| YouTube Channel

अभिसेधयन् (abhisedhayan)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“षिध गत्याम्”@} 2 काश्यपक्षीरस्वामिनौ धातुममुम् उदितं पठन्ति, ‘ततः परं सिध्यतिरेव नेतरे।’ 3 इति वृत्तिविरोधात् तावुपेक्ष्यौ-- इति माधवः।
विस्तरश्च तत्रैव धातुवृत्तौ द्रष्टव्यः।
देवीऽपि ‘सिधेः सिध्यति संराद्धौ सेधतीत्युदितो गतौ।
शास्त्रमाङ्गल्ययो रूपमूदितस्तदिटा भिदा।।’ 4 इति उदित्पक्षमेवाङ्गीकृतवान्।
5 सिधित्वा-सेधित्वा, सिसेधिषकः-सिसिधिषकः-षिका, 6 अभिषेधन्-परिषेधन्-न्ती, 7 अभिसेधयन् गाः, 8 सुषेधः-दुःषेधः-निःषेधः, 9 सिध्रः, 10 सिध्रकः-सिध्रकावणम्
11 इतीमानि विशेषरूपाणि।
इतराणि समस्तान्यपि रूपाणि भौवादिकशर्धतिवत् 12 बोध्यानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१८३५)
02
=>
(१-भ्वादिः-४७। सक। सेट्। पर।)
03
=>
(व्याघ्रभूतिकारिका ७-२-१०)
04
=>
(श्लो। ११६)
05
=>
[[२। ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति क्त्वासनोः कित्त्वविकल्पः, तेन अत्र, सन्नन्ते रूपद्वयम्।]]
06
=>
[[३। ‘उपसर्गात् सुनोतिसुवतिस्यतिस्तौतिस्तोभतिस्थासेनयसेध--’ (८-३-६५) इति षत्वम्।]]
07
=>
[[४। ‘सेधतेर्गतौ’ (८-३-११३) इति अत्र षत्वनिषेधः।]]
08
=>
[[५। अत्र सुषामादित्वात् (८-३-९८) षत्वम्। सुषेध इत्यत्र ‘उपसर्गात्--’ (८-३-६५) इति, दुःषेधः, निःषेधः इत्यत्र ‘नुम्विसर्जनीयशर्व्यवायेऽपि’ (८-३-५८) इति यद्यपि षत्वं सिद्धम्
\n\n तथापि कर्मप्रवचनीयानां सुदुर्निसां षत्वनिषेधकत्वात् तत्रापि षत्वप्राप्त्यर्थम्, गत्यर्थे ‘सेधतेर्गतौ’ (८-३-११३) इति निषेधबाधनार्थ सुषामादिषु पाठ इत्यवधेयम्।]]
09
=>
[[६। औणादिके (द। उ। ८-३१) रक्प्रत्यये रूपम्। सिध्रः = साधुः, आसनप्रकारश्च।]]
10
=>
[[७। सिध्र इव सिध्रकः
\n\n इवार्थे संज्ञायां वा कन्प्रत्ययः। सिध्रकः = वृक्षविशेषः। सिध्रकावणम् इत्यत्र ‘वनगिर्योः--’ (६-३-११७) इत्यत्र कोटरादित्वात् दीर्घः। ‘वनं पुरगामिश्रकासिध्रका--’ (८-४-४) इति णत्वम्। सिध्रकवृक्षप्रचुरो वन- विशेषः--सिध्रकावणम्।]]
11
=>
[पृष्ठम्१३४४+ २८]
12
=>
(१७४८)