अप्रतिग्राह्य (apratigrAhya)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishWilson
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte
Englishअप्रतिग्राह्य [apratigrāhya], Unacceptable.
Goldstucker
EnglishShabdartha Kaustubha
Kannadaअप्रतिग्राह्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ /ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಅರ್ಹವಲ್ಲದ
व्युत्पत्तिः - > न प्रतिग्रहीतुं योग्यम्
Wordnet
Sanskrit अग्राह्य, अप्रतिग्राह्य, अग्रहणीय, अस्वीकार्य, अनादेय
स्वीकर्तुम् अयोग्यः।
"एतादृशेन अग्राह्येन पणबन्धेन भवान् कथं पणं करोति।"
अस्वीकार्य, अस्वीकरणीय, अप्रतिग्राह्य
स्वीकर्तुम् अयोग्यः।
"किमर्थं पुनःपुनः अस्वीकार्यं वचनम् उपदिशसि।"
वाचस्पत्यम्
Sanskritअप्रतिग्राह्य न प्रतिग्रहीतुं योग्यं स्मृतौ निषेधात् ।प्रतिग्रहीतुमयोग्ये स्मृतौ निषिद्धप्रतिग्रहतया उल्लिखितेहिरण्यादौ द्रव्ये, शूद्रादिधनादौ च प्रतिग्रहश्चादृष्टार्थ-त्यक्तद्रव्याङ्गीकारः । तत्र द्रव्यविशेषे, अपादानविशेषे, काला-दिविशेषे च प्रायश्चित्तोत्कीर्त्तनेन पापजनकत्वात् क्वचित्वस्तुकृता क्वचित् कालादिनिमित्तकृता चाप्रतिग्राह्यता“प्रतिगृह्याप्रतिग्राह्यं भुक्त्वा चान्नं विगर्हितम्” मनुःतानि च प्रायश्चित्तविवेके दर्शितानि तत्रादौ प्रतिग्रहेअपादाननियमः “यथा “राजतो धनमन्विच्छेत् संसीदन्स्नातकः क्षुधा । याज्यान्तेवासिनो वापि नत्वन्यत इतिस्थितिः” मनुः । राजशब्दोऽत्र न्यायवर्त्तिक्षत्रियनृपतिपरः “न राज्ञः प्रतिगृह्णीयादराजन्यप्रसूतितः”इति “यो राज्ञः प्रतिगृह्णीयाल्लुब्धस्योच्छास्त्रवर्त्तिनःस पर्य्यायेण यातीमान्नरकानेकविंशतिमिति” मनुनान्य-राजतस्तंन्निषेधात् देवलेन विशिष्टादेव राज्ञः प्रति-ग्रहविधानाच्च “धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य रक्षार्थं शासतोऽशु-चीन् मेध्यमेव धनं प्राहुस्तीक्ष्णस्यापि महीपतेः” इति“द्विजातिभ्यो धनं लिप्सेत् प्रशस्तेभ्यो द्विजोत्तमः । अपिवा क्षत्त्रियात् वैश्यात् न तु शूद्रात् कदाचनेति” व्यासःनिन्दितप्रतिग्रहश्च अपात्रीकरणम् “निन्दितेभ्यो-धनादानं बाणिज्यं शूद्रसेवनमु । अपात्रीकरणंज्ञेयमिति” मनूक्तेः चाण्डालादिप्रतिग्रहस्तु पातित्यहेतुः“चण्डालान्त्यस्त्रियोगत्वा भुक्त्वा च प्रतिगृह्य च ।पतत्यज्ञानतोविप्रोज्ञानात् साम्यं तु गच्छति” मनूक्तेःतेन प्रायश्चित्ताधिक्यम् रजकादीनुक्त्वा “भुक्त्वा चैषांस्त्रियोगत्वा पीत्वापः प्रतिगृह्य च । कृच्छ्रमब्दं चरेज्ज्ञानादिति” मनूक्तेः “पतितानां गृहं गत्वा भुक्त्वा चप्रतिगृह्य च । मासोपवासं कुर्व्वीत चान्द्रायणमथापिवा” वृह० “शौकरिकव्याधनिषादरजकवरुडचर्मकारां नभोज्यान्ना अप्रतिग्राह्यास्तदन्नाशनप्रतिग्रहयोश्चान्द्रायणंचरेत्” सुम० “रजकश्चर्मकारश्च नटोवरुड एव चकैवर्त्तमेदभिल्लाश्च सप्तैते ह्यन्त्यजाः स्मृताः एतेषाञ्चस्त्रियोगत्वा भुक्त्वा च प्रतिगृह्य च । पतत्यज्ञानतोविप्रो-ज्ञानात् साम्यं तु गच्छति” यमः अत्रापवादः “शय्यांगृहं कुशान् गन्धान् पत्रं पुष्पं फलं दधि । धाना-मत्स्यान् पयोमांसं शाकञ्चैव न निर्ण्णुदेदिति” मनुः ननिर्णुदेत् न त्यजेत् “अभोज्यान्नानामपि पुष्पफलशाकतृणकाष्ठधान्यानि क्षेत्रस्थान्यम्बु तडागस्थं, गोष्ठस्थं चपय आदाय न दोष” इति सुमन्तुः तेषाञ्च उपढौकिताना-मेवादाने न दोष इति प्रा० वि० । “अयाचिताहृतं ग्राह्य-मपि दुष्कृतकर्मणः । अन्यत्र कुलटाषण्ढपतितेभ्यो द्विष-स्तथेति” या० स्मृत्येकवाक्यत्वात् । व्यक्तमुक्तम् “गन्धपुष्प-कुशान् शय्यां शाकं मांसं पयोदधि । मणिमत्स्यौ गृहंधान्यं ग्राह्यमेतदुपस्थितम् + मधूदकं फलं मूलमेधांस्यभयदक्षिणा अभ्युद्यतानि ग्राह्याणि” का० ख० ।तेनैषामेवायाचिताहृतानां ग्राह्यता नान्येषाम् । एवञ्चचण्डालादितोऽपि शय्यादिभिन्नानामुपढौकितानामपिअप्रतिग्राह्यता । शूद्रादिप्रतिग्रहनिषेधस्तु अनापद्येव, आपदि तु तस्य कर्त्तव्यता “याजनाध्यापने नित्यं क्रियेतेसंस्कृताःत्मनाम् । प्रतिग्रहस्तु क्रियते शूद्रादप्यन्तजन्मन”इति “अवृत्तिकर्षितः सोदन्निमं घर्म्मं समाचरेत् सर्वतःप्रतिगृह्णीयात् ब्राह्मणस्त्वनयं गतः” इति मनुना तस्या-भ्यनुज्ञानात् । तत्र स्तेनात् द्रव्यं कथञ्चिदपि न प्रतिग्राह्यम्“योऽदत्तादायिनोहस्तात् लिप्सेत ब्राह्मणोधनम् याज-नाध्यापनेनापि यथा स्तेनस्तथैव सः” था० उक्तेः आपदिशूद्रधनस्य ग्राह्यत्वेऽपि यज्ञार्थतया नग्राह्यता “नयज्ञार्थं धनं शूद्राद्विप्रोलिप्सेत कर्हिदिति” मनुनाकर्हि-विदत्यनेन आपद्यपि तस्य निषेधात् “ये शूद्रादघिगम्यार्थ-मग्निहोत्रमुपासते ऋत्विजस्ते हि शूद्राणां ब्रह्मवादिषुगर्हिता” इति मनूक्तेश्च । तत्र द्रव्यविशेषे प्रतिग्रहनिषेधः ।“मृतशय्याहयग्राही न पुनर्मानर्वोभवेदिति” पुरा० । “शस्त्रंविस्तं सुरा चाप्रतिग्राह्या ब्राह्मणानामन्येषाञ्च” वशि० ।विस्तंसुवर्ण्णम्” “मद्यमदेयमपेयमनिप्राह्यमिति” ति० त०उश० । “मणिवासोगवादीनां प्रतिग्रहे सावित्र्यष्टोत्तरं जपेत्पञ्चरात्रं, मध्यमे द्वादशरात्रं पयोब्रतः शतसहस्वमसत्-प्रतिग्रहे” हारी० “हिरण्यं भूमिमन्नं गामश्वं वासस्तिलान्घृतम् । अपिद्वान् प्रतिगृह्णानो भस्मीभवति दारुवत्” मनुः ।अविद्वानित्युक्तेः विदुषो न दोषाय । “किं करिष्यत्यसौमूढोगृह्णन्नुभयतोमुखीम् । सहस्रं वारुणाः पाशाः क्षुर-धारासमन्विताः पूर्ण्णे वर्षसहस्रे तु पाश एकः प्रमुच्यते ।एतामवस्थां प्राप्नौति गृह्णन्नुभवतोमुखीमिति म० ।एतस्व विद्वदविद्वद्विषये निषिद्धता कृष्णाजिनादीनां तुअग्राह्यशब्दे ६७ पृष्ठे उक्ता । देशकालाविशेषे च प्रतिग्राह्यणामप्य प्रतिग्राह्यता “न तीर्थे प्रतिगृह्णीयात् पुण्ये-व्वायतनेषु च । निमित्तेषु च सर्व्वेषु अप्रमत्तोद्भवेद्विजः “तीरेप्रतिग्रहस्त्याज्यस्त्याज्यो घर्म्मस्य विक्रय” इतिप्रा० त० ।“पाणीयं पायसं भैक्षं घृतं लवणमेव च । हस्तदत्तं नगृहणीयात् तुल्यं गोमांसभक्षणैः” इति का० ख० ।“नत्वेकं पुत्रं दद्यात् प्रतिगृह्णीयाद्वा स हि सन्यानायपूर्व्वेषा” मित्यनेन ज्येष्टपुत्रदानप्रतिग्रहयोर्निषेधेन तस्या-प्यप्रतिग्राह्यता । तथा “न स्त्री पुत्रं दद्यात् प्रति-गृह्णीयाद्वाअन्यर्त्रानुंज्ञानात् भर्त्तुरिति” स्मृतेः भर्त्रनुज्ञा-मन्तरेण स्त्रियाः पुत्रस्याप्रतिग्राह्यता । परितोषार्थविसृष्टग्रहणे तु न दोषः । न प्रतिग्राह्यं यस्मात्५ त० । प्रतिग्राह्यद्रव्यादानान वधौ शौकरिकादौचण्डालादौ च । “न भोज्यान्ना अप्रतिग्राह्या”इति प्रागुक्तसुमन्तुवाक्यम् । “प्रायश्चित्तद्रव्यग्रहणे दोष”इति प्रा० वि० ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.