| YouTube Channel

अपान्नप्तृ (apAnnaptR)

 
Monier Williams Cologne
English
अपां॑-न॑पात् [RV.
VS.
 ] or अपां-नप्तृ [Pāṇ. iv, 2, 27] or अपां॑-गर्भ [VS. ] or अपो-नप्तृ [Pāṇ. iv, 2, 27],
m.
 ‘grandson of the waters’,
N.
 of Agni or fire as sprung from water.
Goldstucker
English
अपान्नप्तृ Tatpur. m. (-प्ता) The grandson of the Waters, a
vaidik epithet or name of Agni (see the explanation given
s. v. अपान्नपात्)
but Sāyaṇa distinguishes on one occasion
the sacrificial fire from the अपान्नप्तृ whom he then calls the
Fire of the lightning as being the son of the rain-waters.
Comp. अप् and अपोनप्तृ. [In the vaidik hymns this word does
not occur as a compound
but that it must have been con-
sidered as such in the ritual literature results from the deri-
vatives अपान्नप्त्रिय and अपान्नप्त्रीय. Patanjali in his com-
ment on the latter forms (Pāṇ. IV. 2. 28.) denies the correct-
ness of a combination अपांनप्तृ and assumes that the ending
ऋ of the latter word merely exists before the affixes in
question, while otherwise the word would be अपान्नपात्
Kaiyyaṭa, however, admits of such a combination in the
Vedas. Mahābhāṣya to Pāṇ. IV. 2. 28.: अथ यदपोनप्त्रिय-
मपांनप्त्रियं वा हविः । कथं तस्य प्रैषः कर्तव्यः । अपोनपाते
ऽनुब्रूहि । अपांनपातेऽनुब्रूहि । अपोनप्त्रपांनप्तृभावः (the Ms.
of the E. I. H. No. 330 reads wrongly अपोनप्तृपांनभावः)
कस्मान्न भवति । प्रत्ययसंनियोगेन ऋकारान्तत्वमुच्यते । तेना-
सति प्रत्यये न भवितव्यम् ॥
but Kaiyyaṭa: अथेति । वेदे क्व-
चिदपोनप्त्रे स्वाहेति ऋकारान्तः प्रयोगो दृशयते । क्वचिदपो-
नपादिति तकारान्तः प्रयोग इति प्रश्नः । प्रत्ययसंनियोगेनेति ।
वेदे तु च्छान्दसत्वात्क्वचिदृकारान्तयोगः (the Ms.: छान्दसत्वा-
त्कच्चिदृकारान्तयोगः).] E. अपाम् (gen. plur. of अप्) and नप्तृ.