अभिप्राय (abhiprAya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अभिप्राय m.
  (-यः)
	 1. Meaning,  intention,  wish,  purpose.
	 2. Meaning,  a
sentence,  sense.
	 3. The main purport of a book.
 E.
  अभि,  and प्रिञ् to
satisfy,  घञ् aff.
  

Capeller Eng

English

 अभिप्राय m.
  intention,  purpose,  goal,  object,  wish, 
opinion,  meaning
 the conception (of a thing) as (—°).

Yates

English

 अभि-प्राय (यः) 1.
m.
  Meaning.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

अभिप्राय 	-	 abhiprAya 	-	 m.
  	-	 opinion
मन 	-	 mana 	-	 n.
  	-	 opinion
ख्याति 	-	  khyAti 	-	 f.
  	-	 opinion
बुद्धि 	-	  buddhi 	-	 f.
  	-	 opinion
दृष्टि 	-	  dRSTi 	-	 f.
  	-	 opinion
धी 	-	  dhI 	-	 f.
  	-	 opinion
सम्मति 	-	  sammati 	-	 f.
  	-	 opinion
मति 	-	  mati 	-	 f.
  	-	 opinion
मान 	-	  mAna 	-	 m.
  	-	 opinion
धरुण 	-	  dharuNa 	-	 m.
  	-	 opinion
पक्ष 	-	  pakSa 	-	 m.
  	-	 opinion
भाव 	-	  bhAva 	-	 m.
  	-	 opinion
वितर्क 	-	  vitarka 	-	 m.
  	-	 opinion
मनोगत 	-	  manogata 	-	 n.
  	-	 opinion
मनस् 	-	  manas 	-	 n.
  	-	 opinion
दर्शन 	-	  darzana 	-	 n.
  	-	 opinion
सम्मत 	-	  sammata 	-	 n.
  	-	 opinion
मत 	-	  mata 	-	 n.
  	-	 opinion
मदभिप्राय 	-	  madabhiprAya 	-	 m.
  	-	  my opinion
जीर्णमत 	-	  jIrNamata 	-	 n.
  	-	  old opinion

 
   अभिप्राय   abhiprAya   m.
   opinion   
   अभिप्राय  abhiprAya  m.
   sense (as of a word or of a passage)   
   अभिप्राय  abhiprAya  m.
   plan  
   अभिप्राय  abhiprAya  m.
   purpose   
   अभिप्राय  abhiprAya  m.
   aim  
   अभिप्राय  abhiprAya  m.
   wish   
   अभिप्राय  abhiprAya  m.
   meaning  
   अभिप्राय  abhiprAya  m.
   intention     
            

Wilson

English

 अभिप्राय
m.
  (-यः)
1 Meaning,  intention,  wish,  purpose.
2 Meaning,  a sentence,  sense.
3 The main purport of a book.
E.
  अभि,  and प्रिञ् to satisfy,  घञ् aff.
  

Apte

English

अभिप्राय [abhiprāya],  a.
  [इ-अच्] Going near,  approaching
 aiming at,  intending,  meaning,  accruing to
 स्वरितञितः कर्त्रभिप्राये क्रियाफले P.
 I.3.72.

यः Aim,  purpose,  object,  intention,  wish,  desire
 अभिप्राया न सिद्धयन्ति तेनेदं वर्तते जगत् Pt.*
  1.158
 साभिप्रायाणि वचांसि Pt.*
  2 earnest words
 भावः कवेरभिप्रायः.

Meaning,  sense,  import,  implied sense of a word,  passage &c.
 
 तेषामयमभिप्रायः such is the meaning intended,  import (of the passage &c.
 ).

Opinion,  belief.  तेषां स्वं स्वमभिप्रायमुपलभ्य पृथक् पृथक् Ms.*
  7.57.

Relation,  reference.

N.
  of Viṣṇu.

Apte 1890

English

 अभिप्राय a. [इ-अच्] Going near,  approaching
 aiming at,  intending,  meaning,  accruing to
 कर्माभिप्राये क्रियाफले P. I. 3. 72. 
यः 1 Aim,  purpose,  object,  intention,  wish,  desire
 अभिप्राया न सिद्ध्यंति तेनेदं वर्तते जगत् Pt. 1. 158
 साभिप्रायाणि वचांसि Pt. 2 earnest words
 भावः कवेरभिप्रायः 
2 Meaning,  sense,  import,  implied sense of a word,  passage &c.
 तेषामयमभिप्रायः such is the meaning intended,  import (of the passage &c.). 
3 Opinion,  belief. 
4 Relation,  reference. 
5 N. of Viṣṇu. 

Monier Williams Cologne

English

 अभि-प्राय a See अभि-प्रे.

 अभि-प्राय b m.
  aim,  Pāṇ.
  i,  3,  72

 purpose,  intention,  wish,  R.
  &c.
  

 opinion,  Mn.
   vii,  57,  &c.
  

 meaning,  sense (as of a word or of a passage).

Monier Williams 1872

English

 अभिप्राय अभि-प्राय। See अभि-प्रे।

 अभि-प्राय,  अस्,  आ,  अम्,  going near,  approaching
aiming at
 (अस्),  m. aim,  purpose,  intention,  with, 
desire
 goal
 meaning,  sense,  reference.

Macdonell

English

 अभिप्राय abhi-prāya,  m.
  object,  intention,  🞄wish
 opinion
 meaning
 notion,  conception
 🞄-prī́,  a.
  gladdening
 -preta,  pp. (√ i) meant,  🞄intended
 -prepsu,  des. a.
  desirous of (ac.).

Goldstucker

English

 अभिप्राय Tatpur. m. (-यः)
	^1 Intention,  purpose,  design
 e. g.
Rāmāy.: नाभिप्रायमभिज्ञाय ममैवं वक्तुमर्हसि
 or Nyāya S.:
अविशेषाभिहितेऽर्थे वक्तुरभिप्रायादर्थान्तरकल्पना वाक्छलम्
or Vijnānabh.: यच्छास्त्रेषु शरीरद्वयमेव श्रूयते तल्लिङ्गशरी-
राधिष्ठानशरीरयोरन्योन्यनियतत्वेन सूक्ष्मत्वेन चैकताभिप्राया-
दिति ‘because their oneness is meant to be conveyed by
&c.’
 or Daṇḍin (as quoted by Jayam.): तं भाविकमिति
प्राहुः प्रबन्धविषयं गुणम् । भावः कवेरभिप्रायः काव्येष्वासीद्व्य-
वस्थितः
 or Bhaṭṭik.: यद्यकल्प्स्यदभिप्रायो योद्धुं रक्षःपतेः स्व-
यम् &c.
	^2 ‘Goal’: a name or epithet of Viṣṇu
 the 871st of
his thousand names in the Anuśāsanap. of the Mahābh.
 be-
cause he is the goal of the world which is finally merged
in him: Mahābh.: अभिप्रायो प्रियार्होऽर्हः &c. (Gaṅgādhara:
पुरुषार्थेच्छुभिर्नित्यमभिप्रेयत इत्यसौ । आभिमुख्येनात्र जगत्प्रैति
कालेऽथ लीयते).
	^3 Opinion,  belief,  meaning
 e. g. Sāhityad.:
केचित्तु कर्मणि कुशल इति रूढावुदाहरन्ति । तेषामयमभि-
प्रायः । कुशं लाति । इति व्युत्पत्तिलभ्यः कुशग्राहिरूपो मुख्यो
ऽर्थः…दक्षरूपमर्थं बोधयति
 or Bharatas. on the
Bhaṭṭik.: भृङ्गः…तां ददंश । यतः करं दृष्ट्वा रक्तपद्ममि-
त्यभिसंधिरभिप्रायो यस्य &c.
 or Manu: तेषां स्वं स्वमभि-
प्रायमुपलभ्य पृथक्पृथक् । समस्तानां च कार्येषु विदध्याद्धित-
मात्मनः.
	^4 Motive,  reason,  consideration
 e. g. Jaiminīya-
nyāyam.: पूज्यानां प्रत्यक्षनामग्रहणमयुक्तमित्यभिप्रायेण (from
this reason) हूतशब्दस्थाने होतृशब्दः पठ्यते
 or Jayam. on
the Bhaṭṭik. (अबोधि दुःस्थं त्रैलोक्यम्): त्रैलोक्यं निहन्मि
यस्मिन्हन्यमानेऽपि सीताद्रुहोऽपि नश्यन्ति । इत्यभिप्रायेण
(from this reason) दुःस्थमबोधि
 or Ved. Sāra: इदमज्ञानं
समष्टिव्यष्ट्यभिप्रायेण (through the consideration of its being
taken collectively or separately) एकमनेकमिति च व्यवह्रियते ।
तथा हि यथा वृक्षाणां समष्ट्यभिप्रायेण वनमित्येकत्वव्यपदेशः
&c.
	^5 Implied sense,  bearing of a word,  of a sentence &c.
(used in the same way as भाव,  and in distinction from
अर्थ,  the obvious or literal sense of a word &c.)
 e. g. Dā-
yabh.: विष्णुवचने च बन्धुपदं मातुलाद्याभिप्रायम्
 or Sāyaṇa
(in the comm. on the Ṛgv.): गामश्वमितिजात्यभिप्रायमेक-
वचनम्
 or Bharatas. on the Bhaṭṭik. (1. 6.): विश्वकर्मणा
नेदृशी शोभना पुरी निर्मिता । अत इमां विलोक्येदृक्पुरी-
निर्माणे चेष्टा जातेत्यभिप्रायः.
	^6 Reference,  relation
 e. g.
Pāṇini: स्वरितञितः कर्त्रभिप्राये क्रियाफले (Kāśikā: कर्तारं
चेत्क्रियाफलमभिप्रैति).
	^7 Any thing meant or intended,  but
not real,  a semblance
 e. g. Ṛgv. Prātiś.: विवृत्त्यभिप्रायेषु
च पीवो अन्नांँ रयिवृधः ‘amongst the semblances of hiatus’
(i. e. amongst sandhis of final vowels and beginning semi-
vowels,  which are not real hiatus,  but may be considered
as such)
 or …अभिप्रायांश्च परिपादयन्ति. E. इ with
प्र and अभि,  kṛt aff. घञ्.

Benfey

English

 अभिप्राय अभिप्राय,  i. e. अभि-प्र-इ
+ अ,  m.
 
 1. Intention,  Pañc. i. d. 366
wish,  Rām.  3,  28,  31.
 2. Opinion,  Pañc.
150,  25.
 3. Consideration,  Vedāntas.
in Chr. 204,  13 sqq. समष्टि-अभि-
प्रायेण,  when taken collectively.
 --
 Comp.
 
स-,  adj.
  resolute,  Pañc. 122,  13.

Apte Hindi

Hindi

अभिप्रायः
पुं*
  - अभि+प्र+इ+अच्
"लक्ष्य, प्रयोजन, उद्देश्य, आशय, कामना, इच्छा"

अभिप्रायः
पुं*
  - अभि+प्र+इ+अच्
"अर्थ, भाव, तात्पर्य, या शब्द अथवा किसी परिच्छेद का उपलक्षित भाव, तेषामयमभिप्रायः--इस प्रकार का उनका आशय है, तात्पर्य"

अभिप्रायः
पुं*
  - अभि+प्र+इ+अच्
"सम्मति, विश्वास"

अभिप्रायः
पुं*
  - अभि+प्र+इ+अच्
"संबंध, उल्लेख"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अभिप्राय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
व्युत्पत्तिः - > अभिमुखं प्रलये प्रैति जगदस्मिन्
प्रयोगाः - > "अभिप्रायः प्रियार्होऽर्हः प्रियकृत प्रीतिवर्धनः"
उल्लेखाः - > वि० स०
अभिप्राय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನೋಭಾವ /ಉದ್ದೇಶ /ಇಂಗಿತ
निष्पत्तिः - > अभि + प्रीञ् (तर्पणे) - "घञ्" (३-३-१८)
प्रयोगाः - > "तेषां स्वं स्वमभिप्रायमुपलभ्य पृथक् पृथक्"
उल्लेखाः - > मनु० ७-५७
अभिप्राय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮತ /ಸಲಹೆ
अभिप्राय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಎದುರಿಗೆ ಬರುವ /ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುವ
निष्पत्तिः - > अभि + प्र + इण् (गतौ) - "अच्" (३-१-१३४)

L R Vaidya

English

 aBiprAya {% m. %} 1. Intention,  purpose,  design,  नाभिप्रायमभिज्ञाय ममिवं वक्तुमर्हसि Ram. or भावः कवेरभिप्रायः ‘भाव means the intention,  the purpose of a poet’
opinion,  belief,  meaning,  केचित्तु कर्मणि कुशल इति रूढावुदाहरन् S.D.ii.
implied sense,  bearing of a word or sentence,  विष्णुवचने च बन्धुपदं मातुकाद्यभिप्रायम् D.B.
reference,  relation.

Bopp

Latin

 अभिप्राय m. (a Rückertio recte deducitur a r. इ ire praef.
अभि + प्र s. अ,  cf. अभिप्रेत HIT. 54. 17. et अभिप्रेत्य
apud Wils. ed. 2.) consilium,  propositum. N. 9. 35. 24. 5.
SA. 1. 13.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 abhiprāya,  m.,  difference: Divy 〔222.20〕 (na …) kaścid viśeṣo vā 'bhiprāyo vā nānākaraṇaṃ vā. Based on use of Pali adhippāya (= Skt. abhiprāya) intention,  but also difference
 on the latter mg. see CPD s.v. The old Buddhist word adhippāya was Sktized,  keeping this new mg. in addition to its normal Skt. mg. Compare with Divy passage the Pali,  ko viseso ko adhippāyo kiṃ nānākaraṇaṃ MN 〔i.64.23—24〕.

Abhyankara Grammar

English

अभिप्राय  (1)  अभिप्रायसंधि  a kind of euphonic combination where the nasal letter न् is dropped and the preceding vowel ( अ ) is nasa- lised e. g,  दधन्याँ यः । स्ववाँ यातु	: (2) view,  purpose,  intention
 cf. तद् व्यक्तमाचार्यस्याभिप्रायो गम्येत,  इदं न भवतीति
 M. Bh. on I.1.27
 cf. also स्वरितञितः कर्त्रभिप्राये क्रियाफले P.1.3.72.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dgongs pa
१) अभिप्राय २) अभिसन्धि ३) आशय ४) आशा ५) चित्त ६) चिन्तयन्ति ७) बुद्धि ८) भाव ९) मनोरथ १०) विगर्ह ११) संकोचन १२) सन्धा १३) सन्धि १४) समन्वाहार १५) समन्वाहृत १६) स्मृति १७)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
छन्दोऽभिप्राय आकूतं मतभावाशया अपि ।
-wordlist-
 
छन्द (पुं),  अभिप्राय (पुं),  आकूत (क्ली),  मत (क्ली),  भाव (पुं),  आशय (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

आकूत
आकूत,  अभिप्राय
आकूतं स्यादभिप्रायो व्याकूतिर्भङ्गिरुच्यते ।
verse 4.1.1.762
page 0087

भाव
भाव,  चेष्टा,  आत्मन्,  जन्मन्,  सत्ता,  अभिप्राय
चेष्टात्मजन्मसत्ताभिप्रायेष्वभिहितो भावः ॥ ८५० ॥
verse 5.1.1.850
page 0097

अर्थ
अर्थ,  अभिधेय,  अभिप्राय,  प्रयोजन,  द्रव्यवाचक,  प्रस्ताव
अभिधेयाभिप्रायप्रयोजनद्रव्यवाचकेष्वर्थः ।
verse 5.1.1.867
page 0099

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  अभिप्रायः
Root:  अभिप्राय
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ aim
⇒ wish
⇒ plan
⇒ purpose
⇒ opinion
⇒ meaning
⇒ intention
⇒ sense (as of a word or of a passage)
Shloka(s): 
3|2|20|2 ► विधुरं तु प्रविश्लेषेऽभिप्रायश्छन्द आशयः॥ (सङ्कीर्णवर्गः)
3|3|88|3 ► अभिप्रायवशौ छन्दावब्दौ जीमूतवत्सरौ॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|208|1 ► भावः सत्तास्वभावाभिप्रायचेष्टात्मजन्मसु। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 3|2|20|2 ⇢ अभिप्रायः (अभिप्राय) (पुं) ⇒ aim, wish, plan, purpose, opinion, meaning, intention, sense (as of a word or of a passage)
➠ 3|2|20|2 ⇢ छन्दः (छन्द) (पुं) ⇒ look, will, shape, desire, poison, humour, liking, delight, appetite, pleasure, praising, alluring, pleasing, inviting, appearance, predilection, according to the wish of, various kinds of pearl-ornaments
➠ 3|2|20|2 ⇢ आशयः (आशय) (पुं) ⇒ bed, fate, vice, mind, soul, seat, will, miser, place, point, heart, asylum, virtue, abdomen, thought, niggard, subject, fortune, stomach, bladder, meaning, pleasure, property, intention, receptacle, resting-place, any recipient, mode of thinking, abode or retreat, disposition of mind, seat of feelings and thoughts
➠ 3|3|88|3 ⇢ छन्दः (छन्द) (पुं) ⇒ look, will, shape, desire, poison, humour, liking, delight, appetite, pleasure, praising, alluring, pleasing, inviting, appearance, predilection, according to the wish of, various kinds of pearl-ornaments
➠ 3|3|208|1 ⇢ भावः (भाव) (पुं) ⇒ thing, spirit, manner, emotion, sentiment, intuition, prescience, attitude [mental]
Related word(s): 
जातिः ➡ मानसिकभावः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अभिप्रायः,  पुं,
   (अभि + प्र + इन् + भावे अच् ।)इच्छाविशेषः । तत्पर्य्यायः । आशयः २ छन्दः ३ ।इत्यमरः ॥
 आकूतं ४ भावः ५ । इति जटाधरः ।(अभिसन्धिः । हृद्गतो भावः ।“दुर्य्योधन ममाप्येतत् हृदि संपरिवर्त्तते ।अभिप्रायस्य पापत्वात् नैवं तु विवृणोम्यहं” । इति मनुः ।)इति महाभारते ।“तेषां स्वं स्वमभिप्रायमुपलभ्य पृथक् पृथक्” ।

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अभिप्राय पु०
  अभि + प्र + इण--भावे अच् । १ आशये । “तेषांस्वंस्वमभिप्रायमुपलभ्य पृथक् पृथक्” मनुः । “सर्वानभिप्राय-कृतान् भार्य्यालभत कौरव भा० उ० प० अभिप्रैति कर्त्तरिपचा० अच् । २ अभिगामिनि “स्वरितञित आत्मनेपदंकर्त्त्रभिप्राये क्रियाफले” पा० कर्त्त्रभिगामिनीति व्यख्या-कारः मणिकृता तु एतत्सूत्रं कर्त्रुद्देश्यकतापरतयाव्यख्यातम् तच्चापूर्बशब्दे २५० पृष्ठे दर्शितम् । अभिप्रेयतेपुरुषार्थक ङ्क्षिभिः आभिमुख्येन प्रलयेऽभिप्रैति जगदस्मिन्वा कर्मणि आधारे वा अच् । ३विष्णौ “अभिप्रायःप्रियार्होऽर्ह” इति बि० सह० ।

Capeller

German

 अभिप्राय m.
  Ziel,  Absicht,  Wille,  Meinung, 
Sinn,  Auffassung.

Burnouf

French

 अभिप्राय अभिप्राय a. (इ) qui a une direction vers, 
une intention.  -- S. m.
  intention
 tendance
 projet.

Stchoupak

French

 अभि-प्राय-
 m.
  intention,  dessein 
 opinion 
 fait de comprendre comme 
fantôme.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.