| YouTube Channel

अप्राप्तविभाषा (aprAptavibhASA)

 
Spoken Sanskrit
English
अप्राप्तविभाषा - aprAptavibhASA -
f.
 - optional permission of an operation which without such permission would not take place at all
Monier Williams Cologne
English
अ-प्राप्त—विकल्प [Pāṇ. i, 3, 53 Comm. ],
m.
 or अ-प्राप्त—विभाषा [Pāṇ. i, 3, 43, Sch.],
f.
 the optional permission of an operation which without such permission would not take place at all.
Goldstucker
English
अप्राप्तविभाषा Tatpur. f. (-षा) (In Grammar, esp. in the com-
mentaries on Pāṇini.) An option, enjoined by a rule, if the
latter does not refer to, and therefore is not a restriction of,
another, previous or subsequent, rule
it is distinct there-
fore from the प्राप्तविभाषा or the option enjoined by a rule
which is a restriction of another rule, and the उभयत्रवि-
भाषा or the option enjoined by a rule some portion of
which is and some portion of which is not a restriction of
another rule. It follows from this distinction that in Pā-
ṇini's definition of विभाषा (I. 1. 44. ‘न वेति विभाषा’) both
terms न and वा apply simultaneously only to the प्राप्तवि-
भाषा and उभयत्रविभाषा and even more properly to the
latter alone, while only वा can be predicated of the अप्रा-
प्तविभाषा, its purport not being negative with regard to
another rule but purely optional in itself
Patanjali: तत्र
या तावदप्राप्ते विभाषा तत्र प्रतिषेध्यं नास्तीति कृत्वा वेत्यनेन
विकल्पो भविष्यति । या हि प्राप्ते विभाषा तत्रोभयमुपस्थितं
भवति । नेति च वेति च । तत्र नेत्यनेन प्रतिषिद्धे वेत्यनेन वि-
कल्पो भविष्यति ॥…उभयत्रविभाषार्था चेयं संज्ञा । प्रा-
प्तविभाषायामप्राप्तविभाषायां च संज्ञाकरणस्यानुपयोगात् ।
तथा हि । प्राप्तविभाषासु पक्षे निवृत्तिः क्रियते पक्षे तु प्रवृत्तिः
स्थितैव । अप्राप्तविभाषासु च पक्षे कार्यस्य प्रवृत्तिः क्रियते प-
क्षान्तरे त्वप्रवृत्तिः स्थितैवेति नास्ति तत्र संज्ञाफलम् &c.…
(Nagojibh.: एवं च केवलप्राप्तविभाषायामुभयत्रविभाषायां
च क्रमेण निषेधविकल्पयोरुपस्थितिः । शुद्धाप्राप्तविभाषायां
तु निषेधस्यान्वयायोग्यत्वाच्छुद्धविकल्पोपस्थितिरिति तात्पर्यम्
&c. &c.) Such अप्राप्तविभाषा are in Pāṇini, e. g. in the
Sūtras: I. 1. 32, 2. 3, 2. 16, 3. 43
II. 4. 12
III. 1. 38, 1. 61,
3. 188, 4. 24
VI. 1. 208(?), 2. 161, 3. 59, 3. 72, 3. 106
VII. 3. 9,
4. 81
VIII. 1. 26, 2. 21
when in consequence of such an in-
terpretation of the option, the Sūtra I. 2. 16 e. g. becomes dis-
connected from I. 2. 15, II. 4. 12 from II. 4. 6, III. 1. 61 from
III. 1. 66, III. 4. 24 from III. 4. 22 &c. &c.--Compare also
प्राप्तविभाषा, उभयत्रविभाषा and व्यवस्थितविभाषा. E. अ-
प्राप्त (in the sense of a locative) and विभाषा.
Abhyankara Grammar
English
अप्राप्तविभाषा see above अप्राप्तविकल्प.