| YouTube Channel

अपायः (apAyaH)

 
Apte
English
अपायः [apāyḥ], [इ-अच्]
Going away, departure.
Separation
ध्रुवमपाये$पादानम्
P.
 I.4.24. (अपायो विश्लेषः Sk.)
येन जातं प्रियापाये कद्वदं हंसकोकिलम्
Bk.*
 6.75.
Disappearance, vanishing, absence
सूर्यापाये
Me.*
 82 at the time of sunset
क्षणदापायशशाङ्कदर्शनः
R.*
 8.74 close of night
जलापाय- विपाण़्डुराणि
Śi.*
 4.5
4.54
18.1.
Destruction, loss, death, annihilation
करणापायविभिन्नवर्णया
R.*
 8.42 loss, 83
मालत्यपायमधिगम्य
Māl.
 1.9 death or disappearance of M.
An evil, ill, misfortune, risk, calamity, danger (oft .
opp.
 उपाय)
तदपि मरणापायचकितः
Bh.*
 3.9
तदनेन पापबुद्धिनोपायश्चिन्तितो नापायः
Pt.*
 1 not the danger (resulting from the plan)
उपायं चिन्तयेत्प्राज्ञस्तथापायं च चिन्तयेत्
Pt.*
 1.46
अपायसंदर्शनजां विपत्तिमुपायसंदर्शनजां च सिद्धिप् 1.61
बह्वपाये वने
Pt.*
 1 exposed to many dangers, dangerous
कायः संनिहितापायः
H.*
 4.65 exposed to dangers or calamities
सत्ये$प्यपायमपेक्षते
H.*
 4.12
Ki.*
 14.19.
Loss, detriment, injury.
The end (of a word).
Apte 1890
English
अपायः 1 [इ-अच्] Going away, departure.
2 Separation
धुवमपायेऽ पादानं P. I. 4. 24 (अपायो विश्लेषः Sk)
येन जातं प्रियापाये कद्वदं हंसकोकिलं Bk. 6. 75.
3 Disappearance, vanishing, absence
सूर्यापाये Me. 80 at the time of sunset
क्षणदापायशशांकदर्शनः R. 8. 74 close of night
जलापायविपांडुराणि Śi. 4. 5
4. 54
18. 1.
4 Destruction, loss, death, annihilation
करणापायविभिन्नवर्णया R. 8. 42 loss, 83
मालत्यपायमधिगम्य Māl. 10. 9 death or disappearance of M.
5 An evil, ill, misfortune, risk, calamity, danger (oft. opp. अपाय)
तदपि मरणापायचकितः Bh. 3. 9
तदनेन पापबुद्धिनोपायश्चिंतितो नापायः Pt. 1 not the danger (resulting from the plan)
उपायं चिंतयेत्प्राज्ञस्तथापायं च चिंतयेत् Pt. 1. 406
अपायसंदर्शनजां विपत्तिमुपायसंदर्शनजां च सिद्धिं 1. 61
बह्वपाये वने Pt. 1 exposed to many dangers, dangerous
कायः संनिहितापायः H. 4. 65 exposed to dangers or calamities
सत्येऽप्यपायमपेक्षते H. 4. 102
Ki. 14. 19.
6 Loss, detriment, injury.
7 The end (of a word).
Apte Hindi
Hindi
अपायः
पुं*
 - अप+इ+अच्
"चले जाना, विदाई"
अपायः
पुं*
 - अप+इ+अच्
वियोग
अपायः
पुं*
 - अप+इ+अच्
"ओझल होना, लोप, अभाव"
अपायः
पुं*
 - अप+इ+अच्
"नाश, हानि, संहार"
अपायः
पुं*
 - अप+इ+अच्
"अनिष्ट, दुर्भाग्य, विपत्ति, भयकायःसंनिहितापायः-हि० ४।६५, "
अपायः
पुं*
 - अप+इ+अच्
"हानि, क्षति "
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अप+इण्(गतौ)+अच् । ‘एरच्’ ३.३.५६। १.विश्लेषः, वियोगः। ‘ध्रुवमपायेऽपादानम्’ पा०१.४.२४। २.चलनम् । ३.नाशः। ‘नाशस्त्वपक्रमोऽपायः’ वैज०। ‘मालत्यपायमधिगम्य विरक्तचेताः’ मालती०१०.९। ४.विपत्तिः, हानिः। ‘कायः सन्निहितापायः’ हितो०४.६५। ५.अपगमनम् ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अपायः, बाधा, अपकारः, दोषः, हानिः, क्षतिः
noun
अनिष्टपरिणामः।
"श्वसनं यदि नासिकया अपेक्षया मुखेन क्रियते तर्हि क्लोमनाम् अपायः भवितुम् अर्हति।"
Synonyms:
 विनाशः, नाशः, ध्वंसः, प्रध्वंसः, विध्वंसः, क्षयः, लोपः, विलोपः, विलोपनम्, प्रणाशः, सादनम्, सूदनम्, प्रलयः, संहारः, अपायः, अत्ययः, लोपः, समुच्छेदः
noun
कस्यापि वस्तुनः अस्तित्वस्य समाप्तिः।
"विनाशे काले बुद्धिः विपरीता भवति।"
Synonyms:
 क्षयः, व्ययः, हानिः, अपायः, क्षतिः, अपचयः, नाशः, अपचितिः, उपक्षयः, परिक्षयः, संक्षयः, क्षिया, अत्ययः
noun
व्यापारे अर्थस्य अपागमः।
"अस्मिन् व्यापारे व्ययः जातः।"
Synonyms:
 मृत्युः, मरणम्, निधनम्, पञ्चत्त्वम्, पञ्चता, अत्ययः, अन्तः, अन्तकालः, अन्तकः, अपगमः, नाशः, नाश, विनाशः, प्रलयः, संस्थानम्, संस्थितिः, अवसानम्, निःसरणम्, उपरतिः, अपायः, प्रयाणम्, जीवनत्यागः, तनुत्यागः, जीवोत्सर्गः, देहक्षयः, प्राणवियोगः, मृतम्, मृतिः, मरिमा, महानिद्रा, दीर्घनिद्रा, कालः, कालधर्मः, कालदण्डः, कालान्तकः, नरान्तकः, दिष्टान्तकः, व्यापदः, हान्द्रम्, कथाशेषता, कीर्तिशेषता, लोकान्तरता
noun
भवनस्य नाशः- अथवा शरीरात् प्राणनिर्गमनस्य क्रिया।
"ध्रुवो मृत्युः जीवितस्य।"
Synonyms:
 प्रस्थानम्, प्रयाणम्, गमनम्, अपगमः, व्यपगमः, विगमः, अपायः, अपयानम्, सम्प्रस्थानम्, अपासरणम्, अपसरणम्, अपक्रमः, अपक्रमणम्, उत्क्रमणम्, अत्ययः, निर्गमः, विसर्गः, वियोगः
noun
एकस्मात् स्थानात् अन्यस्थाने यानस्य क्रिया।
"रामस्य वनाय प्रस्थानम् दुःखकारकम्।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अपायः,
पुं,
 (अप + इन् + भावे अच् ।) विश्लेषः ।इति रामतर्कवागीशः ॥
चलनं । इति दुर्गादासः ॥
विनाशः । यथा, --“सा काशी त्रिपुरारिराजनगरी पायादपायाज्ज-गत्” । इति काशीखण्डं ॥