| YouTube Channel

अपोगण्डः (apogaNDaH)

 
Apte
English
अपोगण्डः [apōgaṇḍḥ] अपौगण्ड [apaugaṇḍa], अपौगण्ड [अ-पोगण्डः, or अपसि (बैध) कर्मणि गण्डः त्याज्यः Tv.]
Having a limb too many or too few (redundant or deficient).
Not under 16 years of age
बाल आषोडशाद्वर्षात्पोगण़्डश्चापि संज्ञितः Nārada
अजडश्चेदपौगण्डो विषये चास्य भुज्यते
Ms.*
8.148
पोगण्डः पञ्चमा- दब्दादर्वाक् दशमाब्दतः
A child or infant (किशोर, शिशु).
Very timid
Wrinkled, flaccid.
One past 16.
Apte Hindi
Hindi
अपोगण्डः
पुं*
- अषसि (वैधकर्मणि) गंडः त्याज्यः-तारा*
"अधिक अंगों वाला, या कम अंगों वाला "
अपोगण्डः
पुं*
- अषसि (वैधकर्मणि) गंडः त्याज्यः-तारा*
जो सोलह बरस से कम आयु का हो
अपोगण्डः
पुं*
- अषसि (वैधकर्मणि) गंडः त्याज्यः-तारा*
शिशु
अपोगण्डः
पुं*
- अषसि (वैधकर्मणि) गंडः त्याज्यः-तारा*
अतिभीरु
अपोगण्डः
पुं*
- अषसि (वैधकर्मणि) गंडः त्याज्यः-तारा*
झुर्रीदार
E Bharati Sampat
Sanskrit
(वि) अपसि कर्मणि गण्डः त्याज्यः। १.अतिभीरुः। ‘अपोगण्डोऽतिभीरुः स्यात्’ हैमः ।२.विकलाङ्गः ३.त्रिवलीयुक्तः मध्यभागः, वलिभः। ४.शिशुः। ‘अपोगण्डस्तु वलिभे विकलाङ्गे शिशावपि’ मेदिनी ५.न पोगण्ड आषोडशाब्दः बालः। पोगण्डभिन्नः, अतीतषोडशवर्षः ‘बाल आषोडशाद्वर्षात् पोगण्ड इति कथ्यते’ नारद०
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
विकलाङ्ग, अपोगण्डः, पोगण्डः
adjective
यस्य अङ्गानि विकलानि सन्ति।
"लोहयानस्य दुर्घटनायाम् श्यामः विकलाङ्गः अभवत्।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अपोगण्डः, त्रि, (अपकृष्टकर्म्मणि वेदविहितकार्य्या-दन्यकर्म्मणि गण्डः उद्यतः, गडि उद्यमे + पचा-द्यच्, निपातनात् अपशब्दस्याकारस्य उकारः, अपसि कर्म्मणि गण्डः अतिभीरुत्वात् त्याज्यः ।)स्वभावतो न्यूनाधिकाङ्गविशिष्टः तत्पर्य्यायः ।पोगण्डः विकलाङ्गः अङ्गहीनकः इतिशब्दरत्नावली
शिशुः वलिभः त्रिवलियुक्तः ।इति मेदिनी
अतिभीरुः इति विश्वो हेम-चन्द्रश्च
द्वे स्वभावतो न्यूनाधिकाङ्गे ऊनविंशत्य-ङ्गुलीकैकविंशत्यङ्गुलीकादौ जने वर्त्तते इत्यर्थः ।विकलं स्वभावहीनं अङ्गमस्य विकलाङ्गः अप-कृष्टं गच्छति अपोगण्डः नाम्नीति गमेर्डः नि-पातनात् पस्य पोभावः ।“अपोगण्डस्तु शिशुके विकलाङ्गे भीरुके” ।इति विश्वः
निपातनादपस्यादिलोपे पोगण्डो-ऽपि पोगण्डो विकलाङ्गे स्यादिति हलायुधः
पोगण्डो विकलाङ्गकः इति रत्नकोषः इतितट्टीकायां भरतः