| YouTube Channel

अभि (abhi)

 
शब्दसागरः
English
अभि ind. A preposition and particle implying.
1. Superiority in place,
rank, or power, (over, upon, against, above:)
2. Proximity,
(near:)
3. Separation, (severally:)
4. Wish, desire: 5. Conjunction,
particularizing, (to, with respect to.) Thus अभिक्रमितुं to overpower
अभिगन्तुं to approach
अभिख्यातुं to speak to
अभिभव disgrace
अभिलाष
desire
अभ्यग्निं on the fire, &c.
E.
 अ neg. भा to shine, and कि
aff.
Capeller Eng
English
अभि॑
adv.
 to, unto, near (comp. अभितर॑म् or °रा॑म्
nearer)
towards, against
as
prep.
 the same + into, for, for the sake
of, over, above, concerning, about (acc. )
without, except (abl. ).
Yates
English
अभि
prep. Towards, to.
Wilson
English
अभि ind. A preposition and particle implying,
1 Superiority in place, rank, or power, (over, upon, against, above:)
2 Proximity, (near:)
3 Separation, (severally:)
4 Wish, desire:
5 Conjunction, particularizing, (to, with respect to.) Thus अभिक्रमितुं
to overpower
अभिगन्तुं to approach
अभिख्यातुं to speak to
अभिभव disgrace
अभिलाष desire
अभ्यग्निं on the fire, &c.
E.
 अ neg. भा to shine, and कि
aff.
Apte
English
अभि [abhi],
ind.
(As a prefix to verbs and nouns) It means (a) 'to', 'towards', 'in the direction of'
अभिगम् to go towards
अभिया, ˚गमनम्, ˚यानम्
&c.
(b) 'for' 'against'
˚लष्, ˚पत्
&c.
(c) 'on', 'upon'
˚सिञ्च् to sprinkle on
&c.
(d) 'over', 'above', 'across'
˚भू to overpower, ˚तन्
(e) 'greatly'
'excessively'
˚कम्प्.
(As a prefix to nouns not derived from verbs, and to adjectives) It expresses (a) intensity or superiority
˚धर्मः 'supreme duty'
˚ताम्र 'very red'
R.*
 15.49
˚नव 'very new'
(b) 'towards', 'in the direction of', forming
adv.
 compounds
˚चैद्यम्, ˚मुखम्, ˚दूति
&c.
(As a separable adverb) It means towards, in the direction or vicinity of (opp. अप)
in, above, aloft , on the top, (mostly
Ved.
 )
(As a preposition with
acc.
 ) (a) To, towards, in the direction of, aginst
(with
acc.
 or in
comp.
 in this sense)
अभ्यग्नि or अग्निमभि शलभाः पतन्ति
वृक्षमभि द्योतते विद्युत् Sk.
Śi.*
 9.56, 4
अभ्यर्कबिम्बं स्थितः
Ś.*
 7.11. (b) Near, before, in front or presence of
प्रियमभि कुसुमोद्यतस्य बाहोः
Śi.*
 7.32
15.58. (c) On, upon, with regard or reference to
सायमण्डलमभि त्वरयन्त्यः
Ki.*
 9.6
साधुर्देवदत्तो मातरमभि Sk. (d) Severally, one after another (in a distributive sense)
वृक्षं वृक्षमभि सिञ्चति Sk.
भूतभूतमभि प्रभुः
Bop.
 By अभिरभाग
P.
 I.4.91. अभि has all the senses of अनु given in I.
P.*
 4.9 except that of भाग
e. g. (लक्षणे) हरिमभि वर्तते
(इन्थंभूताख्याने) भक्तो हरिमभि
(वीप्सायाम्), देवं देवमभि सिञ्चति
but यदत्र ममाभिष्यात् तद्दीयताम्
प्राज्ञो गोविन्द- मभितिष्ठति
Bop.
 (e) In, into, to
Śi.*
 8.6. (f. ) For, for the sake of, on account of (Ved. ). According to G. M. अभि has these senses: अभि पूजाभृशार्थेच्छासौम्याभि- मुख्यसौरूप्यवचनाहारस्वाध्यायेषु
e. g. पूजायाम्, अभिवन्दते
भृशे, अभिनिवेशः
इच्छायाम्
अभिलाषः, अभिकः
सौम्ये or माधुर्ये, अभिजातः
आभिमुख्ये, अभिमुखम्, अभ्यग्नि
सौरूप्ये, अभिरूपम्
वचने, अभिधत्ते
आहारे, अभ्यवहरति
स्वाध्याये, अभ्यस्यति. [cf.
L.
 ob
Gr.
 amphi
Zend aibi or aiwi,
Goth.
 bi
also umbi um].
अभि [abhi] भी [bhī] क [k], (भी) क
a.
 [अभि-कन् निपातो$यम्
P.
V.*
 2.74]
Lustful, libidinous, voluptuous
सो$धिकारमभिकः कुलोचितं काश्चन स्वयमवर्तयत्समाः
R.*
 19.4
अपि सिञ्चेः कृशानौ त्वं दर्पं मय्यपि यो$भिकः
Bk.*
 8.92. -कः A lover, voluptuous person.
अभि [abhi] भी [bhī] ष्टि [ṣṭi], (भी) ष्टि
a.
 (Ved. ) To be worshipped by offering srcrifices (Sāy. अभियष्टव्य)
an assistant, a protector, one who is praised or worshipped as a protector, one who approaches to assist or attack, one who assails or overpowers an enemy, one who approaches in order to obtain, desiring, desire (these meanings are given by European scholars). -ष्टिः
f.
 Assistance, help, worshipping, praising
a sacrifice
a hymn
approaching to assist or approaching in general
access.
Apte 1890
English
अभि ind. 1 (As a prefix to verbs and nouns) It means (a) ‘to’, ‘towards’, ‘in the direction of’
अभिगम् go towards, अभिया, °गमनं, °यानं &c.
(b) ‘for’, ‘against’
°लष्, °पत् &c.
(c) ‘on’, ‘upon’
°सिंच् to sprinkle on &c.
(d), ‘over’, ‘above’, ‘across’
°भू to overpower, °तन्
(e) ‘greatly’
‘excessively’ °कंप्.
2 (As a prefix to nouns not derived from verbs, and to adjectives) It expresses (a) intensity or superiority
°धर्मः ‘supreme duty’
°ताम्र ‘very red, °नव ‘very new’
(b) ‘towards, ’ ‘in the direction of, ’ forming adv. compounds
°चैद्यं, °मुखं, °दूति &c.
3 (As a separable adverb) It means towards, in the direction or vicinity of (opp. अप)
in, above, aloft, on the top, (mostly Ved).
4 (As a preposition with acc.) (a) To, towards, in the direction of, against
(with acc. or in comp. in this sense)
अभ्याग्नि or अग्निमभि शलभाः पतंति
वृक्षमभि द्योतते विद्युत् Sk.
Śi. 9. 56, 7. 40
अभ्यर्कबिंबं स्थितः Ś. 7. 11. (b) Near, before, in front or presence of
Śi. 7. 32
15. 58. (c) On, upon, with regard or reference to
सायमंडनमभि त्वरयंत्यः Ki. 9. 6
साधुर्देवदत्तो मातरमभि Sk. (d) Severally, one after another (in a distributive sense)
वृक्षं वृक्षमभि सिंचति Sk.
भूतभूतमभि प्रभुः Bop. By P. I. 4. 91 अभि has all the senses of अनु given in I. 4. 90 except that of भाग
e. g. (लक्षणे) हरिमभि वर्तते
( इत्थंभूताख्याने) भक्तो हरिमभि
(वीप्सायां), देवं देवमभि सिंचति
but यदत्र ममाभिष्यात् तद्दीयतां
प्राज्ञो गोविंदमभितिष्ठति Bop. (e) In, into, to
Śi. 8. 60. (f) For, for the sake of, on account of (Ved.). According to G. M. अभि has these senses:
अभि, पूजाभृशार्थेच्छासौम्याभिमुख्यसौरूप्यवचनाहारस्वाध्यायेषु
e. g. पूजायां, अभिवंदते
भृशे, अभिनिवेशः
इच्छायां, अभिलाषः, अभिकः
सौम्ये or माधुर्ये, अभिजातः
आभिमुख्ये, अभिमुखं, अभ्यग्नि
सौरूप्ये, अभिरूपं
वचने, अभिधत्ते
आहारे, अभ्यवहरति
स्वाध्याये, अभ्यस्याति. [cf. L. ob
Gr. amphi
Zend aibi or aiwi, Goth. bi
also umbi
um].
Monier Williams Cologne
English
1. अ-भि
mfn.
 fearless,
MBh.
2. अभि॑
ind.
 (a prefix to verbs and nouns, expressing) to, towards, into, over, upon. (As a prefix to verbs of motion) it expresses the notion or going towards, approaching,
&c.
 (As a prefix to nouns not derived from verbs) it expresses superiority, intensity,
&c.
e.g. अभि-ताम्र, अभि-नव, q.v. (As a separate adverb or preposition) it expresses (with
acc.
 ) to, towards, in the direction of, against
into,
ŚBr.
 &
KātyŚr.
for, for the sake of
on account of
on, upon, with regard to, by, before, in front of
over. It may even express one after the other, severally,
Pāṇ.
 i, 4, 91, e.g. वृक्षं वृक्षम् अभि, tree after tree
अभि [cf. Gk. ἀμϕί
Lat.
 ob
Zend aibi, aiwi
Goth.
 bi
Old High
Germ.
 bī].
Monier Williams 1872
English
अभि अभि, ind. (a prefix to verbs and
nouns, expressing) to, towards, into, over, upon.
.(As a prefix to verbs of motion) it expresses the
notion of moving or going towards, approaching, &c.
.(As a prefix to nouns not derived from verbs) it ex-
presses superiority, intensity, &c.
e. g. अभि-ताम्र,
अभि-नव, q. v.
. (As a separable adverb or preposition) it expresses
(with acc.) to, towards, in the direction of, against
in, into, to
for, for the sake of
on account of
on,
upon, with regard to
by, before, in front of
over.
It may even express one after the other, severally
e. g. वृक्षम् वृक्षम् अभि, tree after tree [cf.
Gr. ἀμφί Lat. ob
Zend aibi
Goth. bi
Old
High Germ. bī].
Macdonell
English
अभि abhí, ad. unto, near
prp. w. ac.: 🞄towards
to, against
over
for, for the sake 🞄of
with regard to
w. ab.: without.
Goldstucker
English
अभि ind. (see निपात, उपसर्ग, गति, कर्मप्रवचनीय) A particle
implying the notion of proximity, hence of conjunction,
relation, superiority, excess, in their literal and metapho-
rical acceptations (and thus becoming in many instances
synonymous as well with आ, अनु as with अधि, अपि,
अति)
it is used either as a prefix to verbs, and as such,
in the Vedas and archaic passages of the classical literature,
also detached from the verb (very much in the same man-
ner as German prepositions when connected with verbs):
or as a separable preposition: or, in the Vedas and archaic
passages of the classical literature, as an adverb. With
nouns it may form Tatpur., Bahuvr. and Avyayībh. com-
pounds. It appears, too, in the protracted form अभी
e. g.
(ved.) अभी षु णः, and comp. अभीक, अभीघात, अभीषङ्ग &c.
1. (as a prefix to verbs it means)
^1 Towards, to (im-
plying proximity)
e. g. गम् or इ or या, with अभि, ‘to
go towards, to approach’
क्रम् or धाव्, with अभि, ‘to
attack’
वह् with अभि, ‘to carry towards’
वद् with अभि,
‘to salute’
in many instances where the radical itself im-
plies this notion, it increases merely the power of the verbal
meaning and becomes often untranslateable in English
e. g.
पीड् ‘to squeeze, to vex’ has the same meaning, but in an
increased degree, with अभि, ग्रह् with अभि means, like
ग्रह्, ‘to receive’
भर्त्स् ‘to reproach, to threaten’ has the
same sense with अभि
हन् with अभि means the same as
हन् &c.
^2 Towards, for, against (implying relation, when
the same remark applies as before)
e. g. लष् with अभि,
‘to desire, to wish for’, राध् with अभि, ‘to be favourable
towards’, द्रुह् with अभि, ‘to have animosity against’
युज् with अभि (esp. pass.), ‘to bring an action against,
to accuse’.
^3 On, upon (implying contiguity and answer-
ing frequently the cognate English be-)
e. g. सु with अभि,
‘to pour the juice of the Soma upon’, सिच् with अभि,
‘to sprinkle upon, to be-sprinkle, जन् with अभि, ‘to be
be-got’.
^4 On, above, over (implying superiority or master-
ship)
e. g. भू or अस् (cl. 2.) with अभि, ‘to overpower’
अस् (cl. 1. or cl. 4.) with अभि, ‘to study’ (comp. गम्, इ
&c. with अधि).
2. (as a separable preposition) with a noun following
or preceding in the accusative
^1 Towards, to, in the di-
rection of
e. g. Vājas.: सुप्रजाः प्रजाः प्रजनयन्परीह्यभि रा-
यस्पोषेण यजमानम्
or Manu: तं चेदभ्युदियात्सूर्यः &c.
(comp.
s. v. अभिनिर्मुक्त)
or comm. on Pāṇ.: वृक्षमभि विद्योतते विद्युत्.
^2 Towards, with regard to (implying relation)
e. g. Ṛgv. or Vā-
jas.: त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः पादोऽस्येहाभवत्पुनः । ततो वि-
ष्वङ्व्यक्रामत्साशनानशने अभि
or Siddh. K.: भक्तो हरिमभि.
^3 For the sake of, on behalf of, on account of
e. g. Sāmav.:
यत्र न पूर्वे पितरः पदज्ञा स्वर्विदो अभि गा अद्रिमिष्णन्
or
Bhaṭṭik.: अभि द्योतिष्यते रामो भवन्तमचिरादिह.
^4 In, on
e. g. Ṛgv.: सध्रीचीनेन मनसा तमिन्द्र ओजिष्ठेन हन्मनाहन्नभि
द्यून् ‘…on certain days’
or यत्ते गात्रादग्निना पच्यमाना-
दभि शूलं (on the spit) निहतस्यावधावति &c.
^5 Over (im-
plying dominion, mastership)
e. g. Ṛgv.: स तु श्रुधि श्रुत्या
यो दुवोयुर्द्यौर्न भूमाभि रायो अर्यः.
^6 By (implying distri-
bution), severally
e. g. comm. on Pāṇ.: वृक्षं वृक्षमभि सिञ्चति
or देवं देवमभि सिञ्चति.
3. (as adverb)
^1 Before, in front of, towards
e. g.
Ṛgv.: or Atharv.: गा न व्राणा अवनीरमुचदभि श्रवो दावने
सचेताः (scil. इन्द्रः), where Sāyaṇa explains अभि with the
ellipsis ददाति (अभ्याभिमुख्येन ददातीति शेषः).
^2 All round,
everywhere, entirely (comp. अभितस्)
e. g. Ṛgv: अभि
त्वा देव सवितरीशानं वार्याणाम् । सदावन्भागमीमहे (where
त्वा is not to be connected with अभि, but with ईमहे
Sā-
yaṇa: त्वां प्रति भागं भजनीयं धनमभि सर्वत ईमहे)
or Sā-
mav. or Vājas.: अभि त्यं देवं सवितारमोण्योः कविक्रतुमर्चामि
सत्यसवं रत्नधामभि प्रियं मतिम्
or Śāntip. of the Mahābh.:
धनाद्धर्मः प्रभवति शैलादभि नदी यथा.
4. (in composition with nouns)
a. Tatpur.
^1 if it is उपपद,
it retains the meaning which it has as prefix to the radical
e. g. in अभिक्रम, अभिघात, अभिषेक &c.
^2 if it is not उ-
पपद, it implies superiority or excess: excellently, very,
very much
e. g. अभिधर्म, अभिनीत, अभ्यधिक.
b. Bahuvr.
^1 Towards, in the direction of
e. g. अभि-
मनस्, अभिमुख, अभिद्यु,
^2 Excellently, very, very much
e. g. अभिरूप, अभ्यङ्क, अभिक्रतु.
c. Avyayībh. Towards, in the direction of
e. g. अभ्य-
ग्नि, अभिदक्षिणम्, अभिवातम्. E. doubtful
the native E.
अ neg. and भि (भा, uṇ. aff. कि) is not very plausible.
See भि and the Preface.
Benfey
English
अभि अभि (Towards, to).
I. adv. On,
Chr. 295, 10 = Rigv. i. 92, 10.
II. prep.
with acc. To, Ved. Chr. 287, 7 = Rigv.
i. 48, 7
over, Chr. 292, 5 = Rigv. i. 86,
5.
III. Combined and compounded
with verbs and their derivatives.
IV.
Former part of compounded nouns and
adverbs implying Towards, in presence
of, very, cf. e. g. अभिताम्र
Quite,
cf. अभिनव। -- Cf. Goth. bī. The ori-
ginal form of this indeclinable was
probably अम्भि = Gr. ἀμϕί
Lat. amb
in amb-ire
O.H.G. umbi.
Hindi
Hindi
पूर्वसर्ग
Apte Hindi
Hindi
अभि
अव्य* - नञ्+भा+कि
"की ओर, की दिशा में"
अभि
अव्य* - नञ्+भा+कि
"के लिये, के विरुद्ध"
अभि
अव्य* - नञ्+भा+कि
"पर, ऊपर, परे"
अभि
अव्य* - -
ऊपर से
अभि
अव्य* - -
"अधिकता से, बहुत"
अभि
अव्य* - -
तीव्रता और प्राधान्य
अभि
अव्य* - -
"की ओर, की दिशा में, अव्ययीभाव समास बनाना "
अभि
अव्य* - -
"की ओर, की दिशा में, के विरुद्ध"
अभि
अव्य* - -
"निकट, पहले, सामने, उपस्थिति में"
अभि
अव्य* - -
"पर ऊपर, संकेत करते हुए, के विषय में"
अभि
अव्य* - -
"पृथक पृथक्, एक-एक करके "
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अभि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಲಕ್ಷ್ಣಣ /ಚಿಹ್ನೆ /ಗುರುತು
प्रयोगाः - > "हरिमभि वर्तते"
अभि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಕಾರಾಂತರವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು
प्रयोगाः - > "भक्तो हरिमभि"
अभि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ವೀಪ್ಸೆ /ವ್ಯಾಪ್ತಿ
प्रयोगाः - > "देवदेवमभिसिञ्चति"
अभि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಅಭಿಮುಖ್ಯ /ಎದುರು
प्रयोगाः - > अबिचैद्य्ं प्रतिष्ठासुरासीत्कार्यद्वयाकुलः"
उल्लेखाः - > माघ० २-१
अभि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಇಚ್ಛೆ /ಅಪೇಕ್ಷೆ
प्रयोगाः - > "अभिलाषमुदीरितेन्द्रियः स्वसुतायामकरोत्प्रजापतिः"
उल्लेखाः - > कुमा० ४-४१
अभि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಸುತ್ತಲೂ
प्रयोगाः - > "अभ्युन्नताङ्गुष्ठनखप्रभाभिः"
उल्लेखाः - > कुमा० १-३३
अभि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಸೌಮ್ಯತೆ /ಶಾಂತತೆ
प्रयोगाः - > "जात्यस्तेनाभिजातेन शूरः शौर्यवता कुशः"
उल्लेखाः - > रघु० १७-४
अभि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಒಳಕ್ಕೆ /ಒಳಗಡೆಗೆ
प्रयोगाः - > "भ्रश्यद्भिर्जलमभि भूषणैर्वधूनामङ्गेभ्यो गुरुभिरमज्जि लज्जयेव"
उल्लेखाः - > माघ० ८-६०
अभि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಶಿಕ್ಷಣ /ಕಲಿಯುವುದು
प्रयोगाः - > "अभ्यस्यन्ति तटाघातं निर्जितैरावता गजाः"
उल्लेखाः - > कुमा० २-५०
अभि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಮುಂಭಾಗ /ಸಮೀಪ
प्रयोगाः - > "प्रियमभि कुसुमोद्यतस्य बाहोः"
उल्लेखाः - > माघ० ७-४०
अभि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ವಚನ /ಮಾತು
प्रयोगाः - > "अभिधाय रूक्षमिति मा स्म गम इति पृथासुतेरिताम्"
उल्लेखाः - > माघ० १५-६७
अभि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಸಪ್ತಮ್ಯರ್ಥ
प्रयोगाः - > "अभिगौरि रथासक्तम्"
उल्लेखाः - > कुमा० १०-७
अभि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಭಾಗ /ಪಾಲು
प्रयोगाः - > "यदत्र ममाभिष्यात् तद्दीयताम्"
उल्लेखाः - > सि० कौ०
अभि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಪೂಜೆ
प्रयोगाः - > "अभिवादयते"
अभि
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಊಟ /ಭೋಜನ
प्रयोगाः - > "अभ्यवहरति"
विस्तारः - > "अभीत्थम्भूतकथनेऽप्यभि वीप्साभिमुख्ययोः" - विश्व० । "अभीत्थम्भूतकथने चाभिमुख्याभिलाषयोः" - मेदि० ।
L R Vaidya
English
aBi {% ind. %} As a prefix to verbs, it expresses- (1) ‘towards, ’ ‘to, ’ (e.g. अभिया ‘to go towards’)
(2) ‘for, ’ ‘against, ’ (e.g. अभिलष् ‘to wish for’)
(3) ‘on, ’ ‘upon, ’ (e.g. अभिसिंच् ‘to sprinkle upon’)
(4) ‘on, ’ ‘above, ’ ‘over, ’ (e.g. अभिभू ‘to overpower’).As a separable preposition, (with a noun in the acc.), it expresses- (1) towards, ‘in the direction of’ e.g. वृक्षमभि विद्योतते विद्युत् S.K.
(2) ‘with regard to, ’ भक्तो हरिमभिः
3. by, severally, e.g. वृक्षं वृक्षमभि सिञ्चति.In composition with nouns, it implies- (1) superiority or intensity, as in अभिधर्म
(2) ‘towards, ’ ‘in the direction of’ as in अभिमुखम्, अभिदक्षिणम्, अभिवातम् &c. In the last sense अभि always forms adverbs, e.g. अभिचैद्यम्.
E Bharati Sampat
Sanskrit
(अ) इदमव्ययं क्रियापदयोगेन उपसर्गसंज्ञां, सुबन्तयोगेन च कर्मप्रवचनीयसंज्ञां प्राप्य तत्तदर्थद्योतकं भवति । १.लक्षणम्, चिन्हम् । ‘हरिमभि वर्तते । २.प्रकारान्तरापत्तिः। ‘भक्तो हरिमभि’ । भक्तो भक्तिरूपं प्रकारविशेषं प्राप्तवान् । हरिविषयकभक्तिमानित्यर्थः। ३.वीप्सा, व्याप्तिः। ‘देवं देवमभि सिञ्चति’ । कृत्स्नं देवमभिसिञ्चतीत्यर्थः। ४.आभिमुख्यम्, पुरतः। ‘अभिचैद्यं प्रतिष्ठासुरासीत्कार्यद्वयाकुलः’ माघः २.१ । ५.इच्छा, अपेक्षा । ‘अभिलाषमुदीरितेन्द्रियः स्वसुतायामकरोत् प्रजापतिः’ कुमा० ४.४१ । ६.समन्तात् । ‘अभ्युन्नताङ्गुष्ठनखप्रभाभिः’ कुमा० १.३३ । ७.सौम्यता, गाम्भीर्यम्, औदार्यम् । ‘जात्यस्तेनाभिजातेन शूरः शौर्यवता कुशः’ रघुः १७.४ । ८.अन्तः, अभ्यन्तरम् । ‘भ्रश्यद्भिर्जलमभि भूषणैर्वधूनामङ्गेभ्यो गुरुभिरमज्जि लज्जयेव’ माघः ८.६० । ९.शिक्षणम् । ‘अभ्यस्यन्ति तटाघातं निर्जितैरावता गजाः’ कुमा० २.५० । १०.पुरोभागः, समीपम् । ‘प्रियमभि कुसुमोद्यतस्य बाहोः’ माघः ७.४० । ११.वचनम् । ‘अभिधाय रूक्षमिति मा स्म गम इति पृथासुतेरिताम्’ माघः १५.६७ । १२.सप्तम्यर्थः। ‘अभिगौरि रतासक्तम्’ कुमा० १०.७ । १३.भागः । ‘यदत्र ममाभिष्यात् तद्दीयताम्’ सि.कौ० । १४.पूजा । ‘अभिवादयते’ । १५.भोजनम् । ‘अभ्यवहरति’ । एतस्य तत्तदर्थद्योतकतामात्रं समभिव्यव्याहृतशब्दस्यैव तत्तदर्थे लक्षणेति सिद्धान्तः। ‘अभीत्थंभूतकथनेऽप्यभि वीप्साभिमुख्ययोः’ विश्वः। ‘अभीत्थंभूतकथने चाभिमुख्याभिलाषयोः’ मेदिनी । १६.भृशम् । ‘अभियुक्तः, अभिनिवेशः’ । १७.सौम्यं, माधुर्यम् । ‘अभिजातः’ । ‘प्रज्ञस्थितायामभिजातवचि’ कुमा० । १८.सौरूप्यम् । ‘अभिरूपम्’ । १९.स्वाध्यायः। ‘वेदाभ्यासे सदारतः’ । ‘अभि पूजाभृशार्थेच्छासौम्याभिमुख्यसौरूप्यवचनाहारस्वाध्यायेषु’ गणरत्नम् ।गणरत्नम् ।
Bopp
Latin
अभि Praep. praef. et sep. (ut videtur, a stirpe pronom. अ s.
भि, quod convenit cum casuum terminationibus भ्यम्,
भिस्, भ्याम्, भ्यस्) ad, versus. (Gr. ἀμϕί insertâ na-
sali sicut in ἄμϕω contra उभौ
lat. ob, amb
germ. vet.
umbi, nostrum um
slav. ob
cf. etiam adverb. slav. ⲀБїЕ
abje statim. Huc quoque retulerim nostrum bei, goth.
bî, abjecto a initiali, sicut in sanscr. praeter अपि etiam
पि dicitur
porro praefixum be, goth. bi.)
Lanman
English
abhí, adv. to, unto
against
frequent as
vbl prefix
as prep. unto, w. acc. [cf. ἀμφί,
‘around’
Lat. ambi-, amb-, ‘on both sides,
around’
AS. ymbe, Ger. um, ‘around’
for mg, cf. abhitas.]
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 अम्भ्
मूलधातुः:
 अभि
धात्वर्थः:
 शब्दे
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 अम्भते
अनुबन्धादिविशेषः:
 इदित्
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
2. अभि Adj. furchtlos, MBh. 1, 221, 67.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अभि,
व्य,
 (न भाति, न + भा + कि ।) उपसर्ग-विशेषः । अस्यार्थाः । समन्तात् । उभयार्थः ।वीप्सा । इत्थम्भावः । धर्षणं । इति दुर्गादासः ॥
अभिलाषः । आभिमुख्यं । इति मेदिनी ॥
चिह्नं ।इति वोपदेवहेमचन्द्रौ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अभि
अव्य०
 न भाति भा--बा० कि । १ कञ्चित्प्रकारं प्राप्तस्यद्योतने, २ आभिमुख्ये, ३ अभिलाषे, ४ बीप्सायाम्, ५ लक्षणे, ६ समन्तादर्थे । ७ धर्षणे दुर्गा० । “अभि पूजा-भृशार्थेच्छासौम्याभिमुख्यसौरूप्यवचनाहारस्वाध्यायेषु” गण-रत्नोक्ते ८ पूजादौ च तत्र पूजायाम् अभिवन्दते अभिवाद-यते । भृशार्थे अभियुक्तः अभिनिवेशः । इच्छायाम् अभि-लासः अभिकः । सौम्यं माधुर्य्यम् तत्र अभिजातः “प्रज-ल्पितायामभिजातवाचि” कुमा० । आभिमुख्ये अभिमुखम्अभ्यग्नि शलभाः पतन्ति “अभिचैद्यं प्रतिष्ठासुः” माघःसौरूप्ये अभिरूपम् । वचने, अभिधानम् “साक्षात् सङ्केतितंयोऽर्थमभिधत्ते स वाचक” इति काव्य० प्र० । आहारेअभ्यवहारः । स्वाध्याये अभ्यस्यति “वेदाभ्यासे सदारतः”स्मृतिः । स्वाध्याय इत्युपलक्षणम् अन्यस्यापि पौनःपुन्य-मात्रेऽस्य प्रवृत्तिः “अभ्यस्यन्ति तटाघातं निर्जितैरा-वतागजा” कु० । एतस्य च तत्तर्थद्योतकतामात्रं समभि-व्यवहृतशब्दस्यैव तत्तदर्थे लक्षणेति सिद्धान्तः अस्य क्रिया-योगे उपसर्गता “बोप्सेत्थम्भावचिह्नेषु तु कर्भप्रवचनीयता ।वृक्षंवृक्षमभि सिञ्चति । हरिमभि वर्त्तते । भक्तोहरिमभि, अग्निमभि शलभाः पतन्तिइत्यादुदाहार्य्यमृ शब्दपरत्वेपु० “अभिरभागे” पा० ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अभि शब्दे”@} 2 3 अम्बतिवद्रूपाणि सर्वाणि ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (३०)
02
=>
 (१-भ्वादिः-३८५। अक। से। आ।)
03
=>
 (२९)
1 {@“लष कान्तौ”@} 2 ‘कान्तौ लष्यति लष्येत श्यनि वा लषते लषेत्।।’ 3 इति देवः।
कान्तिः = इच्छा।
लाषकः-षिका, लाषकः-षिका, लिलषिषकः-षिका, लालषकः-षिका
लषिता-त्री, लाषयिता-त्री, लिलषिषिता-त्री, लालषिता-त्री
4 लष्यन् 5 -लषन्-न्ती, लाषयन्-न्ती, लिलषिषन्-न्ती
-- लषिष्यन्-न्ती, लाषयिष्यन्-न्ती-ती, लिलषिषिष्यन्-न्ती-ती
-- लषमाणः, लष्यमाणः, लाषयमाणः, लिलषिषमाणः, लालष्यमाणः
लषिष्यमाणः, लाषयिष्यमाणः, लिलषिषिष्यमाणः, लालषिष्यमाणः
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि भौवादिककाशतिवत् 6 बोध्यानि।
7 अभि- लाषुकः, 8 9 लषणः, विलाषी 10 11 अपलाषिणः, 12 लशुनम्, लिष्वः 13
इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः।
14
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१४७४)
02
=>
 (१-भ्वादिः-८८८। अक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। १७७)
04
=>
 [[३। शतरि ‘वा भ्राशभ्लाशभ्रमुक्लमुत्रसित्रुटिलषः’ (३-१-७०) इति श्यन् विकल्पेन भवति। तेन रूपद्वयम्।]]
05
=>
 [[B। ‘मानुषानभिलष्यन्ती रोचिष्णुर्दिव्यधर्मिणी।’ भ। का। ४-२२।]]
06
=>
 (१८६)
07
=>
 [[C। ‘रभसादुदस्थुरथ युद्धमनुचितभियोऽभिलाषुकाः।’ शि। व। १५-५९।]]
08
=>
 [[४। ‘लषपतपद--’ (३-२-१५४) इत्यादिना तच्छीलादिषु कर्तृषु उकञ्प्रत्यये एवं रूपम्।]]
09
=>
 [[५। ‘जुचङ्क्रम्यदन्द्रम्यसृगृधिज्वलशुचलष--’ (३-२-१५०) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु युच्प्रत्यये रूपमेवम्।]]
10
=>
 [[६। ‘वि, अप’ इत्युपसर्गयोः उपपदयोः ‘अपे च लषः’ (३-२-१४४) इति घिनुण् प्रत्यये रूपमेवम्।]]
11
=>
 [[ड्। ‘प्रलापिनो भबिष्यन्ति कदा न्वेतेऽपलाषिणः।’ भ। का। ७-१२।]]
12
=>
 [[७। ‘लषेः श च’ (द। उ। ५-५४) इति उनन्प्रत्ययो भवति। शश्चान्तादेशः। लशुनम् = पलाण्डुजातिः।]]
13
=>
 [[८। औणादिके (द। उ। ८-१२७) वन्प्रत्यये, उपधाया इत्वं निपात्यतेऽगुणत्वं च। तेन लिष्वः इति रूपम्। कान्तिरित्यर्थः।]]
14
=>
 [पृष्ठम्११५६+ २८]
Capeller
German
अभि॑ Adv. herbei
Praep. mit Acc. zu—her,
nach—hin, über—hin, gegen, um, für,
um—willen, in Bezug auf
mit Abl. ohne.
अभि bezeichnen, beachten, bemerken,
erblicken. आ, उपा u. समा erblicken,
gewahr werden. उप bezeichnen, bestimmen,
beachten, erblicken, wahr-
nehmen, bemerken, empfinden erkennen.
Pass. erblickt werden, sich zeigen, er-
scheinen. वि kennzeichnen
p. p. विलक्षित
erkennbar an (Instr. o. —°)
be-
stürzt, verlegen, ungehalten. सम् kennzeichnen,
erblicken, wahrnehmen. Pass.
erblickt werden, erscheinen
p. p. संलक्षित्
kenntlich an (—°).
Grassman
German
abhí, (abhī́), in seiner Bedeutung möglichst genau dem lat. ob (von dem das oskische op ganz zu trennen ist) entsprechend. Die Grundbedeutung ist zu jemand hin, Gesicht gegen Gesicht gekehrt [ābhimukhyam Nir. 〔1, 3〕], also auf die Vorderseite eines Gegenstandes zu, daher weiter: auf einen Gegenstand zu, um ihn zu erlangen, zu benutzen. Endlich drückt es eine noch über den Gegenstand hinausgehende Bewegung aus: darüber hinaus, überragend, übertreffend. So erscheint es als:
Erstes Glied einer Zusammensetzung in den nächstfolgenden Worten.
Richtungswort, gefügt zu den Verben: aj, añj, am, ar, arṣ, av, 1. as, i, idh, iyakṣ, īkṣ, ud, 2. ūh, ṛñj, kāś, krand, kram, kṣad, kṣam, kṣar, ksip, khyā, gam, 1. 2. gā, gāh, gur, 1. gir, ghrā, cakṣ, car, jan, juṣ, taṃs, 1. tan, tar, tṛd, tsár, dabh, dah, dās, 2. dī, drā, dru, druh, dhanv, dham, 1. dhā, dhāv, dhī, nakṣ, 2. naś, nī, 1. 2. nu, pad, 1. pā, pi, piś, pū, prath, pru, pruṣ, bādh, bhañj, bhā, bhū, bhṛ, mad, 1. man, mantray, mand, (mur), mṛdh, mṛś, mlā, yaj, (yam), yas, yā, yuj, yudh, rakṣ, (rabh), ruh, lī, vaj, van, valg, vaś, 2. vas, vah, 1. vā, vāś, vij, vivās, vī, 1. vṛ, vṛt, vṛdh, vṛṣ, vyā, vraj, vlag, śaṃs, śās, śuc, śubh, śnath, 1. śru, śvas, sac, sad, san, sap, sah, sṛj, stan, stu, sthā, spaś, sru, svar, han, hary, hvṛ.
Präp. m. Acc. 1〉 zu — hin 〰 mitrám {534, 10}
〰 náras {363, 7}
〰 nas {264, 11}
{327, 3} (durch su getrennt). _{327, 4}
〰 viśas {521, 2}
〰 mā́nuṣān {48, 7}
〰 vatsám {725, 7}
śaktím 〰 {230, 7}
〰 vásyas {31, 18}
〰 sumnám {871, 9}
〰 jīvalokám {844, 8}
〰 práyas {45, 8}
{119, 1}
{134, 1}
{626, 42}
{652, 29}
{683, 14}
{702, 24}
〰 práyāṃsi {457, 44}
{819, 25}
〰 śū́lam {162, 11}
〰 dhā́ma {121, 6}
sadhástham 〰 {733, 3}
〰 priyátame sadhásthe {843, 6}
〰 kṣā́m {459, 13}
{534, 16}
〰 dróṇāni {715, 1}
{745, 2}
drúṇā {810, 2}
sāśanānaśané 〰 {916, 4}
〰 śukrā́m upastíram {774, 28}. 2〉 zu = um zu erlangen 〰 śrávas {61, 10}
krátum 〰 {450, 5}
〰 saúbhagā {774, 1}
〰 víśvāni kā́viā {775, 25}
gā́s 〰 {784, 3}
〰 gā́s {809, 39}
〰 dyū́n {33, 11}
{190, 4}. 3〉 über — hinaus, überragend, übertreffend 〰 dyā́m {945, 8}
bhū́ma 〰 {477, 5}
carṣaṇī́s 〰 {86, 5}
{303, 4}
{377, 1}
{440, 2}
{531, 2}
kṣitī́s {248, 4}
páñca bhū́ma {585, 2}
víśvā jātā́ {697, 4}
bhúvanā 〰 {250, 4}
{822, 9}
pátnīs 〰 {398, 5}
paṇī́n 〰 {675, 10}
〰 śríyas {278, 2}. 4〉 um — willen: vratā́ {892, 9}.
In {798, 36} ist zu abhí zu ergänzen arṣanti aus dem abhí arṣasi des vorhergehenden Verses
in {33, 9} abhavas oder ähnliches.
abhí:
1〉 〰 práyas {405, 5}—_{405, 7}.
— Präp. mit Loc. 〰 druhás padé {214, 16} (falls die Lesart richtig ist).
Burnouf
French
अभि अभि pfx. (sfx. भि) vers
direction vers.
अभी, dans le Veda.
Stchoupak
French
अभि
prép. (acc.) vers
au sujet de
préf. indiquant le mouvement vers
(ou contre), la supériorité, l'intensité.