reference
English
Abhīśu is a common Vedic word^1 denoting the ‘reins’ or
‘bridle’ of the chariot horses. The use of the plural is due to
the fact that two or four horses, possibly five (daśābhīśu ‘ten-
bridled’), ^2 were yoked to the car.
1) Rv. i. 38, 12
v. 44, 4
vi. 75, 6
viii. 33, 11
Av. vi. 137, 2
viii. 8, 22
Vājasaneyi Saṃhitā, xxxiv. 6
Śata-
patha Brāhmaṇa, v. 4, 3, 14 (where it
= raśmayaḥ, ‘reins’), etc.
2) Rv. x. 94, 7.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अभीशुः,
पुं,
 (अभितः श्यति मुखं तनूकरोति, अभि+ शो + कु, पृषोदरादित्वात् दीर्घः ।) प्रग्रहः ।वाग्डोर इति भाषा । (“स्थिरा वसन्तु नेयोरथोअश्वा स एषां सुसंस्कृता अभीशवः” । इति ऋक् ।वेदेऽस्य प्रचुरप्रयोगः ॥
किरणं । इति हलायुधः ॥
अभीशुः,
स्त्री,
 (अभितः अश्नुते व्याप्नोति, अभि +अश + कर्त्तरि उन्, पृषोदरादित्वात् अलोपोदीर्घः ।) अङ्गुलिः । वेदेऽस्य प्रचुरप्रयोगः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अभीशु
पु०
 अभि + अश--उन् पृ० अत इत्त्वम् । १ वाहौ“अभीशवोऽभ्यश्नुवते कर्म्मणि” निरु० । २ अश्वरज्जौ ।“स्थिरा वसन्तु नेयोरथो अश्वा स एषां सुसंस्कृता अभी-शवः” ऋ० १, १३८, १२, । ३ किरणे “प्रफुल्लतापिञ्छ-निभैरभीशुभिः” माघः “सुयन्तुभिः सर्वशासैरभी-शुभिः” ऋ० ५, ४४, ४, अभीशुभिः रश्मिभिः” भा० ।४ “अङ्गुलौ च अभीशवोऽङ्गुलयः” ऋ० भा० उक्तेः ।
Capeller
German
अभी॑शु
m.
 Zügel, Lichtstrahl.
Grassman
German
abhīśu, m., der Zügel [als der bemeisternde, entweder von aś mit abhí (bemeistern) oder von īś mit abhi, obwol letztere Zusammenfügung nicht nachweisbar ist].
-avas {38, 12}
{415, 2}
{653, 11}.
-ūn {498, 6}.
-ubhis {398, 4}.
-ūnām mahimā́nam {516, 6}.
Burnouf
French
अभीशु अभीशु
m.
 rayon de lumière.
Bride.
F.
अभीशु doigt.
Stchoupak
French
अभीशु-
m.
 rêne
rayon (de lumière)
-मन्त्- a. brillant
m.
soleil.