अब्द (abda)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अब्द m.
  (-ब्दः)
	 1. A cloud.
	 2. A year.
	 3. A fragrant grass,  (Cyperus
rotundus.)
	 4. The name of a mountain. 
 E.
  अप् water,  प changed to
ब,  and द what gives
 or अब to preserve,  &c. and दन् Unādi affix
hence the word is also written अब्द.

 अब्द m.
  (-ब्दः)
	 1. A cloud.
	 2. A year.
 E.
  अव to preserve,  दन् Unādi affix, 
see अब्द.

Capeller Eng

English

 अ॑ब्द m.
  year (lit.   giving water
 cf.
   वर्ष).

Yates

English

 अब्द (ब्दः) 1.
m.
  A cloud
 a year.

 अब्द (ब्दः) 1.
m.
  A cloud
 a year.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

अब्द 	-	 abda 	-	 adj.
  	-	  giving water
अब्द 	-	 abda 	-	 m.
  	-	  year
अब्द 	-	 abda 	-	 m.
  	-	  cloud
अब्द 	-	 abda 	-	 m.
  	-	  coco-grass  [ Cyperus Rotundus - Bot. ]

Wilson

English

 अब्द
m.
  (-ब्दः)
1 A cloud.
2 A year.
3 A fragrant grass,  (Cyperus rotundus.)
4 The name of a mountain. 
E.
  अप् water,  प changed to ब,  and द what gives
 or अब to
preserve,  &c. and दन् Uṇādi affix
 hence the word is also written
अब्द.

Apte

English

अब्द [abda],  a.
  [अपो ददाति,  दा-क
 said in U.*
  4.98 to be from अब
 अबतीत्यब्दः] Giving water.

ब्दः A cloud.

A year (in this sense n.
  also) व्योम्नो$ब्दं भूतशाबल्यं भुवः पङ्कमपां मलम् Bhāg.*
  1.24.34. अब्दमेकं चरेद्भक्तः Mb.
 *  13.17.74.

N.
  of a grass (मुस्ता).

N.
  of a mountain.  cf.
  .. अब्दो मेघे च दर्पणे । प्रभवादौ पर्वते च ...Nm. Comp.
   -अर्धम् half a year. -तन्त्रम् Name of an astronomical work. -वाहनः N.
  of Śiva.  -शतम् a century. -सारः a kind of camphor.

Apte 1890

English

 अब्द a. [अपो ददाति,  दा-क
 said in Uṇ. 4. 98 to be from अब्
 अबतीत्यब्दः] Giving water. 
ब्दः 1 A cloud. 
2 A year (in this sense n. also). 
3 N. of a grass (मुस्ता). 
4 N. of a mountain 
Comp. 
अर्धं half a year. 
वाहनः N. of Śiva. 
शतं a century. 
सारः a kind of camphor. 

Monier Williams Cologne

English

 अ॑ब्-द mfn.
   giving water,  L.
 

 अ॑ब्-द m.
  a year

 a cloud,  Bhaṭṭ.
 

 the grass Cyperus Rotundus

 N.
  of a mountain,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 अब्द अब्-द,  अस्,  आ,  अम्,  (fr. अप् and rt. दा), 
giving water
 (अस्),  m. a cloud
 a year
 the grass
Cyperus Rotundus
 N. of a mountain.
—अब्द-तन्त्र, 
अम्,  n.,  N. of an astronomical work.
—अब्द-वाहन, 
अस्,  m.,  N. of Śiva (? borne on a cloud or bearing the
clouds).
—अब्द-शत,  अम्,  n. a century.
—अब्द-
सहस्र,  अम्,  n. a thousand years.
—अब्द-सार, 
अस्,  m. a kind of camphor.
—अब्दार्ध (°द-अर्°), 
अम्,  n. a half year.

Macdonell

English

 अब्द áb-da,  m.
  [water-giving,  rainy season],  🞄year (cp. varṣa).

Goldstucker

English

 अब्द Tatpur. 1. m. f. n. (-ब्दः-ब्दा-ब्दम्) Giving water,  giv-
ing rain
 the fem. instrum. अब्दया is used in the Ṛgv.
verse: मरुतः…अब्दया चिन्मुहुरा ह्रादुनीवृतः &c. in
the sense of an adverb,  viz. ‘in giving rain’,  which in
this passage becomes equivalent to a nom. plur. referring
to मरुतः,  hence Sāyaṇa: = उदकानां दातारः । शसो या-
जादेशः.--For this vaidik use of the fem. instr. in an
adverbial sense (i. e. in the sense of the acc. neuter) com-
pare also साधुया = साधु (Kāś. to Pāṇ. VII. 1. 39.) and the
use of the fem. acc. in -आम्,  esp. in -तराम् and -तमाम्
instead of -तरम् or -तमम्,  e. g. प्रतरम् or प्रतराम्, 
किंतरम् or किंतमाम् &c. (comp. Pāṇ. V. 4. 11. and 12).
2. m. (-ब्दः)
	^1 A cloud
 e. g. in the Bhaṭṭik.: ततः क्ष-
पाटैः पृथुपिङ्गलाक्षैः खं प्रावृषेण्यैरिव चानशेऽब्दैः.
	^2 A
year
 (comp. Śaṅkara on the Vedānta S. IV. 3. 2.: वायु-
मब्दादविशेषविशेषाभ्याम्).
	^3 The name of a mountain.
	^4 The name of a grass (Cyperus rotundus)
 see मुस्तक
 ac-
cording to the Nighantaprakāśa,  Cyperus pertenuis
 see भ-
द्रमुस्तक or नागरमुस्तक. E. अप् and द,  with the udātta on
the first syllable
 the Uṇṇādi S. however propose to derive
the word from अव् ‘to protect’,  uṇ. aff. दन्,  when the word
would sound अब्द
 and Nṛsinha's Swaramanjari pretends
that it comes from अद् ‘to eat’,  with द् changed to ब्,  uṇ.
aff. दन्. [The Calc. and Petersb. edd. of Hemachandra's
Abhidhānach. have (2. 73. or v. 159.) the incorrect reading
अब्दम्,  as if the word were a neuter
 an excellent Ms. of
this portion,  belonging to the R. A. S. has the correct form
अब्दः and the comm. of Vallabhagaṇi says nothing of the
word being m. or n.].

Benfey

English

 अब्द अब्द,  i. e. अप्-द (vb. दा) m.
 
 1.
A cloud.
 2. A year,  Rājat. 5,  291.
 --
 Comp.
 
कृच्छ्र-,  m.
  a year of pe-
nance,  Man.  11,  162.
त्रि-,  n.
  Three
years,  Man.  8,  36.

Hindi

बहुत से मौसम

Apte Hindi

Hindi

अब्दः
पुं*
  - अपो ददाति-दा+क
बादल

अब्दः
पुं*
  - अपो ददाति-दा+क
वर्ष

अब्दः
पुं*
  - अपो ददाति-दा+क
एक पर्वत का नाम

L R Vaidya

English

 abda {% m. %} 1. A cloud,  e.g. खं प्रावृषेण्यैरिव चानशेऽब्दैः
 2. a year
 3. the name of a mountain.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

६,  अङ्ग,  अब्द,  अराति अरि,  ऋतु,  काय,  कारक,  कार्तिक,  काल,  कुमार,  कुमारवदन,  कृत्तिका,  कोष,  क्ष्माखण्ड,  खर,  गुहक,  गुहवक्त्र,  गुहास्य,  चक्रार्ध,  चमू,  चरक,  जीव,  तर्क,  दर्शन,  द्रव्य,  भार्ध,  मासार्ध,  रस,  राग,  रासभ,  रिपु,  लेख्य,  लेश्या,  वर्ण,  शक्ति,  शास्त्र,  शिलीमुखपद,  शिशु,  षट्,  षण्मुख,  समास,  सेना,  स्कन्द,  स्वाद

Bopp

Latin

 अब्द m. (ex अप् aqua,  et द dans,  a r. दा s. अ)
1) nubes.
2) annus (primit. pluvium anni tempus).

Lanman

English

 ábda,  m. lit. water-giving
 (then,  perhaps, 
rainy season,  and so) year. [ap + da,  but
w. irreg. acct,  1269: for mg,  see varṣa.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 अब्द m. *Wolke,  H 35,  24
 48,  31 (91).

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
स संपर्यनूद्भ्यो वर्षं हायनोऽब्दं समाः शरत् ।
-wordlist-
 
संवत्सर (पुं),  परिवत्सर (पुं),  अनुवत्सर (पुं),  उद्वत्सर (पुं),  वर्ष (पुंक्ली),  हायन (पुंक्ली),  अब्द (पुंक्ली),  समाः (स्त्रीब),  शरत् (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अभ्र
अभ्र,  अब्द,  घन,  मेघ,  स्तनयित्नु,  पयोधर,  धाराधर,  धूमयोनि,  जीमूत,  बलाहक
अभ्रमब्दो घनो मेघः स्तनयित्नुः पयोधरः ।
धाराधरो धूमयोनिर्जीमूतश्च बलाहकः ॥ ५८ ॥
verse 1.1.1.58
page 0008

हायन
हायन,  अब्द,  शरद्,  वर्ष,  संवत्सर,  सम
हायनाब्दशरद्वर्षसंवत्सरसमाः समाः ।
verse 1.1.1.116
page 0015

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

ट,  भू,  चकोर,  अब्द
टः पृथिव्यां ध्वनौ वायौ करके टं पुनर्भुवि ।
चकोरेऽब्दे तथा ठस्तु घेण्टे शून्ये बृहद्वनौ ॥ २० ॥
verse 1.1.1.20
page 0120

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अब्दः,  पुं,
   (अबति सीमानं रक्षति अब + “अब्जा-दय” इति दन् मेघपर्ब्बतविशेषपक्षे तु अपोददाति,  अप् + दा + कर्त्तरि कः ।) वत्सरः ।मेघः । मुस्ता । इति मेदिनी ॥
 पर्ब्बतविशेषः ।इति विश्वः ॥

 अब्दः,  पुं,
   (अव + दन् ॥
 औणादिकोऽयं ।) वत्सरः ।मेघः । मुस्ता । इति रायमुकुटः सारसुन्दरी च ॥
(मुस्तार्थे प्रयोगो यथा,  --“किराताब्दामृताविश्वचन्दनोदीच्यवत्सरैः ।शोथातिसारशमनं विशेषाज्ज्वरनाशनम्” ॥
इति वैद्यकचक्रपाणिसङ्ग्रहः ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अ(व्द)ब्द पु०
  अवति रक्षति सीमानं दन् । १ पर्वतभेदे स चवर्षपर्वत एव तद्भेदः वर्षपर्वतशब्दे वक्ष्यते । अपोददातिदा--क ६ त० । २ मेघे ३ मुस्तायां च तस्याश्चात्यन्तशीतवीर्य्य-त्वेन वैद्यकोक्तेः जलमयमूलत्वाच्च तथात्वम् । आप्यन्तेव्याप्यन्ते ऋतुमासपक्षतिथिनक्षत्रयोगकरणवारादयो येनआप--दन् ह्रस्वश्च “अ(ब्दा)ब्दादयश्च” उ० नि० । ४ वत्सरे ।स च नवविधः । “ब्राह्मं दिव्यं तथा पित्र्यं प्राजापत्यंगुरोस्तथा सौरञ्च सावनं चान्द्रमार्क्षं मानानि वै नवेति”सू० सि० उक्तेः तत्र ब्राह्माब्दमानम् “सूर्य्याब्दसंख्ययाद्वित्रिसागरैरयुताहतैः सन्ध्यासन्ध्यंशसहितं विज्ञेयं तच्चतुर्यु-गम् इथं युगसहस्रेण भूतसंहारकारकः कल्पी ब्राह्ममहःप्रोक्तं शर्वरी तस्य तावतीति” परमायुः शतं तस्य तयाहोरात्र-संख्यया” इति च सू० सि । तथाच सौरैः (४३२००००००००)एतावद्वर्षैस्तस्याहस्तावद्भिश्च रात्रिः तेन द्विगुणितैस्तैः३६० गुणितैर्ब्राह्माब्दमानम् । अथ दिव्यम् “मासैर्द्वादश-भिर्वर्षं दिव्यं तदहरुच्यते तत्षष्टिः षड्गुणा दिव्यं वर्ष-मासुरमुच्यते” इति तत्रोक्तेः ३६० सौरवर्षैर्दिव्याब्दमानम्“मन्वन्तरव्यवस्था च प्राजापत्यमुदाहृतम् न तत्र द्युनिशोर्भेदइति तत्रोक्तम् मन्वन्तरमानमेव प्राजापत्याब्दमानम् तच्च“युगानां ४३२०००० सप्ततिः सैका मन्वन्तरमुदाहृतम्”इत्युक्तम् तेन ७१ गुणितैः ३११०४००० सौरवर्षैः प्राजाप-त्यम् । पित्र्यं तु “त्रिंशता तिथिभिर्मासश्चान्द्रः पित्र्यमहःस्मृतम् निशा च मासपक्षान्तौ तयोर्मध्ये विभागतः”इत्युक्तेः चान्द्रमास एव पित्र्यमहोरात्रं तच्च ३६० गुणितंतद्वर्षमानम् तथाच १०८०० चान्द्रदिनैः पित्र्यवर्षमान-मितिफलितम् । वार्हस्पत्यन्तु “वैशाखादिषु कृष्णे च योगःपञ्चदशे तिथौ । कार्त्तिकादीनि वर्षाणि गुरोरस्तोदयात्तया” सू० सि० “यया पौर्णमास्यां नक्षत्रसम्बन्धेन तत्संज्ञोमासो भवति तथेति समुच्चयार्थकम् । वृहस्पतेः सूर्य्य-सान्निध्यदूरत्वाभ्यामस्तादुदयाद्वा वैशाखादिषु द्वादशसुमासेषु कृष्णपक्षे पञ्चदशे तिथौ अमायामित्यर्थः । चकारःपौर्णमासीसम्बन्धात् समुच्चयार्थकः । योगो दिननक्षत्र-सम्बन्धः कार्तिकादीनि द्वादश वर्षाणि भवन्ति । वैशाख-कृष्णपक्षपञ्चदश्याममारूपायां वृहस्पतेरस्ते उदये वाजाते सति तदादि वृहस्पतिवर्षं कृत्तिकादिनक्षत्रसम्बन्धात्कार्त्तिकसंज्ञम् । एवं ज्यैष्ठाषाढश्रावणभाद्रपदाश्विनकार्त्तिक-मार्गशीर्षपौषमाघफाल्गुनचैत्रामासु क्रमशो मृगपुष्यमघापूर्ब-फाल्गुनीचित्राविशाखाज्येष्ठापूर्व्वाषाढाश्रवणापूर्बभाद्रा-श्विनीनक्षत्रसम्बन्धान्मार्गशीर्षादीनि भवन्ति । अत्रापिनक्षत्रद्वयत्रयसम्बन्धः चान्द्रमासवत् बोध्यः । तच्च मासशब्देदृश्यम् तेन यद्दिने वृहस्पतेरुदयोऽस्तो वा तद्दिने यच्चन्द्रा-धिष्ठितनक्षत्रं तत्संज्ञं वार्हस्पत्यं वर्षं भवतीति तात्पपर्य्यम् ।मेषादिसंक्रान्तीरुक्त्वा “मेषादयो द्वादशैव सौरमाने तु वत्सर”इति “सौरन्तु तद्भवेन्मानं भानोर्भगणपूरणादिति”चोक्तेः ३६० सौरदिवसैः सौरवर्षमानम् । सावनन्तु“उदयादोदयं भानोः सावनं तत्प्रकीर्त्तित” मित्युक्तम् ।“पञ्चाङ्गरामास्तिथयः खरामाः सार्द्धद्विदस्राः कुदि-नाद्यमब्दे” इति सि० शि० उक्तेः ३६५,  दिनानि१५,  ३०,  २२,  ३०,  दण्डादिसहितानि सावनदिनानि“अस्यार्कमासोऽर्कलवः प्रदिष्टस्त्रिंशद्दिनः सावनमास”इति सि० शि० उक्तदिशा तन्मासादयोज्ञेयाः । “त्रिं-शता तिथिभिर्मासश्चान्द्र इति” प्रागुक्तं चान्द्रमानम्तच्च “कालेन येनैति पुनःशशीनं क्रामन् भचक्रं विवरेणगत्योः मासः स चान्द्रोऽङ्कयमाः कुरामाः शून्येषवस्तत्कुदिनप्रमाणम्” इति सि० शि० उक्तेः ३१ । ५० दण्डादि-युतैरेकोनत्रिंशत्कुदिनैश्चान्द्रमासः द्वादशगुणिते च तस्मिन्३५४ । १८ कुदिनैश्चान्द्रबर्षमानम् चान्द्रमासविशेषाःमासशब्देवक्ष्यन्ते । नाक्षत्रं यथा “भचक्रभ्रमणं नित्यं नाक्षत्रंदिनमुच्यते” सू० सि० नित्यं प्रत्यहं भचक्रभ्रमणं नक्षत्रससूहस्यप्रवहवायुकृतः परिभ्रमः नाक्षत्रं नक्षत्रसंवन्धि दिनम् ।एवं००२०नवसु ब्राह्मादिषु वर्षेषु दर्शितेषु चतुर्ण्णामेवव्यवहारोपयोगिता यथोक्तं “चतुर्भिव्यवहारोऽत्र सौर-चान्द्रार्क्षसावनैः वार्हस्पत्येन षष्ट्यब्दं ज्ञेयं नान्यैस्तुनित्यश” इति सू० सि० । तत्र कस्य कुत्रोपयोगस्तदप्युक्तंतत्रैव । “सौरेण द्युनिशोर्वामं षडशीतिमुखानि च अयनंघिषुवच्चैव संक्रान्तेः पुण्यकालता” इति “तिथिःकरणमुद्वाहःक्षौरं सर्व्वक्रियास्तथा व्रतोवासयात्राणां क्रिया चान्द्रेणगृह्यते” इति “सावनानि स्युरेतेन यज्ञकालविधिस्तु तैःसूतकानां परिच्छेदोदिनमासाब्दपास्तथा मध्यमग्रहभुक्तिश्चसावनेनैव गृह्यते” सू० सि० । चान्द्रेण तु मासवर्षादि-गणनापि “चैत्रे मासि जगत्स्रष्टा ससर्ज प्रथमेऽहनिशुक्लपक्षे समग्रन्तु ग्रहतारोदये सति प्रवर्त्तयामासतदा कालस्य गणनामपि ग्रहान् राशीनृतून् मासान्वत्सरान् वत्सराधिपान्” इति म० त० ब्र० पु०
  । “य-त्राब्दे पुण्यसहमं शुभं सोऽब्दः शुभप्रदः” इति नी० ता० ।

Capeller

German

 अ॑ब्द m.
  Jahr.

Burnouf

French

 अब्द अब्द m.
  (अप्-दा) m à m.
  qui donne l'eau: nuage, 
saison des pluies.
		 m à m.
  donné par l'eau: cyperus rotundus,  bot.

Stchoupak

French

 अब्द-
 m.
  année 
 -क- a. ifc. qui a (tant) d'années.
°पर्यय- m.
  changement d'année.
°भू- a. provenant du nuage.
°सहस्रिक- -ई- a. qui dure mille ans.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.