| YouTube Channel

अपामार्ग (apAmArga)

 
शब्दसागरः
English
अपामार्ग
m.
 (-र्गः) A plant, (Achyranthes aspera.)
E.
 अप, मृज to clean,
with आङ् prefixed, and घञ् affix
the ashes are used in washing
linen.
Yates
English
अपा_मार्ग (गः) 1.
m.
 A plant (Achy-
ranthes aspera).
Wilson
English
अपामार्ग
m.
 (-र्गः) A plant, (Achyranthes aspera.)
E.
 अप, मृज to clean, with आङ् prefixed, and घञ् affix
the ashes
are used in washing linen.
Apte
English
अपामार्गः [apāmārgḥ], [अपमृज्यते व्याध्यादिरनेन इत्यपामार्गः, मृज् करणे घञ् कुत्वं दीर्घश्च P III.3.121. Sk.]
N.
 of a plant Achyranthes Aspera (Mar. आघाडा) largely used in medicine, washing teeth, sacrificial and other religious purposes and in incantations
अपामार्ग त्वया वयं सर्वं तदपमृज्महे
अपामार्ग ओषधीनां सर्वासामेक इद्वशी । Av.
Comp.
 -क्षारतैलम्, -तैलम्
N.
 of two medicated oils.
Apte 1890
English
अपामार्गः [अपमृज्यते व्याध्यादिरनेन इत्यपामार्गः, मृज् करणे घञ् कुत्वं दीर्घश्च P. III. 3. 121 Sk.] N. of a plant Achyranthes Aspera (Mar. आघाडा) largely used in medicine, washing teeth, sacrificial and other religious purposes and in incantations
अपामार्ग त्वया वयं सर्वं तदपमृज्महे
अपामार्ग ओषधीनां सर्वासामेक इद्वशी । Av.
Comp.
क्षा रतैलं, -तैलं N. of two medicated oils
Monier Williams Cologne
English
अपा-मार्ग॑
m.
 (√ मृज्), the plant Achyranthes Aspera (employed very often in incantations, in medicine, in washing linen, and in sacrifices),
AV.
VS.
&c.
Monier Williams 1872
English
अपामार्ग अपा-मार्ग, अस्, m. (rt. मृज्), N.
of a plant (Achyranthes Aspera), employed very often
in incantations, in medicine, in washing linen, and in
sacrifices.
Goldstucker
English
अपामार्ग Tatpur. m. (-र्गः) The name of a plant (Achyranthes
aspera) which is employed for sacrificial purposes, it being
supposed to have the power of removing sins, and also as
a medicament
it has three varieties: the white, the red and
the water-Apāmārga. The white variety is described as ‘a
little pungent, hot, bitterish, astringent or constipating,
emetic, pungent (sic), increasing the digestion, or stomachic,
and applied against diseases from phlegm, the itch, piles,
diseases of the stomach, of the blood, of serous secretions,
of the vital airs, against cutaneous eruptions, leprosy, in-
dolent tumors and nausea’--
the red variety is ‘a little
pungent, cold, constipating, emetic, obstructing the circu-
lation of the vital air, and rough
it is employed against
diseases from phlegm and of the vital airs, against ulcers,
itch, and poison
its seed or fruit is cold, sweet, indiges-
tive whether raw or cooked, constipating, causing flatulency,
rough, emetic and good for cough and hemorrhages from
the mouth, nose, rectum and cuticle’
the water-variety is
‘pungent and used against pulmonary consumption, swell-
ings, diseases from phlegm and of the vital airs, and against
cough’.--The ashes of the plant are used in cleaning linen.
E. मृज् with अप, kṛt aff. घञ्, the final vowel of the prefix
being lengthened
(or according to Bhānud. on the Amarak.,
a Bahuvr. अप and आ-मार्ग
‘अपमार्जन्त्यनेन…, अप-
कृष्ट आसमन्तान्मार्गोऽस्येति वा’
but according to Rāyam.
only the former: ‘अपमृजन्ति वस्त्रादिकमनेन’
and equally
so the Siddhāntak. ‘अपमृज्यतेऽनेन व्याधादिः’, and the Kā-
śikā which quotes अपामार्ग, besides वीमार्ग as an instance
to Pāṇ. VI. 3. 122.).
Apte Hindi
Hindi
अपामार्गः
पुं*
 - अप+मृज्+घञ् कुत्वदीर्घौ
"चिचिड़ा, एक बूटी "
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अपामार्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉತ್ತರೆಣಿ ಗಿಡ
व्युत्पत्तिः - > अपकृष्टः आ समन्तात् मार्गोऽस्य
Vedic Reference
English
Apā-mārga. — A plant (Achyranthes aspera) used frequently^1 in
witchcraft practices, and for medical purposes, especially against
Kṣetriya. It is described in the Atharvaveda^2 as ‘revertive’
(punaḥ-sara), either, as Roth^3 and Zimmer^4 think, because of
its having reverted leaves (a view also accepted by Whitney^5 ),
or because, as Bloomfield^6 holds, it wards off a spell by
causing it to recoil on its user.
1) Atharvaveda, iv. 17, 6
18, 7
19, 4
vii. 65, 2
Vājasaneyi Saṃhitā,
xxxv. 11
Taittirīya Brāhmaṇa, i. 7,
1, 8
Śatapatha Brāhmaṇa, v. 2, 4, 14
xiii. 8, 4, 4.
2) iv. 17, 2.
3) St. Petersburg Dictionary, s.v.
4) Altindisches Leben, 67.
5) Translation of the Atharvaveda,
180.
6) Hymns of the Atharvaveda, 394. Cf.
Bloomfield, Journal of the American
Oriental Society, 15, 160, 161
Weber
Indische Studien, 18, 94.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: अपामार्गः
Root: अपामार्ग
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ Prickly chaff flower [Achyranthes Aspera - Bot.]
Shloka(s):
2|4|88|2 ► अपामार्गः शैखरिको धामार्गवमयूरकौ॥ (वनौषधिवर्गः)
2|4|89|1 ► प्रत्यक्पर्णी केशपर्णी किणिही खरमञ्जरी। (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|88|2 ⇢ अपामार्गः (अपामार्ग) (पुं) ⇒ Prickly chaff flower [Achyranthes Aspera - Bot.]
➠ 2|4|88|2 ⇢ शैखरिकः (शैखरिक) (पुं) ⇒ Prickly chaff flower [Achyranthes Aspera - Bot.]
➠ 2|4|88|2 ⇢ धामार्गवः (धामार्गव) (पुं) ⇒ Prickly chaff flower [Achyranthes Aspera - Bot.], loofah or a similar plant [Luffa foetida or Luffa Acutangula - Bot.]
➠ 2|4|88|2 ⇢ मयूरकः (मयूरक) (पुं)
➠ 2|4|89|1 ⇢ प्रत्यक्पर्णी (प्रत्यक्पर्णी) (स्त्री) ⇒ musli plant [ Chlorophytum tuberosum - Bot. ], Prickly chaff flower [Achyranthes Aspera - Bot.]
➠ 2|4|89|1 ⇢ केशपर्णी (केशपर्णी) (स्त्री) ⇒ Prickly chaff flower [Achyranthes Aspera - Bot.]
➠ 2|4|89|1 ⇢ किणिही (किणिही) (स्त्री)
➠ 2|4|89|1 ⇢ खरमञ्जरी (खरमञ्जरी) (स्त्री) ⇒ Prickly chaff flower [Achyranthes Aspera - Bot.]
Related word(s):
जातिः ➡ ओषधिः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अपामार्गः,
पुं,
 (अपामृज्यते रोगो दूरीक्रियते अनेन, अप + आ + मृज् + करणे घञ् ।) वृक्षविशेषः ।आपां इति भाषा । तत्पर्य्यायः । शैखरिकः २धामार्गवः ३ मयूरकः ४ प्रत्यक्पर्णी ५ कीशपर्णी६ किणिही ७ खरमञ्जरी ८ । इत्यमरः ॥
शैख-रेयः ९ अधामार्गवः १० केशपर्णी ११ इतितट्टीका ॥
स्थलमञ्जरी १२ प्रत्यक्पुष्पी १३ क्षार-मध्यः १४ अधोघण्टा १५ शिखरी १६ इतिरत्नमाला ॥
दुर्ग्रहः १७ अध्वशल्यः १८ काण्डीरकः१९ मर्कटी २० दुरमिग्रहः २१ वाशिरः २२पराकपुष्पी २३ कण्टी २४ मर्कटपिप्पली २५कटुमञ्जरिका २६ अघाटः २७ क्षरकः २८ पाण्डु-कण्टकः २९ नालाकण्टः ३० कुब्जः ३१ । अस्यगुणाः । तिक्तत्वं । उष्णत्वं । कटुत्वं । कफार्शःकण्डू-दरामयविषरोगनाशित्वं । धारकत्वं । वान्तिकारि-त्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
अग्निवत्तीक्ष्णत्वं ।क्लेदकारित्वं । स्रंसनत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
* ॥
तत्फलगुणाः । रसे स्वादुत्वं । पाके दुर्ज्जरत्वं ।विष्टम्भित्वं । वायुकारित्वं । रूक्षत्वं । रक्तपित्त-प्रसादनत्वञ्च । इति भावप्रकाशः ॥
(अपामार्गओषधोनां सर्व्वासामेक इद्वशीति अथर्व्ववेदः ।)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अपामार्ग
पु०
 अपमृज्यते व्याधिरनेन मृज्--करणे घञ् कुत्व-दीर्घौ । (आपाङ्) इति १ ख्याते वृक्षे! “अपामार्ग! त्वयावयं सर्व्वं तदपमृज्महे” अथ० ४, १८, ७ । “अर्पामार्गओषधीनां सर्व्वासामेक इद्वशीति” अथ० ४, १७, ९, ७ ।
Burnouf
French
अपामार्ग अपामार्ग
m.
 (मृज्) achyranthes aspera, bot.