अब्रह्मण्य (abrahmaNya)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Wilson
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte
Englishअब्रह्मण्य [abrahmaṇya],
Not fit for a Brāhmaṇa
अब्रह्मण्यमवर्णं स्यात् ब्रह्मण्यं ब्रह्मणो हितम् Halāy.
Inimical to Brāhma- ṇas, -ण्यम् An act not befitting a Brāhmaṇa
an un-Brahmanical act. In dramas usually found as an exclamation uttered by a Brāhmaṇa in the sense of 'to the rescue', 'help', 'help', 'a horrible or disgraceful deed has been committed'. अहो ˚ण्यं˚ ण्यम् 1.
6
1
अत्रान्तरे ब्राह्मणेन मृतपुत्रमारोप्य राजद्वारि सोरस्ताडनम- ब्रह्मण्यमुद्घोषितम् 2 a cry of help, or distress
अथैत्य योगनन्दस्य व्याडिना क्रन्दितं पुरः । अब्रह्मण्यमनुत्क्रान्तजीवो योगस्थितो द्विजः Bṛi. Kath.
Apte 1890
Englishअब्रह्मण्य a. 1 Not fit for a Brāhmaṇa
अब्रह्मण्यमवर्णं स्यात् ब्रह्मण्यं ब्रह्मणो हितम् Halāy.
2 Inimical to Brāhmaṇas.
ण्यं An act not befitting a Brāhmaṇa
an unbrahmanical act. In dramas usually found as an exclamation uttered by a Brāhmaṇa in the sense of ‘to the rescue’, ‘help’, ‘help’, ‘a horrible or disgraceful deed has been committed’
अहो °ण्यं °ण्यं Pt. 1
Ś. 6
U. 1
अत्रांतरे ब्राह्मणेन मृतपुत्रमारोप्य राजद्वारि सोरस्ताडनमब्रह्मण्यमुद्घोषितम् U. 2 a cry of help, or distress
अथैत्ययोगनंदस्य व्याडिना क्रंदितं पुरः । अब्रह्मण्यमनुत्क्रांतजीवो योगस्थितो द्विजः Bṛ. Kath.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishMacdonell
EnglishGoldstucker
Englishअब्रह्मण्य Tatpur. 1. m. f. n. (-ण्यः-ण्या-ण्यम्)
^1 Not proper or
fit for a Brāhmaṇa (Halāyudha: अब्रह्मण्यमवर्ण्यं स्याद्ब्रह्मण्यं
ब्रह्मणो हितम्).
^2 Not well disposed to, hostile to, the
Brāhmaṇas
e. g. in the Bhāgav. Pur.: शोचत्यश्रुकला सा-
ध्वी दुर्भगेवोज्झिताधुना । अब्रह्मण्या नृपव्याजा शूद्रा भोक्ष्यन्ति
मामिति.
2. n. (-ण्यम्)
^1 A disgraceful act, a horrible act
e. g.
in the Panchatantra: नान्दुकस्तारस्वरेण प्रोवाच । भो अब्र-
ह्मण्यमब्रह्मण्यं वर्तते । मम शिशुरनेन चौरेणापहृतः.
^2 An
exclamation of distress, uttered by a Brāhmaṇa, answer-
ing our: oh, alas! (Rāyamuk., Bhanūd. &c. on the Ama-
rak.: वधं नार्हतीत्युक्तौ
Svāmin on the Amarak., Valla-
bhag. on Hemach.: वधानर्हस्य ब्राह्मणस्य पूत्करणे
according
to this interpretation the word अवध्य, in the explanatory
compound of the Amarak. and of Hemach. ‘अवध्योक्तौ’,
would simply mean ‘Brāhmaṇa’, the etymological sense
of this word having disappeared in the conventional mean-
ing
Nīlak.: वधं नार्हतीत्युक्तौ ब्रह्मणि साधु । तत्र साधुरिति
(Pāṇ. IV. 4. 98.) यत् । ब्रह्मण्यम् । ततो नञ्समासः) e. g. in
the Uttararāmach.: अत्रान्तरे ब्राह्मणेन मृतं पुत्रमारोप्य रां-
जद्वारि सोरस्ताडनमब्रह्मण्यमुद्घोषितम्
or
^3 A cry of distress
uttered by a person (in general) who craves for his life,
answering our ‘mercy!’
(according to this interpretation
of अवध्योक्तौ, अवध्य would not have the conventional, but
the literal or etymological sense: Rāyamuk., Mathureśa,
Rāmāśraya &c. on the Amarak.: अवधयाच्ञ्चार्थमित्येके
Valla-
bhag. on Hemach.: अवध्ययाच्ञार्थं पूत्करण इत्येके, when अ-
ब्रह्मण्य has lost its etymological sense, ‘an act which is
not proper for a Brāhmaṇa’ and assumed the meaning 1.)
but the word occurs also in the still more general sense
of a plaintive cry: ‘woe!’
e. g. in the Panchatantra: सर्वे
ते पक्षिणो विषण्णवदना वाष्पपूरितदृशः करुणस्वरेण वैनतेय-
मासाद्य फूत्कर्तुमारब्धाः । अहो अब्रह्मण्यमब्रह्मण्यम्. (Amarak.
and Hemach. restrict the use of the word in the two last
meanings to the dramas, but it occurs also elsewhere in
the dialogue, as results e. g. from the given instance.--
अब्रह्मण्य is, contrary to the general rule on Tatpur. com-
pounds with अ neg., udātta on the last syllable.) Also
अब्राह्मण्य. E. अ neg. and ब्रह्मण्य.
Hindi
Hindiनहीं कोषेर
Apte Hindi
Hindiअब्रह्मण्य
"वि*, न* त*" - नञ्+ब्रह्मन्+यत्
जो ब्राह्मण के लिए उपयुक्त न हो
अब्रह्मण्य
"वि*, न* त*" - नञ्+ब्रह्मन्+यत्
ब्राह्मणों के लिए शत्रुवत
अब्रह्मण्यम्
- नञ्+ब्रह्मन्+यत्
"अब्राह्मणोचित कार्य, या जो ब्राह्मण के लिय योग्य न हो।"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaअब्रह्मण्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಹಾರ ಮಾಡಕೂಡದೆಂಬ ಮಾತು
निष्पत्तिः - > "यत्"(४-४-९८)
व्युत्पत्तिः - > ब्रह्मणि साधु ब्रह्मण्यं शान्तता । तन्नभवति ।
विस्तारः - > "अब्रह्मण्यमवध्योक्तौ" - अम० ।
अब्रह्मण्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಕೂಗಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ
प्रयोगाः - > "अब्रह्मण्यमब्रह्मण्यम्"
उल्लेखाः - > शाकु० ६
अब्रह्मण्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಮಾಡಬಾರದ ಕಾರ್ಯ /ಹಿಂಸೆ
अब्रह्मण्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಹಿತವಾಗಿಲ್ಲದ /ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಅಪಾಯಕರವಾದ
L R Vaidya
EnglishabrahmaRya {% (I) a. (f. ण्या) %} 1. Not proper or fit for a Brāhmaṇa (Halāyudha says- अब्रह्मण्यमवर्ण्य स्याद्ब्रह्मण्यं ब्रह्मणो हितम्)
2. hostile to the Brāhmaṇas.
abrahmaRya {% (II) n. %} 1. An unbrahmanical or disgraceful act, e.g. भो अब्रह्मण्यमब्रह्मण्यं वर्तते । मम शिशुरतेन चौरेणापहृतः
2. an exclamation of distress uttered by a Brāhmaṇa answering the English “help” “a disgraceful deed is perpetrated” (mostly in theatrical language but sometimes elsewhere also, अथैत्य योगनन्दस्य व्याडिना क्रन्दितं पुरः । अब्रह्मण्यमनुत्कान्तजीवो योगस्थितो द्विजः K.S.S.)
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritअब्रह्मण्यमवध्योक्तौ ज्यायसी तु स्वसात्तिका ।
अब्रह्मण्य (क्ली), अवध्योक्ति (स्त्री), अत्तिका (स्त्री), ज्यायसीस्वसृ (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritअब्रह्मण्य
अब्रह्मण्य, अवध्य
अब्रह्मण्यमवध्यं स्याद् ब्रह्मण्यं ब्रह्मणे हितम् ॥ ४०६ ॥
verse 2.1.1.406
page 0047
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritअब्रह्मण्यं, (ब्रह्मणि ब्राह्मणोचितकर्म्मणिअहिंसादौ साधु, ब्रह्मण् + यत्, नञ्समासः ।)नाट्योक्तौनायं बध्य इत्याकारोक्तिः । अबधयाच्ञा ।तत्पर्य्यायः । अबध्योक्तिः २ । इत्यमरः ॥
(“नेपथ्येअब्रह्मण्यमब्रह्मण्यं । अत्रान्तरे ब्राह्यणेन मृतंपुत्त्रमुत्क्षिप्य राजद्वारे सोरस्ताडनमब्रह्मण्य-मुद्घोषितं” ।इति उत्तरचरिते । वेदविरुद्धं अतिनिन्दितं कर्म्म ।निरतिशयव्यसनशोकादिप्रकाशोक्तिरियं ।)
वाचस्पत्यम्
Sanskritअब्रह्मण्य ब्रमणि ब्राह्मणोचितकर्मणि अहिंसादौ साधुयत् विरोधे त० । १ ब्रह्मकर्म्मण्यसाधौ २ हिंसादौ तथा-त्वेन नोदनविषये ३ वचने च तथा हि “अयं न वध्य” इतिकयने हिन हिंस्यते । हिंसा च ब्रह्मकर्मणि न साधुःइत्यतस्तस्य तथात्वम् एतच्च प्रायेण नाट्योक्तावेव प्रयुज्यते“भो अब्रह्मण्यमब्रह्मण्यं वर्त्तते” नाटकम् । क्वचिदन्यत्रापि“अथैत्य योगनन्दस्य व्याडिना क्रन्दितं पुरः । अब्रह्मण्य-मनुत्क्रान्तजीवो योगस्थितोद्विजः” वृहत्कथासारः ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.