अपोगण्ड (apogaNDa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English अपोगण्ड apogaNDa a child or infant
अपोगण्ड apogaNDa timid
अपोगण्ड apogaNDa flaccid
अपोगण्ड apogaNDa having a limb too many or too few
अपोगण्ड apogaNDa not under sixteen years of age
Wilson
EnglishApte
Englishअपोगण्डः [apōgaṇḍḥ] अपौगण्ड [apaugaṇḍa], अपौगण्ड [अ-पोगण्डः, or अपसि (बैध) कर्मणि गण्डः त्याज्यः Tv.]
Having a limb too many or too few (redundant or deficient).
Not under 16 years of age
बाल आषोडशाद्वर्षात्पोगण़्डश्चापि संज्ञितः । Nārada
अजडश्चेदपौगण्डो विषये चास्य भुज्यते । 8.148
पोगण्डः पञ्चमा- दब्दादर्वाक् च दशमाब्दतः ।
A child or infant (किशोर, शिशु).
Very timid
Wrinkled, flaccid.
One past 16.
Apte 1890
Englishअपोगंडः [अ-पोगंडः, or अपसि (वैध) कर्मणि गंडः त्याज्यः Tv.] 1 Having a limb too many or too few (redundant or deficient).
2 Not under 16 years of age
बाल आषोडशाद्वर्षात्पोगंडश्चापि संज्ञितः । Nārada
Ms. 8. 148
पोगंडः पंचमादब्दादर्वाक् च दशमाब्दतः ।
3 A child or infant (किशोर, शिशु)
4 Very timid
5 Wrinkled, flaccid.
6 One past 16.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishGoldstucker
Englishअपोगण्ड Tatpur. m. f. n. (-ण्डः-ण्डा-ण्डम्) I.
^1 Having a
limb too many or too few (e. g. twenty-one or nineteen,
fingers and toes together), deformed.
^2 A child, an infant.
^3 Very timid, very fearful. The same as पोगण्ड and पौगण्ड
(comp. Viśva's Śabdabheda E. I. H. Ms. 1539. 246. and Ms.
R. S. पौगण्डः स्यादपोगण्डः). E. According to the native
Etym., a Tatpur. अपस् (= अप, āgama सुट्) and गण्ड (गम्
uṇ. aff. ड) lit. ‘going badly: अपकृष्टं गच्छति’
but it would
seem preferable to assume that the word is in this sense
a Bahuvr. of अप (in its form अपस्) deter. and गण्ड (in a
lost sense ‘limb’).
II. Not under sixteen years of age.--In this sense the
word occurs in the edd. of Manu 8. 148., according to Kul-
lūka
when पोगण्ड which, according to the Koshas, has
the meanings of अपोगण्ड I., assumes the special meaning
‘under sixteen years of age’
the two edd. of the Vyavah.
section of the Mitākṣara and several E. I. H. Mss. of the
Mit. who quote this verse (8
vo ed. p. 43a, 1. 1
4
to ed. व्य°
fol. 12a, 1. 13) read it अपौगण्ड and repeat it in the same
form immediately afterwards (1. 4. and 1. 14), while the Vīra-
mitrodaya fol. 66a, 1. 1 reads अपोगण्ड. Comp. also the Mit.
8
vo ed. p. 74, 1. 9, 4
to ed. व्य° fol. 20a, 1. 15. E. अ neg. and पीगण्ड.
Apte Hindi
Hindiअपोगण्डः
- अषसि (वैधकर्मणि) गंडः त्याज्यः-तारा*
"अधिक अंगों वाला, या कम अंगों वाला "
अपोगण्डः
- अषसि (वैधकर्मणि) गंडः त्याज्यः-तारा*
जो सोलह बरस से कम आयु का न हो
अपोगण्डः
- अषसि (वैधकर्मणि) गंडः त्याज्यः-तारा*
शिशु
अपोगण्डः
- अषसि (वैधकर्मणि) गंडः त्याज्यः-तारा*
अतिभीरु
अपोगण्डः
- अषसि (वैधकर्मणि) गंडः त्याज्यः-तारा*
झुर्रीदार
Shabdartha Kaustubha
Kannadaअपोगण्ड
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಂಗಹೀನ
व्युत्पत्तिः - > अपसि कर्मणि गण्डः त्याज्यः
विस्तारः - > "विकलाङ्गस्त्वपोगण्डः" - अम० ।
अपोगण्ड
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಂಜುಬುರುಕ /ಹೇಡಿ
अपोगण्ड
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶಿಶು /ಮಗು
विस्तारः - > "अपोगण्डोऽतिभीरौ स्याच्छिशुके विकलाङ्गके" - हेम० ।
अपोगण्ड
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತ್ರಿವಳಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ
विस्तारः - > "अपोगण्डस्तु वलिभे विकलाङ्गे शिशावपि" - मेदि० ।
अपोगण्ड
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹದಿನಾರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು ಕಳೆದವನು
व्युत्पत्तिः - > "बाल आषोडशाद्वर्षात्पोगण्ड इति कथ्यते" - नारदः । तद्भिन्नोऽपोगण्डः ।
L R Vaidya
Englishशब्दकल्पद्रुमः
Sanskritअपोगण्डः, त्रि, (अपकृष्टकर्म्मणि वेदविहितकार्य्या-दन्यकर्म्मणि गण्डः उद्यतः, गडि उद्यमे + पचा-द्यच्, निपातनात् अपशब्दस्याकारस्य उकारः, अपसि कर्म्मणि गण्डः अतिभीरुत्वात् त्याज्यः ।)स्वभावतो न्यूनाधिकाङ्गविशिष्टः । तत्पर्य्यायः ।पोगण्डः २ विकलाङ्गः ३ अङ्गहीनकः ४ । इतिशब्दरत्नावली ॥
शिशुः । वलिभः । त्रिवलियुक्तः ।इति मेदिनी ॥
अतिभीरुः । इति विश्वो हेम-चन्द्रश्च ॥
द्वे स्वभावतो न्यूनाधिकाङ्गे ऊनविंशत्य-ङ्गुलीकैकविंशत्यङ्गुलीकादौ जने वर्त्तते इत्यर्थः ।विकलं स्वभावहीनं अङ्गमस्य विकलाङ्गः । अप-कृष्टं गच्छति अपोगण्डः । नाम्नीति गमेर्डः नि-पातनात् पस्य पोभावः ।“अपोगण्डस्तु शिशुके विकलाङ्गे च भीरुके” ।इति विश्वः ॥
निपातनादपस्यादिलोपे पोगण्डो-ऽपि । पोगण्डो विकलाङ्गे स्यादिति हलायुधः ॥
पोगण्डो विकलाङ्गकः । इति रत्नकोषः । इतितट्टीकायां भरतः ।
वाचस्पत्यम्
Sanskritअपोगण्ड अपसि कर्म्मणि गण्डः त्याज्यः । विकलाङ्गे“विकलाङ्गं हि सर्वत्र धर्म्मकार्य्येषु वर्ज्जयेदिति” स्मृत्तेः सहि वैधकर्म्मसु त्याज्यः । २ अतिभीरौ सोऽपि हि कर्ममात्रेत्याज्यः । अपसि अगण्डः अवीर इति वा तस्यकर्मणि अवीरत्वात्तथात्वम् । अपोजलमिव भङ्गियुक्तत्वात्गण्ड एकदेशोऽस्य । ३ त्रिबलियुते मध्यभागे बलीनामेवतस्य तरङ्गाकारत्वात् तथात्वम् । अपसि कर्मणि त्याज्यःगण्डः अपटुत्वात् पोगण्डः शिशुः त० । पोगण्डःपञ्चमादब्दादर्वाक् च दशमाब्दतैत्युक्ते पञ्चाब्दे बाले ।पोगण्डभिन्नशिशोरेव तथात्वात् । “बाल आषोडशात्वर्षात् पोगण्दश्चेति शब्दयत” इति नारदोक्तपोगण्ड-भिन्ने ५ षोडशवर्षातीतवयस्के च “अजडश्चेदपोगण्डोविषये चास्य भुज्यते भग्नं तद्व्यवहारेण भोक्ता तद्द्रव्य-मर्हति” कात्या० ।
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.