अप्रमेय (aprameya)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishअप्रमेय - aprameya - - not to be proved
अप्रमेय - aprameya - - innumerable
अप्रमेय - aprameya - - abundant
अप्रमेय - aprameya - - unlimited
अप्रमेय - aprameya - - unfathomable
अप्रमेय - aprameya - - immeasurable
अप्रमेय aprameya immeasurable
अमित amita immeasurable
निर्मर्याद nirmaryAda immeasurable
अकलित akalita immeasurable
अपरिमाण aparimANa immeasurable
अपरिमेय aparimeya immeasurable
अमाप्य amApya immeasurable
अमेय ameya immeasurable
असंमित asaMmita immeasurable
निःसीमन् niHsIman immeasurable
अपरिमाण aparimANa immeasurableness
अप्रमाणशुभ apramANazubha of immeasurable virtue
Apte
Englishअप्रमेय [apramēya],
Immeasurable, unbounded, boundless
˚महिमा
येषां वेद इवाप्रमेयमहिमा धर्मे वसिष्ठो गुरुः 4.3.
That which cannot be properly ascertained, understood
inscrutable, unfathomable (of person or thing)
अचिन्त्यस्याप्रमेयस्य कार्यतत्त्वार्थवित्प्रभुः 1.3
12.94.
Not to be proved or demonstrated (as Brahman). -यम् Brahman. -अनुभाव of unlimited might.-आत्मन् 'of inscrutable spirit' epithet of Śiva.
Apte 1890
Englishअप्रमेय a. 1 Immeasurable, unbounded, boundless
°महिमा Mv. 4. 30.
2 That which cannot be properly ascertained, understood &c.
inscrutable, unfathomable (of person or thing)
अचिंत्यस्याप्रमेयस्य कार्यतत्त्वार्थवित्प्रभुः Ms. 1. 3
12. 94.
3 Not to be proved or demonstrated (as Brahma).
यं Brahma.
Comp.
अनुभाव a. of unlimited might.
आत्मन् ‘of inscrutable spirit, ’ epithet of Śiva.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishGoldstucker
Englishअप्रमेय Tatpur. 1. m. f. n. (-यः-या-यम्)
^1 Immeasurable,
unbounded, infinite
e. g. in the Lalitav.: (बोधिसत्त्वः)
व्यवलोकयत पूर्वदक्षिणपश्चिमोत्तरास्वध ऊर्ध्वं समन्ताद्दशदि-
क्ष्वप्रमेयासंख्येयागणनासमतिक्रान्तान्बोधिसत्त्वान्
comp. also
अप्रमेयानुभाव.
^2 Not to be established or proved from
authorities (philosophical writings &c.), unproveable, as
Brahman
e. g. in Manu: त्वमेको ह्यस्य सर्वस्य विधानस्य
स्वयंभुवः । अचिन्त्यस्याप्रमेयस्य कार्यतत्त्वार्थवित्प्रभो (Kullūka:
अप्रमेयस्य मीमांसादिन्यायनिरपेक्षतयानवगम्यमानप्रमेयस्य)
or as Viṣṇu
e. g. in the Bhāgav. Pur.: अव्यक्तस्याप्रमेयस्य
नानाशक्त्युदयस्य च । न वै चिकीर्षितं तात को वेदाद्धा स्वसं-
भवम् (Śrīdharasv.: अव्यक्तस्यात एवाप्रमेयस्य)
or as the
Veda
e. g. in Manu: अशक्यं चाप्रमेयं च वेदशास्त्रम् (Kullūka
as before).
2. m. (-यः)
^1 A name or epithet of Viṣṇu
e. g. in the
Viṣṇusahasran.: अप्रमेयो हृषीकेशः पद्मनाभोऽमरप्रभुः.
^2 A
name or epithet of Śiva
e. g. in the Śivasahasran.: अतर्क्या-
याप्रमेयाय प्रमाणाय नमो नमः
or in the Vāyu Pur.: नमः
कपालहस्ताय…अप्रमेयाय &c. E. अ neg. and प्रमेय.
Hindi
Hindiununderstandable
Apte Hindi
Hindiअप्रमेय
"वि*, न*त*" - -
"अपरिमित, असीमीत, सीमारहित"
अप्रमेय
"वि*, न*त*" - -
"जिसका भलीभांति निश्चय न किया जा सके, न समझा जा सके
अज्ञेय"
अप्रमेयम्
- -
ब्रह्म
Shabdartha Kaustubha
Kannadaअप्रमेय
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಹ್ಮ /ಪರಮಾತ್ಮ
अप्रमेय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಳೆಯಲಾಗದ
व्युत्पत्तिः - > न प्रमातुं योग्यम्
अप्रमेय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತಿಳಿಯಲಾಗದ /ತಿಳಿಯಲು ಅಶಕ್ಯವಾದ
अप्रमेय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗದ /ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಲಾಗದ
L R Vaidya
EnglishEdgerton Buddhist Hybrid
EnglishWordnet
Sanskrit अप्रमेय, अपरिमेय, अमाप्य, अपरिमाण, असम्मित, अकलित
यत् मातुं न शक्यते।
"प्रकृतिः तु अमाप्यायाः सम्पदायाः खनी।"
Sanskrit Tibetan
Tibetangrangs med
१) अनन्त २) अप्रमेय ३) असंख्य ४) असंख्येय ५) श्वित्ररोग
grangs med pa
१) अप्रमेय २) असंख्य ३) असंख्येय
Mahabharata
EnglishAprameya = Vishṇu (1000 names), Skanda.
वाचस्पत्यम्
Sanskritअप्रमेय प्रमातुं ज्ञातुं परिच्छेत्तुं वा योग्यं त०१ अपरिच्छेद्ये २ बहुसंख्यकवीर्य्यवति ३ इदमित्थमितिनिश्चेतुमशक्ये “त्वमेकोह्यस्य सर्व्वस्य विधानस्य स्वय-म्भुवः । अचिन्त्यस्याप्रमेयस्य कार्य्यतत्त्वार्थवित्प्रभुः” मनुः“स्वयंभुवोऽपौरुषस्य विधानस्य वेदस्य” कुल्लू० । “अश-कञ्चाप्रमेयञ्च वेदशास्त्रभिति स्थितिः” मनुः । ४ ब्रह्मणिन० केनापि प्रमाणेन तस्य प्रमातुमशक्यत्वात् । वेदान्ति-मते हि प्रमाणानि षट् प्रत्यक्षानुमानशब्दोपमानार्था-पत्तियोग्यानुपलब्धिभेदात् तत्र परब्रह्मणः न प्रत्यक्षप्रमाण-चक्षुरादिगम्यता रूपाद्यभावात् “अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययंतथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यदिति” श्रुतौ तस्य रूपाद्य-भावस्योक्तेः । नापि अनुमानगम्यता व्याप्तिलिङ्गाद्यभावात्“असङ्गोऽयं पुरुष” इति श्रुत्या तस्य सर्वसङ्गशून्यतोक्तेःनाप्युपमानगम्यता निर्द्धर्म्मकत्वेन, तद्भिन्नत्वे सति तद्गत-भूयोधर्म्मवत्त्वलक्षणस्य सादृश्यस्य तत्राभावात् । नवार्थापत्तिगम्यत्वम् किञ्चिद्वस्तु विना अनुपपद्यमानस्यैवा-र्थस्यार्थापत्तिप्रमाणवेद्यवया तद्भिन्नवस्त्वभावेन तत्र तदसम्भ-वात् । न्यायमते च अर्थापत्तेर्व्यतिरेकव्याप्तिहेतुकानु-मानेष्वन्तर्भावेण तल्लिङ्गस्य तत्राभावात् । योग्यानुलब्धे-श्चाभावमात्रप्रमाणत्वांत् परब्रह्मणश्च सदात्मकत्वेनाभावरूपत्वाभावात् । नापि शब्दप्रमाणवेद्यत्वम् तत्रशाब्दबोधोपायशक्त्यादेरभावात् अतएव “यद्वाचा न मनुतेयेन वागभ्युद्यते तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते”इति श्रुत्याऽस्य वाग्विषयत्वं निराकृतम् । न च लक्षणयातद्वोधः, शक्यसम्बन्धरूपलक्षणायाः निस्मम्बन्धे तस्मिन्न-प्रवृत्तेः । अतएव “ब्रह्मन्! ब्रह्मण्यनिर्देश्ये निर्गुणेगुणवृत्तयः । कर्थ चरन्ति? श्रुतयः साक्षात् सदसतःपरे” इति भागवते गुणवृत्तिश्रुतिगोचरताशून्यत्वमस्यो-क्तम् । न च प्रमाणागोचरत्वे तस्य कथं सिद्धिः? कथं वा“तन्त्वौपनिषदं पुरुषं वेदेति” श्रुतौ “शास्त्रयोनित्वादिति”शा० सूत्रे च तस्य उपनिषद्वेद्यत्वमुक्तं संगच्छताम्?शास्त्रजनितबुद्ध्यैव तस्य विषयीकरणात् तथात्वसङ्गतेः । तथाच शास्त्रजन्यान्तःकरणविषयत्वमेव तस्य न तु तदवच्छिन्न-चैतन्यविषयतापि यथोक्तं “फलव्याप्यत्वमेवास्य शास्त्र-कृद्भिर्निराकृतम् ब्रह्मण्यज्ञाननाशाय वृत्तिव्याप्तिरपेक्षि-तेति” फलति प्रतिविम्बति बुद्धिवृत्तौ फलं चिदाभासस्तद्व्या-प्यत्वं तद्विषयत्वं तेन यथा घटपटादीनां तदाकारबुद्धिवृत्तिप्रतिफलितेन चिदाभासेनैव प्रकाश्यता, न तथा, ब्रह्मणः स्वप्र-काशतया तस्य इतराप्रकाश्यत्वात् किन्तु स्पयं प्रकाश्यता न तुतत्रान्यापेक्षास्ति । परन्तु स्वाज्ञाननाशायैव बुद्धिवृत्तेरपेक्षा-मात्रं सा च शब्द जनितेति उपनिषद्वेद्यता इत्थमुभयश्रुति-सामञ्जस्यम् । वाचस्पतिमते तु शब्दादपि अखण्डाकाराकाचित् दशमस्त्वमसीत्यादिवत् मनोवृत्तिरुदेति तद्विषयत्वा-दस्य शास्त्रवेद्यता । “मनसैवानुद्रष्टव्यमिति” श्रुतेस्तस्यमनोमात्रवेद्यत्वेऽपि “तत्त्वमस्यादिवाक्योत्थं ज्ञानं मोक्षस्यसाधनमिति” शास्त्रात् मनःसस्कारे च शास्त्रापे-क्षणात् शास्त्रवृत्तिवेद्यता । न च मनोवृत्तिवेद्यत्वेऽप्रमेयत्व-हानिः । असंस्कृतमनोविषयत्वाभावेनैव तथात्वात् “अवाङ्-मनसगोचरमिति” वाक्यस्यापि तत्रैव तात्पर्य्यात् । मनो-विषयत्वोक्तिरपि अज्ञाननाशार्थमनोवृत्तिमात्रवेद्यताभि-प्रायेण, तदवच्छिन्नचिदाभासविषयत्वाभावाच्चाप्रमेयता“यन्मनसा न मनुते येन मनोऽनुमन्यते” इति श्रुतेस्तथार्थ-त्वात् । जगत्कर्त्तृत्वेन ईश्वरस्यानुमानेऽपि कूटस्थस्य तदनु-मानगम्यत्वाभावात् ईश्वरस्यैव श्रुतिप्रमाणकत्वेन उपनिष-द्वेद्यतोक्तिः । तदुत्तरं मननादिना श्रुतिवाक्यतात्पर्य्याव-धारणेनाखण्डब्रह्माकारा चित्तवृत्तिरुदेति इति न काचि-दनुपपत्तिः । नैयायिकादिमते तु तद्गुणगणस्य परिमातु-मशक्यत्वात् दुष्टाशगावेद्यत्वाच्च अप्रमेयत्वमिति । प्र + मि + क्षेपेयत् त० । अपरिक्षेप्ये “यदाश्रौषं वासुदेवार्ज्जुनौतो तथा धनुर्गाण्डिवमप्रमेयम्” भा० आ० प० ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.