| YouTube Channel

अभिनिवेशः (abhinivezaH)

 
Apte
English
अभिनिवेशः [abhinivēśḥ], 1 (a) Devotion, attachment, intentness, being occupied with, adherence to close application, with
loc.
 or in comp,
कतमस्मिंस्ते भावाभिनिवेशः
V.*
 3
अहो निरर्थकव्यापारेष्वभिनिवेशः
K.*
 12.146,
Dk.*
 81
Māl.
 7. (b) Firm attachment, love, fondness, affection
बलीयान् खलु मे$भिनिवेशः
Ś.*
 3
अनुरूपो$स्या ˚शः
ibid.
 ,
V.*
 2
असत्यभूते वस्तुन्यभिनिवेशः Mit.
Earnest desire, ardent longing or expectation
wish, desire
Māl.
 5.27.
Resolution, determined resolve, determination of purpose, firmness of resolve, perseverance
जनकात्मजायां नितान्तरूक्षाभिनिवेशमीशम्
R.*
 14.43
अनुरूप˚ शतोषिणा
Ku.*
 5.7
Śi.*
 3.1. (b) Idea, thought
Ms.*
 12.5
Y.*
 3.155.
(In Yoga Phil.) A sort of ignorance causing fear of death
instinctive clinging to worldly life and bodily enjoyments and the fear that one might be cut off from all of them by death
अविद्या- स्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः पञ्चक्लेशाः Yoga S.
cf.
 also Sāṅkhya
K.*
 15 and Malli. on
Śi.*
 4.55.
Pride
भयं द्वितीया- भिनिवेशतः स्यात्
Bhāg.*
 11.2.37.
Apte 1890
English
अभिनिवेशः 1 (a) Devotion, attachment, intentness, being occupied with, adherence to, close application, with loc. or in comp.
कतमस्मिंस्ते भावाभिनिवेशः V. 3
अहो निरर्थकव्यापारेष्वभिनिवेशः K. 120, 146, Dk. 81
Māl. 7. (b) Firm attachment, love, fondness, affection
बलीयान् खलु मेऽभिनिवेशः Ś. 3
अनुरूपोऽस्या °शः ibid., V. 2
असत्यभूते वस्तुन्यभिनिवेशः Mit.
2 Earnest desire, ardent longing or expectation
wish, desire
Māl. 5. 27.
3 Resolution, determined resolve, determination of purpose, firmness of resolve, perseverance
जनकात्मजायां नितांतरूक्षाभिनिवेशमीशं R. 14. 43
अनुरूप° शतोषिणा Ku. 5. 7
Śi. 3. 1. (b) Idea, thought
Ms. 12. 5
Y. 3. 155.
4 (In Yoga phil.) A sort of ignorance causing fear of death
instinctive clinging to worldly life and bodily enjoyments and the fear that one might be cut off from all of them by death
अविद्याऽ स्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः पंचक्लेशाः Yoga S.
cf. also Sāṅ. K. 150 and Malli. on Śi. 4. 55.
Apte Hindi
Hindi
अभिनिवेशः
पुं*
 - अभि+नि+विश्+घञ्
"लगन, आसक्ति एकनिष्ठता, दृढ़ विनियोग"
अभिनिवेशः
पुं*
 - अभि+नि+विश्+घञ्
"उत्कट अभिलाष, दृढ़ प्रत्याशा"
अभिनिवेशः
पुं*
 - अभि+नि+विश्+घञ्
"दृढ़संकल्प, दृढ़निश्चय, धैर्य, --जनकात्मजायां नितांतरूक्षाभिनिवेशमीशम्--रघु० १४/४३, अनुरूप शतोषिणा कु०५/७, "
अभिनिवेशः
पुं*
 - अभि+नि+विश्+घञ्
"एक प्रकार का अज्ञान जो मृत्यु के भय का कारण हो, सांसारिक विषय वासनाओं तथा शारीरिक आमोदप्रमोद में व्यस्त रहना साथ ही यह भय भी लगा रहे कि मृत्यु के द्वारा इन सब से वियोग हो जाना है"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अभिनिवेशः
noun
दृढसङ्कल्पः।
"पितामहस्य भीष्मस्य अभिनिवेशः तस्य पराजयस्य कारणम् अभवत्।"
Synonyms:
 अभिनिवेशः, अतिनिर्बन्धः
noun
स्वमतम् अनुसृत्य एव आचरणम्।
"अभिनिवेशेन किमपि कार्यं न कर्तव्यम्।"
Synonyms:
 एकाग्रता, ऐकाग्र्यम्, निष्ठा, निष्ठितत्वम्, एकनिष्ठता, अनन्यवृत्तिः, एकचित्ता, एकचित्तत्वम्, अनन्यचित्तता, अभिनिवेशः, चित्ताभिनिवेशः, अभियुक्तता, अभिनिविष्टता, आसक्तिः, आसक्तता, निवेशः, प्रवेशः, निविष्टता, आविष्टत्वम्, परता, मनोयोगः
noun
एकचित्तस्य भावः।
"सरिता प्रत्येकं कार्यं एकाग्रतया करोति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अभिनिवेशः,
पुं,
 (अभि + नि + विश् + भावे घञ् ।)मनःसंयोगविशेषः । मनोनिवेशः । आवेशः ।शास्त्रादौ प्रवेशः । तत्पर्य्यायः । निबन्धः २ । इतिहेमचन्द्रः ॥
योगशास्त्रमते मरणजन्यभयजनका-विद्याविशेषः ॥
(आग्रहः । अवश्यमिदं कर्त्तव्य-मित्यादिरूपोऽध्यवसायः । दृढसङ्कल्पः ।“इत्युक्तवन्तं जनकात्मजायांनितान्तरूक्षाभिनिवेशमीशं” ।इति रघुवंशे ।“अथानुरूपाभिनिवेशतोषिणाकृताभ्यनुज्ञा गुरुणा गरीयसा” ।इति कुमारसम्भवे । आसक्तिः । अनुरागः ।अभिलाषः । “बलीयान् खलु मेऽभिनिवेशः” ।इति शाकुन्तले ।)