अभिनिवेश (abhiniveza)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अभिनिवेश m.
  (-शः)
	 1. Intentness,  application,  perseverance,  determina-
tion to effect a purpose,  or attain an object.
	 2. Tanacity.
	 3. Study.
4. Ignorant fear causing death.
 E.
  अभि and नि before विश to enter, 
घञ् aff.
  

Capeller Eng

English

 अभिनिवेश m.
  inclination,  attachment to (loc.  or —°)
intentness,  resolution,  tenacity.

Yates

English

 अभि-निवेश (शः) 1.
m.
  Intentness, 
application,  study,  tenacity.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   अभिनिवेश   abhiniveza   m.
   persistence (programming)  [ computer ]  
   अभिनिवेश  abhiniveza  m.
   determination   
   अभिनिवेश  abhiniveza  m.
   devotion  
   अभिनिवेश  abhiniveza  m.
   tenacity   
   अभिनिवेश  abhiniveza  m.
   intentness  
   अभिनिवेश  abhiniveza  m.
   adherence to   
   अभिनिवेश  abhiniveza  m.
   study  
   अभिनिवेश  abhiniveza  m.
   affection   
   अभिनिवेश  abhiniveza  m.
   application     
            

 
   अभिनिवेश  abhiniveza m.
   tenacity    
   ग्रह  graha m.
   tenacity     
   मनोभिनिवेश  manobhiniveza m.
   tenacity of purpose   
   ग्राहिक  grAhika adj.
   insisting upon with tenacity     

Wilson

English

 अभिनिवेश
m.
  (-शः)
1 Intentness,  application,  perseverance,  determination to effect a purpose,  or
attain an object.
2 Tenacity.
3 Study.
4 Ignorant fear causing death.
E.
  अभि and नि before विश to enter,  घञ् aff.
  

Apte

English

अभिनिवेशः [abhinivēśḥ],  1 (a) Devotion,  attachment,  intentness,  being occupied with,  adherence to close application,  with loc.
  or in comp, 
 कतमस्मिंस्ते भावाभिनिवेशः V.*
  3
 अहो निरर्थकव्यापारेष्वभिनिवेशः K.*
  12.146,  Dk.*
  81
 Māl.
 7. (b) Firm attachment,  love,  fondness,  affection
 बलीयान् खलु मे$भिनिवेशः Ś.*
  3
 अनुरूपो$स्या ˚शः ibid.
 ,  V.*
  2
 असत्यभूते वस्तुन्यभिनिवेशः Mit.

Earnest desire,  ardent longing or expectation
 wish,  desire
 Māl.
 5.27.

Resolution,  determined resolve,  determination of purpose,  firmness of resolve,  perseverance
 जनकात्मजायां नितान्तरूक्षाभिनिवेशमीशम् R.*
  14.43
 अनुरूप˚ शतोषिणा Ku.*
  5.7
 Śi.*
  3.1. (b) Idea,  thought
 Ms.*
  12.5
 Y.*
  3.155.

(In Yoga Phil.) A sort of ignorance causing fear of death
 instinctive clinging to worldly life and bodily enjoyments and the fear that one might be cut off from all of them by death
 अविद्या- स्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः पञ्चक्लेशाः Yoga S.
 cf.
   also Sāṅkhya K.*
  15 and Malli. on Śi.*
  4.55.

Pride
 भयं द्वितीया- भिनिवेशतः स्यात् Bhāg.*
  11.2.37.

Apte 1890

English

 अभिनिवेशः 1 (a) Devotion,  attachment,  intentness,  being occupied with,  adherence to,  close application,  with loc. or in comp.
 कतमस्मिंस्ते भावाभिनिवेशः V. 3
 अहो निरर्थकव्यापारेष्वभिनिवेशः K. 120,  146,  Dk. 81
 Māl. 7. (b) Firm attachment,  love,  fondness,  affection
 बलीयान् खलु मेऽभिनिवेशः Ś. 3
 अनुरूपोऽस्या °शः ibid.,  V. 2
 असत्यभूते वस्तुन्यभिनिवेशः Mit. 
2 Earnest desire,  ardent longing or expectation
 wish,  desire
 Māl. 5. 27. 
3 Resolution,  determined resolve,  determination of purpose,  firmness of resolve,  perseverance
 जनकात्मजायां नितांतरूक्षाभिनिवेशमीशं R. 14. 43
 अनुरूप° शतोषिणा Ku. 5. 7
 Śi. 3. 1. (b) Idea,  thought
 Ms. 12. 5
 Y. 3. 155. 
4 (In Yoga phil.) A sort of ignorance causing fear of death
 instinctive clinging to worldly life and bodily enjoyments and the fear that one might be cut off from all of them by death
 अविद्याऽ स्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः पंचक्लेशाः Yoga S.
 cf. also Sāṅ. K. 150 and Malli. on Śi. 4. 55. 

Monier Williams Cologne

English

 अभि-निवेश m.
  application,  intentness,  study,  affection,  devotion (with loc.
   or ifc. )

 determination (to effect a purpose or attain an object),  tenacity,  adherence to (loc.  ),  Kum.
   v,  7,  &c.
  

Monier Williams 1872

English

 अभि-निवेश,  अस्,  m. application,  perseverance,  in-
tentness,  study,  affection,  devotion
 determination to
effect a purpose or attain an object
 tenacity,  adher-
ance
 ignorant fear causing death (?).

Macdonell

English

 अभिनिवेश abhi-niveśa,  m.
  proneness to 🞄(lc.,  —°)
 adherence to,  insistence on (lc.)
 obstinacy
 🞄[Page23-2] 🞄love of life
 -niveśin,  a.
  prone to
 🞄obstinately insisting on
 (i) -tva,  n.
  promeness.

Goldstucker

English

 अभिनिवेश Tatpur. m. (-शः)
	^1 Application of thought,  lean-
ing towards,  attachment
 e. g. Yājnav.: एवंवृत्तोऽविनीता-
त्मा वितथाभिनिवेशवान् (Mit.: वित° = असत्कार्याभिनिवे-
शवान्
 comp. अभिनिवेशिन्)
 or Manu: परद्रव्येष्वभिध्यानं
मनसानिष्टचिन्तनम् । वितथाभिनिवेशश्च त्रिविधं कर्म मानसम्
(Kullūka: वित° नास्ति परलोकः । देह एवात्मेति
 Medhā-
tithi: पूर्वपक्षस्य सिद्धान्तत्वेन ग्रहणम्,  i. e. adhering to false
doctrines)
 or Śakunt.: बलिअंक्खु मे अहिणिवेसो (i. e. ब-
लीयान्खलु मेऽभिनिवेशः)
 comm. अहि° = अभिलाषः,  i. e.
my attachment is indeed very strong
 or Kāśikā: कल्याणे
ऽभिनिवेशः,  or पापेऽभिनिवेशः.
	^2 Intentness,  determination
of purpose,  determined resolution,  tenacity
 e. g. Kumāra-
sambh.: अथानुरूपाभिनिवेशतोषिणा कृताभ्युज्ञा गुरुणा गरी-
यसा…जगाम गौरी शिखरं शिखण्डिवत् (quoted also by
Vyāḍi on Hemach. 6. 136. or v. 1500.
 Mallin.: अभि° = आ-
ग्रह)
 or Śisupālab.: अपेतयुद्धाभिनिवेशसौम्यो हरिर्हरिप्रस्थ-
मथ प्रतस्थे (Mallin.: = अपेतो युद्धेऽभिनिवेश आग्रहो यस्य
स शान्तक्रोध इत्यर्थः)
 or Raghuv.: …जनकात्मजायां नि-
तान्तरूक्षाभिनिवेशमीशम् । न कश्चन भ्रातृषु तेषु शक्तो निषे-
द्धुमासीत्
 or Prabodhach.: ततो देव्या (scil. विष्णुभक्त्या)
समुपजाताभिनिवेशमुक्तम् (comm.: = उत्पन्नः…अभिमा-
नो यत्र यस्यां क्रियायां यथा स्यात्तथा,  i. e. after having
taking a proper resolution).
	^3 (In the Yoga philosophy.)
The instinctive (but unjustifiable) clinging to life and bodily
enjoyment,  (‘which is alike in the unthinking worm as in
the wise man’)
 it is one of the five क्लेशाः (Yoga Sūtra:
अविद्यास्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः पञ्च क्लेशाः) or afflictions
of mind which impede the apprehension of true knowledge
comp. विपर्यय. (Yoga Sūtra: स्वरसवाही विदुषोऽपि तथा
रूढो--v. l. but apparently less correct: विदुषोऽपि तन्व-
नुबन्धो--ऽभिनिवेशः
 a comm.: सर्वस्य प्राणिन इयमात्मा-
शीर्नित्या भवति । मा न भूवं भूयासमिति । न चाननुभूतमर-
णधर्मकस्यैषा भवत्यात्माशीः । एतया च पूर्वजन्मानुभवः प्रती-
यते । स चायमभिनिवेशः क्लेशः स्वरसवाही कृमेरपि जातमा-
त्रस्य प्रत्यक्षानुमानागमैरसंभावितो मरणत्रास उच्छेददृष्ट्यात्मकः
पूर्वजन्मानुभूतं मरणदुःखमनुमापयति । यथा चायमत्यन्तरूढेषु
दृश्यते क्लेशस्तथा विदुषोऽपि विज्ञातपूर्वापरान्तस्य रूढः &c.
Bhojadeva: स्वस्य रसेन संस्कारेणैव वहतीति स्वरसवाही । पूर्व-
जन्मानुभूतमरणदुःखानुभववासनाबलाद्भयरूपः समुपजायमानः
शरीरविषयादिभिर्मम वियोगो मा भूदित्यन्वहमनुबन्धरूपः
सर्वस्यैवा कृमेर्ब्रह्मपर्यन्तं (from the worm up to Brahmā) नि-
मित्तं विना प्रवर्तमानोऽभिनिवेशाख्यः क्लेशः
 Mallinātha is
therefore wrong in his philosophical explanation on Sīsupāl.
4. 55.,  when he renders in the quoted Yoga S. अभिनिवेशः
= कार्याकार्येष्वाग्रहः.) E. विश् with नि and अभि,  kṛt aff. घञ्.

Benfey

English

 अभिनिवेश अभिनिवेश,  i. e. अभि-नि
-विश् + अ,  m.
 
 1. Inclination,  Vikr. 35,  13.
 2. Adhering,  Man.  12,  5.
 3. Tenacity.
 4. Determined resolution.  समुपजा-
ताभिनिवेशम्,  i. e. सम्-उप-जात-अभिनि-
वेश + म्,  adv. After having taken a
determined resolution,  Prab. 67,  14.

Hindi

अधिकारात्मकता

Apte Hindi

Hindi

अभिनिवेशः
पुं*
  - अभि+नि+विश्+घञ्
"लगन, आसक्ति एकनिष्ठता, दृढ़ विनियोग"

अभिनिवेशः
पुं*
  - अभि+नि+विश्+घञ्
"उत्कट अभिलाष, दृढ़ प्रत्याशा"

अभिनिवेशः
पुं*
  - अभि+नि+विश्+घञ्
"दृढ़संकल्प, दृढ़निश्चय, धैर्य, --जनकात्मजायां नितांतरूक्षाभिनिवेशमीशम्--रघु० १४/४३, अनुरूप शतोषिणा कु०५/७, "

अभिनिवेशः
पुं*
  - अभि+नि+विश्+घञ्
"एक प्रकार का अज्ञान जो मृत्यु के भय का कारण हो, सांसारिक विषय वासनाओं तथा शारीरिक आमोदप्रमोद में व्यस्त रहना साथ ही यह भय भी लगा रहे कि मृत्यु के द्वारा इन सब से वियोग हो जाना है"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अभिनिवेश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಗ್ರಹ /ಹಠ
निष्पत्तिः - > अभि + नि + विश (प्रवेशने) - "घञ्" (३-३-१२१)
प्रयोगाः - > "अपेतयुद्धाभिनिवेशसौम्यो हरिर्हरिप्रस्थमथ प्रतस्थे"
उल्लेखाः - > माघ० ३-१
अभिनिवेश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತತ್ಪರತೆ /ಆಸಕ್ತಿ /ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನ
प्रयोगाः - > "अहो निरर्थकव्यापारेष्वभिनिवेशः"
उल्लेखाः - > कादं०

L R Vaidya

English

 aBiniveSa {% m. %} 1. Close application,  attachment,  (with the loc. कल्याणेऽभिनिवेशः Kāśikā. or असत्यभूतेवस्तुन्यभिनिवेशः Mit.) बलीयान् खलु मेऽभिनिवेशः Sak.iii.
 2. determination of purpose,  determined resolution,  अथानुरूपाभिनिवेशतोषिणा कृताभ्यनुज्ञा गुरुणा गरीयसा K.S.v.7,  Sis.iii.1,  R.xiv.43
 3. the instinctive clinging to life and bodily enjoyment (in Yoga phil.).

Bopp

Latin

 अभिनिवेश m. (r. विश् intrare praef. अभि + नि s. अ)
inclinatio,  propensio,  applicatio. UR. 35. 3. infr. (हृद-
याभि…)

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 abhiniveśa (m.
 to abhiniviśati,  q.v.
 in Skt. strong attachment
 in Pali and BHS usually to something evil
 Pali abhinivesa also false opinion,  superstition,  CPD),  [Page053-b]
(1) as in Pali abhinivesa,  sometimes false belief,  insistence on an erroneous opinion,  as in Śikṣ 〔198.21〕 ātmābhi° the heretical belief that there is a self
 this mg. may be found in some of the following,  which however can be interpreted as evil propensity,  adherence to something bad: Bbh 〔339.17〕
 〔340.21〕 (see iñjita)
 Gv 〔188.23〕
 Laṅk 〔174.12〕 (see āya,  dṛṣta 2)
 Śikṣ 〔180.16〕
 Divy 〔210.5〕
 〔314.21〕
(2) diameter,  either length (horizontally) or width,  contrasted with uccatva or udvedha,  height: Mv 〔i.61.2〕 (yojanaṃ °śena)
 〔196.18〕
 〔iii.229.14〕
 〔232.11〕 (catvāri yojanāni °śaṃ
 acc. sg. adv.).

Lanman

English

 abhiniveśa,  m. inclination towards.
[√viś + abhi-ni.]

Sanskrit Tibetan

Tibetan

mngon dgyes
अभिनिवेश

mngon dgyes
अभिनिवेश

mngon par chags pa
१) अनुचालिन् २) अनुप्रवेश ३) अभिनिविशते ४) अभिनिवेश ५) अभिष्वक्त ६) आत्माभिनिवेश ७) आधारक

mngon par zhen pa
१) अध्यवसाय) अभिनिविष्ट ३) अभिनिवेश

mngon zhen
१) अभिनिवेश २) अभिनिवेशिता

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
निर्बन्धोऽभिनिवेशः स्यात्प्रवेशोऽन्तर्विगाहनम् ।
-wordlist-
 
निर्बन्ध (पुं),  अभिनिवेश (पुं),  प्रवेश (पुं),  अन्तर्विगाहन (पुं)

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अभिनिवेशः,  पुं,
   (अभि + नि + विश् + भावे घञ् ।)मनःसंयोगविशेषः । मनोनिवेशः । आवेशः ।शास्त्रादौ प्रवेशः । तत्पर्य्यायः । निबन्धः २ । इतिहेमचन्द्रः ॥
 योगशास्त्रमते मरणजन्यभयजनका-विद्याविशेषः ॥
 (आग्रहः । अवश्यमिदं कर्त्तव्य-मित्यादिरूपोऽध्यवसायः । दृढसङ्कल्पः ।“इत्युक्तवन्तं जनकात्मजायांनितान्तरूक्षाभिनिवेशमीशं” ।इति रघुवंशे ।“अथानुरूपाभिनिवेशतोषिणाकृताभ्यनुज्ञा गुरुणा गरीयसा” ।इति कुमारसम्भवे । आसक्तिः । अनुरागः ।अभिलाषः । “बलीयान् खलु मेऽभिनिवेशः” ।इति शाकुन्तले ।)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अभिनिवेश पु०
  अभितोनिवेशः घञ् । अवश्यमिदं कर्त्तव्य-मित्याग्रहसमन्विते मनःसंयोगभेदे योगशास्त्रप्रसिद्धे मरण-मीतिजनके अज्ञानविशेषे,  अनित्यैरपि देहादिभिर्वियोगोमा भूदिति मरणनिवारणार्थे आग्रहे च । योगशास्त्रे हिअविद्याऽस्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः पञ्च क्लेशाः दर्शिताःक्लिश्यन्ति कर्मतत्फलप्रवर्त्तकाः सन्तः पुरुषं दुःखा-कुर्व्वन्ति क्लेशाः पञ्च । उत्तरेषामविद्याप्रसवत्वमपितत्रोक्तम्! “अविद्याक्षेत्रत्वमुत्तरेषामप्रसुत्या तनुवि-च्छिन्नोदाराणाम्” पा० सू० उत्तरेषामस्मितादीनामविद्याक्षेत्रंप्रसवभूमिः तेषाञ्च अप्रसुत्या विवेकख्यात्यभावेनादग्ध-तया शक्तिरूपेणावस्थानात् अतएव ते पुनरुद्भवन्ति ते चक्रियायोगिनां तनवः,  विषयसङ्गिनां विच्छिन्ना उदाराश्चभवन्ति । यथा यत्र रागस्तत्र क्रोधो विच्छिन्नः सुरतांराग उदारः । एवं यत्र क्रोष उदारस्तत्र रागोविच्छिन्नएवं रागादयः विच्छिन्नोदाराभूत्वा पुरुषपशुं क्लेशयन्तिएवं च क्लेशा अविद्यामूलाः अविद्यायाः पुरुषविवेकख्यात्या-निवृत्तौ निवर्त्तन्ते । एवं सामान्यतः क्लेशानुक्त्वाऽभिनिवेशउक्तः “स्वरसवाही विदुषोरूढोऽभिनिवेशः” इति । विदु-षोमूर्खस्य वा जन्तुमात्रस्य यो मरणत्रासः मोऽभिनिवेशःयथा मूर्खस्य अहं सदा भूयासं न मृषीयेति रूढः त्रासस्तयाविदुषोऽपि दृश्यते यतः स्वरसवाही सः,  पूर्व्वजन्मसु अस-कृन्मरणदुःखानुभवजन्यवासनासंघः स्वरसः तेन वहति प्रव-हतीति स्वरसवाही । ते चाविद्यादयः पञ्च क्रमेण तमो-मोहमहामहतामिस्रान्धतामिस्रसंज्ञाः । सांख्यकारिका-याम् पञ्च विपर्य्ययभेदानुपक्रम्य । “भेदस्तमसोऽष्टविधो-मोहस्य च दशविधोमहामोहः । तामिस्रीऽष्टाद्*अशधातथा भवत्यन्धतामिस्रः” ॥
 अन्धतामिस्रः अभिनिवेश-स्त्रासः तथेत्यनेनाष्टादशधेत्यनुषज्यते । देवाः खल्वणि-मादिकमष्टविधमैश्वर्य्यमासाद्य दश शब्दादीन् भुञ्जानाःशब्दादयोभोग्यास्तदुपायाश्चाणिमादयोऽस्माकमसुरादिभिर्मास्म उपधानिषतेपि बिभ्यति । तदिदं भयमभिनिवेशो-ऽन्धतामिस्रोऽष्टादशविषयित्वात् अष्टादशधेति” सा० कौ० ।२ आसक्तौ च “अथानुरूपाभिनिवेशतोषिणा” कुमा० ।

Capeller

German

 अभिनिवेश m.
  Hang zu (Loc. o. —°).

Burnouf

French

 अभिनिवेश अभिनिवेश m.
  (विश्) inclination, 
disposition. 
		 Action de s'incliner.

Stchoupak

French

 अभि-निवेश-
 m.
  penchant,  poussée vers 
 détermination,  opiniâtreté 
projet.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.