| YouTube Channel

अपसिद्धान्त (apasiddhAnta)

 
Spoken Sanskrit
English
अपसिद्धान्त apasiddhAnta
m.
 assertion or statement opposed to orthodox teaching or to settled dogma
Apte
English
अपसिद्धान्तः [apasiddhāntḥ], A wrong or erroneous conclusion
सिद्धा- न्तमभ्युपेत्यानिथमात् कथाप्रसङ्गो$पसिद्धान्तः Gaut. S.
Apte 1890
English
अपसिद्धांतः A wrong or erroneous conclusion
सिद्धांतमभ्युपेत्यानियमात् कथाप्रसंगोऽपसिद्धांतः Gaut. S.
Monier Williams Cologne
English
अप-सिद्धान्त
m.
 an assertion or statement opposed to orthodox teaching or to settled dogma,
Nyāyad.
&c.
Monier Williams 1872
English
अपसिद्धान्त अप-सिद्धान्त, अस्, m. (rt. 1.
सिध्), an erroneous conclusion.
Goldstucker
English
अपसिद्धान्त Tatpur. m. (-न्तः)
^1 A false conclusion
e. g. मूर्त-
त्वाद्घटादिवत्समानधर्मापत्तावपसिद्धान्तः ‘(to say that the
Soul is limited) is a false conclusion, for this would lead
to assert that, from its having shape, it shares in the
properties of material substances (as in those of perishable-
ness &c.)’
or आनन्दाभिव्यक्तिर्मुख्यमोक्ष इति नवीनवेदान्ति-
नामपसिद्धान्त एवेति धिक् ‘to maintain that manifestation of
happiness is real liberation is a wrong conclusion of the
modern Vedāntists: shame (on such twaddle)’.
^2 (In the
Nyāya philosophy.) Logical inconsistency in argumentation,
viz. arguing so as to come in contradiction with the tenets
of one's own school
one of the twenty two निग्रहस्थान
or failures in discussion which lead to the defeat of the
disputant
more especially it is thus defined: सिद्धान्तमभ्यु-
पेत्यानियमात्कथाप्रसङ्गोऽपसिद्धान्तः ‘apasiddhānta is ar-
gumentation without regard to the definitions contained in
the tenets of a school which one has adopted as his own’.--
The commentator adds however that there is no अपसिद्धान्त
or inconsistency of this kind, if one differs merely in a
special topic from the authority of his school: यस्त्वेकदे-
शिमतेन कथामारभते तस्य शास्त्रकाराभ्युपगमविरोधे नापसि-
द्धान्तः
‘the Saugatas’, he says, ‘do not consider logical
inconsistency as a defect, but that is another question’ (सौ-
गतास्त्वपसिद्धान्तं दूषणं न मन्यन्त इत्यन्यदेतत्). E. अप and
सिद्धान्त.
Apte Hindi
Hindi
अपसिद्धान्तः
पुं*
 - प्रा* स*
गलत या भ्रमयुक्त निर्णय
L R Vaidya
English
apa-sidDAnta {% m. %} a wrong conclusion.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अपसिद्धान्त
पु०
 अपक्रान्तः सिद्धान्तात् निरा० त० । १ स्वीकृत-सिद्धान्तात् स्खलनरूपे दोषभेदे, “सिद्धान्तमभ्युपेत्यानिय-मात् कयाप्रसङ्गोऽपसिद्धान्त इति” गौ० सू० । सिद्धान्तंकिञ्चिच्छास्त्रकाराभ्युपगतमर्थमभ्युपेत्य स्वीकृत्यानियमात्तन्नियमोल्लङ्घनात् कयायां प्रसङ्गः स्वीकृतसिद्धान्तप्रच्यवो-ऽपसिद्धान्त इति तदर्थः । यथा सांख्यमतेनाहं वदिष्यामीत्यभ्यु-पेत्य कयायामारब्धायाम् आविर्भावस्याविर्भावाङ्गीकारेऽनव-स्थेति दूषणे वादिनोद्भाविते प्रतिवादी यदा तद्दोषो-द्धारणाय आविर्भावस्यासतोऽपि समुत्पत्तिमभ्युपैति तदा सत्-कार्य्यवादिसांख्यमतविरुद्धाभिधायित्वेन स्वाभ्युपगतनिय-मातिक्रमात् स्वीकृतसिद्धान्तप्रच्यवरूपो दोषो भवतिसएवापसिद्धान्तः एवमन्योऽप्युदाहार्य्यः । वितण्डावादिनःबौद्धभेदाश्च नापसिद्धान्तं दोषमङ्गीचक्रुः तेषां कस्यचित्सिद्धान्तस्यानङ्गीकारात् ।