धातुः: अन्
मूलधातुः: अन
धात्वर्थः: प्राणने
गणः: दिवादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: आत्मनेपदी
रूपम्: अन्यते


धातुः: अन्
मूलधातुः: अन
धात्वर्थः: प्राणने
गणः: अदादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: अनिति


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“अति बन्धने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘बन्धनेऽन्तति, सातत्यगमनेऽतति, चिन्तयेत्।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>अन्त <a href="#foot_krm04">4</a> कः-न्तिका, अन्तकः-न्तिका, अन्ति <a href="#foot_krm05">5</a> तिषकः-षिका;</li> <li> अन्तिता-त्री, अन्तयिता-त्री, अन्तितिषिता-त्री;</li> <li> अन्तन्-न्ती, अन्तयन्-न्ती, अन्तितिषन्-न्ती;</li> <li> अन्तिष्यन्-ती-न्ती, अन्तयिष्यन्-ती-न्ती, अन्तितिषिष्यन्-ती-न्ती;</li> <li> <a href="#foot_krm06">6</a> अन्तयमानः, अन्तयिष्यमाणः;</li> <li> अन् <a href="#foot_krm07">7</a>, अन्तौ, अन्तः;</li> <li> अन्तितम्-तः-तवान्, अन्तितः, अन्तितिषितम्-तः-तवान्;</li> <li> अन्तः, सम <a href="#foot_krm08">8</a> न्ती, अन्तितिषुः, अन्तितयिषुः;</li> <li> अन्तितव्यम्, अन्तयितव्यम्, अन्तितिषितव्यम्;</li> <li> अन्तनीयम्, अन्तनीयम्, अन्तितिषणीयम्;</li> <li> अन्त्यम्, अन्त्यम्, अन्तितिष्यम्;</li> <li> ईषदन्तः, दुरन्तः, स्वन्तः;</li> <li> अ <a href="#foot_krm09">9</a> न्त्यमानः, अन्त्यमानः, अन्तितिष्यमाणः;</li> <li> अन्तः, अन्तः, अन्तितिषः;</li> <li> अन्तितुम्, अन्तयितुम्, अन्तितिषितुम्;</li> <li> अ <a href="#foot_krm10">10</a> न्ता, अन्तना, अन्तितिषा, अन्तितयिषा;</li> <li> अन्तनम्, अन्तनम्, अन्तितिषणम्;</li> <li> अन्तित्वा, अन्तयित्वा, अन्तितिषित्वा;</li> <li> समन्त्य, समन्त्य, समन्तितिष्य;</li> <li> अन्तम् २, अन्तित्वा २, अन्तम् २, अन्तयित्वा २, अन्तितिषम् २;</li> <li> अन्तितिषित्वा २</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (२०)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-६१-सक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो ९४)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[B। ‘अतर्दकास्त्वद्य विकर्दमाशयाः प्रखर्दवृत्तैरसमन्तितान्तिकाः। श्रुतान्दुकैश्चित्तगजेन्द्ररोधिनस्तुष्यन्तु सन्तो गुणबिन्दुलोलुपाः।।’ (धा। का। १-९।)]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[४। ‘न न्द्राः संयोगादयः’ (६-१-३) इति नकारस्य द्वित्वनिषेधः।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [पृष्ठम्००१९+ ३३]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[१। ‘संयोगान्तस्य लोपः’ (८-२-२३) इति तकारस्य लोपः।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[२। ‘सुप्यजातौ णिनि’ -- (३-२-७८) इति णिनिः।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[३। इदित्त्वात् ‘अनिदितां--’ (६-४-२४) इति नलोपो न।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[४। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इत्य- प्रत्ययः।]]</li></ul>

अन् (अ꣡नँ॒ प्राणने इत्येके - दिवादिः - सेट्)
ल्युट् = अननम्
अनीयर् = अननीयः - अननीया
ण्वुल् = आनकः - आनिका
तुमुँन् = अनितुम्
तव्य = अनितव्यः - अनितव्या
तृच् = अनिता - अनित्री
क्त्वा = अनित्वा
ल्यप् = प्रान्य
क्तवतुँ = अनितवान् - अनितवती
क्त = अनितः - अनिता
शानच् = अन्यमानः - अन्यमाना

अन् (अ꣡नँ꣡ च प्राणने - अदादिः - सेट्)
ल्युट् = अननम्
अनीयर् = अननीयः - अननीया
ण्वुल् = आनकः - आनिका
तुमुँन् = अनितुम्
तव्य = अनितव्यः - अनितव्या
तृच् = अनिता - अनित्री
क्त्वा = अनित्वा
ल्यप् = प्रान्य
क्तवतुँ = अनितवान् - अनितवती
क्त = अनितः - अनिता
शतृँ = अनन् - अनती

अपानत् Tatpur. m. f. n. (-न्-ती-त्) Inhaling, producing the
function of the vital air अपान q. v.--In the verse of the
Bhāgav. Pur. (2. 10. 16.) अनु प्राणन्ति यं प्राणाः प्राणन्तं सर्व-
जन्तुषु । अपानन्तमपानन्ति नरदेवमिवानुगाः, it deserves no-
tice that Srīdharasvāmin takes the word अपानत् in the sense
‘ceasing to perform vital functions’, viz. ‘they (according to
the comm., the senses) cease to exercise their functions when
it (the vital air प्राण) ceases to perform its function’: प्राणा
इन्द्रियाणि यं (scil. प्राणं, the word of the preceding verse)
प्राणन्तं चेष्टां कुर्वन्तमनु पश्चात्प्राणन्ति चेष्टां कुर्वन्ति । अपानन्तं
चेष्टां त्यजन्तमनु अपानन्ति चेष्टां त्यजन्ति । राजानमनु भृत्या इव;
but it seems very doubtful whether he is correct in this con-
struction of the verse, as प्राणाः might be taken in the
general sense ‘vital airs’, and the sense ‘they perform the
function of exhaling and inhaling according to the function
of life (प्राण)’ would be in conformity with the usual mean-
ing of the words in question. E. अन् with अप, kṛt aff. शतृ.


mchil lham
१) अपानत् २) पादुका

अपानत् (apAnat)

Goldstucker

Sanskrit Tibetan