| YouTube Channel

अभिनिर्मुक्त (abhinirmukta)

 
शब्दसागरः
English
अभिनिर्म्मुक्त
m.
 (-क्तः) One asleep at sun-set.
mfn.
 (-क्तः-क्ता-क्तं) Left, quitted.
E.
 अभि always, निर्म्मुक्त released.
Yates
English
अभि-निर्मुक्त (क्तः) 1.
m.
 One asleep
at sun-set.
a. Left, quitted.
Wilson
English
अभिनिर्म्मुक्त
m.
 (-क्तः) One asleep at sun-set.
mfn.
(-क्तः-क्ता-क्तं) Left, quitted.
E.
 अभि always, निर्म्मुक्त released.
Apte
English
अभिनिर्मुक्त [abhinirmukta],
a.
Left or quitted (by the sun when it sets).
One asleep at sunset and thus not doing the duties to be then performed. सूर्येणाभ्युदितो यश्च ब्रह्मचारी भवत्युत । तथा सूर्याभिनिर्मुक्तः कुनखी श्यावदन्नपि ॥
Mb.
 * 12.34.3.
Apte 1890
English
अभिनिर्मुक्त a. 1 Left or quitted (by the sun when it sets).
2 One asleep at sunset and thus not doing the duties to be then performed.
Monier Williams Cologne
English
अभि-निर्-मुक्त for अभि-नि-म्रुक्त, q.v.
Monier Williams 1872
English
अभिनिर्मुक्त अभि-निर्मुक्त, अस्, आ, अम् (rt. मुच्),
left, quitted (by the sun when it sets), i.e one asleep
at sunset.
Goldstucker
English
अभिनिर्मुक्त Tatpur. m. f. n. (-क्तः-क्ता-क्तम्)
^1 Left, quitted.
^2 One asleep at sunset. [The last meaning, given by the
Amarak. and Hemach., owes its origin probably to Manu
2. 221. or a similar passage, where the word is to be joined
with the word सूर्येण, both words meaning literally ‘one
left by the sun’, scil. while asleep (this ellipsis resulting
from the preceding verse 2. 220.)
the same remark applies
to the meaning ‘one asleep at sunrise’, given by the Koshas
to अभ्युदित, for in Manu 2. 221. the latter word is also to
be coupled with सूर्येण, when both these words mean liter-
ally: ‘one towards whom the sun has risen’ (scil. while
asleep), the meaning towards of अभि in अभ्युदित resulting
from the beginning of verse 220., where अभि is karmaprav.
or the separable preposition, not the verbal prefix
Manu
2. 220. 221.: तं चेदभ्युदियात्सूर्यः शयानं कामचारतः (v. l. का-
मकारतः) । निम्लोचेद्वाप्यविज्ञानाज्जपन्नुपवसेद्दिनम् ॥ सूर्येण
ह्यभिनिर्मुक्तः शयानोऽभ्युदितश्च यः । प्रायश्चित्तमकुर्वाणो यु-
क्तः स्यान्महतैनसा
and comp. Gotama, as quoted by Kullūka:
सूर्याभ्युदितो ब्रह्मचारी तिष्ठेदहरभुञ्जानोऽभ्यस्तमितश्च रात्रिं
जपन्सावित्रीम्. The comm. on the Amarak., however, ap-
pear to have lost sight of this origin of the meanings ‘asleep
at sunset’ and ‘at sunrise’ of the named words, for Rā-
yamuk. e. g. gives the etymological meaning of अभि-
निर्मुक्त ‘completely free from feeling, evening work or de-
sign, i. e. completely insensible or disengaged’: अभि सर्व-
तो भावेन सायन्तनेन कर्मणा निश्चयेन मुक्तः
and he explains
अभ्युदित as a deriv. of अभ्युदित with taddh. aff. अच्, re-
ferring it to the Gaṇa to Pāṇ. V. 2. 127., when its literal
meaning would be ‘having a sunrise’: अभ्युदितमभ्युदयः सू-
र्यस्य तद्योगादर्शआद्यच् । भुक्ता ब्राह्मणा इतिवत् (comp. Siddh.
Kaum. fol. 186a, 1. 11).] E. मुच् with निर् and अभि, kṛt
aff. क्त.
Apte Hindi
Hindi
अभिनिर्मुक्त
वि* - अभि+निर्+मुच्+क्त
सूर्यास्त होने के कारण छुटा हुआ कार्य या छोड़ा हुआ कार्य
अभिनिर्मुक्त
वि* - अभि+निर्+मुच्+क्त
सूर्यास्त के समय सोया हुआ
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अभिनिर्मुक्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಮಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾದಬೇಕಾದ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನಾದಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಿದ್ರಿಸುವವನು
व्युत्पत्तिः - > अभिभूय निर्मुक्तोऽस्तमितोऽर्कोऽस्य, अभि सर्वं सायन्तनं कर्म निह्चयेन मुक्तं येन वा
विस्तारः - > "सुप्ते यस्मिन्नस्तमेति सुप्ते यस्मिन्नुदेति च । अंशुमानभिनिर्मुक्ताभ्युदितौ तौ यथाक्रमम् ॥" - अम० ।
L R Vaidya
English
aBinirmukta {% a. (f. क्ता) %} 1. Left, quitted
2. one asleep at sunset.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
सुप्ते यस्मिन्नुदेत्यर्कोऽस्तमेति च क्रमेण तौ ॥ ८५९ ॥
अभ्युदिताभिनिर्मुत्तौ वीरोज्झो न जुहोति यः ।
-wordlist-
अभ्युदित (पुं), अभिनिर्मुक्त (पुं), वीरोज्झ (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अभिनिर्मुक्तः,
पुं,
 (अभि साकल्येन सायन्तनकार्य्येणनिर्मुक्तः ।) सूर्य्यास्तकालशायी । यस्मिन् सुप्तेसूर्य्योऽस्तं याति सः । इत्यमरः ॥
(“सूर्य्येण ह्यभिनिर्मुक्तः शयानोऽभ्युदितश्च यः ।प्रायश्चित्तमकुर्व्वाणो युक्तः स्यान्महतैनसा” ॥
इति मनुः ।)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अभिनिर्मुक्त
पु०
 अभितः सर्व्वतः सायन्तनकर्म्मणा निर्मुक्तः ।१ सूर्य्यास्तकाले निद्रावशात् त्यक्ततत्कालकर्त्तव्यकर्म्मणि ।“सूर्य्येण ह्यमिनिर्मुक्तः शयानोऽभ्युदितश्च यः प्रायश्चित्त-मकुर्वाणोयुक्तः स्यान्महतैनसा मनुः एतद्वचनस्य ब्रह्मचारि-प्रकरणत्वात् ब्रह्मचारिण्येवम्भूतेऽस्य रूढिः ।
Burnouf
French
अभिनिर्मुक्त अभिनिर्मुक्त pp. (मुच्) laissé
délaissé.
Stchoupak
French
अभि-निर्मुक्त-
v. अभि-निम्रुक्त-।