धातुः: सृ
मूलधातुः: सृ
धात्वर्थः: गतौ
गणः: जुहोत्यादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: ससर्ति
अनुबन्धादिविशेषः: ऋकारान्तः,छान्दसः


धातुः: सृ
मूलधातुः: सृ
धात्वर्थः: गतौ
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: सरति
अनुबन्धादिविशेषः: ऋकारान्तः


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

सृ (अर्थः)  गतौ
( सरति ससार सस्रतुः सस्रुः ससर्थ ससृव) अजादाववृद्धिविषये यण् क्रादिपाठादनिट्त्वम् ( सर्त्ता सरिष्यति ) "ऋद्धनोः स्ये'' इति इट् ( असरत् सरेत् स्रियात् ) "रिङ् शयग्लिङ्क्षु'' इति रिङादेशः ( असार्षीत् असार्ष्टाम् ) "सर्त्तिशास्ति'' इत्यङ्विधौ अविद्यमानशपा शासिना साहचर्यात् सर्त्यर्त्योरप्यविद्यमानशपोर्जुहोत्यादिकयोर्ग्रहणमिति नास्याङस्ति (सीषीर्षति) "अज्झन'' इति दीर्घे "ऋतः''इतीत्वे रपरे "हलि च'' इति दीर्घे द्विर्वचने सेस्रियते "रिङ् शय'' इति रिङ् ( सर्सर्त्ति सर्सृतः ) इत्यादि ( सारयति असीसरत् ) यदायं सरतिर्वेगितगमने वर्त्तते तदा पाघ्रादीनां शित्प्रत्यये धावादेशे ( धावतीत्यादि ) उपसयां गर्भग्रहणे प्राप्तकाला "उपसर्या काल्या प्रजने'' इति यति निपात्यते प्रजनं गर्भग्रहणं तत्र प्राप्तकालेत्यर्थः अन्यत्र ण्यति ( उपसार्या सूर्यः ) "राजसूयसूर्य'' इति क्यपि उत्त्वं निपात्यते सूवतेर्वा रुगागमे सूर्यशब्दात् प्रत्ययाः सुवतौ प्रदर्शयिष्यन्ते ( साधु सरतीति सरकः ) "पृसृल्वः समभिहारे वुन्'' इति समभिहारेणात्र साधुकारित्वमुच्यते तथा च वार्त्तिकम्--[ साधुकारिणि वुन्विधानमिति ] पुरः सरतीति (पुरः सरः) "पुरोऽग्रतोऽग्रेषु सर्त्तेः'' इति टः (अग्रेसर इति "तत्पुरुषे कृति'' इति सप्तम्या अलुक् अत्र न्यासे अग्रे इत्येकारान्तत्वं निपातनादित्युक्तम् अग्रं सरति अग्रेण सरतीत्यादावपि एकारान्तत्वम् एवं हि "सवरुणावरुणाग्रसरो रुवा, "आयोधनाग्रसरतां त्वयि वीर याते' इत्यादयः प्रयोगाश्चिन्त्याः स्युः पुर्वः सरतीति ( पूर्वसरः )  ( सूत्रम्) पूर्वे कर्तरि (इति सूत्रम्) इति कर्तृवाचिनि पूर्व्वशब्दउपपदे सर्त्तेष्टः कर्तुरन्यत्रावेव पूर्व्वदेशं सरतीति ( पूर्वसारः ) ( उदग्सारी, प्रत्यासारी ) [ "उत्प्रतिभ्यामाङि सर्त्तेरुपसंख्यानम् ] इति णिनिः ( परिसारी ) "सम्पृच'' इत्यादिना घिनुण् सरणः "जुचङ्क्रम्य'' इत्यादिना युच् ( सूमरः ) "सृघस्यदः क्मरच्'' इति क्मरच् ( सृत्वरः ) "इण्नश्जिसर्तिभ्यः क्वरप्" इति क्वरप् (सृत्वरी)  "टिड्ढाणञ्" इति ङीप् (सस्रिः)"भाषायां धाञ्कृमृगमिजनिभ्यः'' इति किकिनोरन्यतरः लिड्वद्भावाद् द्विर्वचनम् ( सारः ) कालान्तरस्थायी"सृ स्थिर'' इति कर्त्तरि घञ् स्थिरादन्यत्र भावादौ घञि (सारः) अयमुत्कर्षे पुल्लिङ्गः न्यायादनपेते नपुंसकलिङ्गः (अतिसारो व्याधिः) (विसारो मत्स्यः सारो बलं)  "व्याधिमत्स्यबलेषु" इति घञ् अस्थिरार्थमिदं वचनम् ( अतीसारः ) "उपसर्गस्य घञ्यमनुष्ये'' इति दीर्घः अतीसारोऽस्यास्तीति ( अतीसारकी ) "वातातीसाराभ्यां कुक्च'' इति घञ् "रुद्धोरुदन्मुसलप्रसरं निषेवे' इति माघे बाहुलकादप् एवं ( निसर ) इत्यपीत्यात्रेयः ( उपसरो ) गवां स्त्रीगवीषु पुंगवानां गर्भाधानाय प्रथममुपसरणमुच्यते "प्रजने सर्त्तेः''  इत्यप् ( परिसरः अपसरः ) ( सूत्रम्) पुंसि संज्ञायाम् (इति सूत्रम्) इति करणाधिकरणयोर्घः ( परितः सरणं परिसर्या ) "इच्छा'' इत्यत्र [ "परिचर्यापरिसर्यामृगया' ] इति भावे शे यकि गुणः ( वैसारिणो मत्स्यः )  ( सूत्रम्) विसारिणो मत्स्ये (इति सूत्रम्) इति विसारिन्शब्दान्मत्स्यवृत्तेः स्वार्थेऽण् प्रत्ययः"इनण्यनपत्ये'' इति प्रकृतिभावः अस्मादेव विसारिण इति निर्द्देशादण्, तत्सन्नियोगेनणिनिः ग्रहादित्वाण्णिनिरित्यात्रेयः एवं हि पृथक्प्रयोगार्हः स्यात् ग्रहादिषु न दृश्यते, प्रतिषिद्धश्च पदमञ्जर्यो पृथक्प्रयोगः पृथक्प्रयोगमसहमानेनैव न्यासकारेणापि ग्रहादित्वाणिजनिरित्युक्त्वा अत एव निपातनादित्युक्तम् निपातनं च प्रत्ययसन्नियोगेनैव ( सृणिका ) "सर्त्तेर्नुट च'' इति इकन् प्रत्ययः, नुडागमः ( सार्थः ) "सर्त्तेर्णिच्च'' इति थन्प्रत्ययः णित्त्वाद्वृद्धिः ( सर्वः ) "सर्वपृष्ठ'' इत्यादिना वन्, अत्र वक्तव्यं तत् स्वर्तावुक्तम् ( सरयूः ) "सर्त्तेरयूः'' ( इत्ययूः सरय्वां भवं, सारवम् ) "दाण्डिन' इत्यादिना अण्प्रत्यये युशब्दलोपो निपात्यते ( सरणिः ) "अर्तिसृधृनृति'' इत्यादिना अनिप्रत्ययः ( सरित् ) "हृसृरुहि'' इत्यादिनेतिप्रत्ययः ( सृणिः ) "सृपृषिभ्यां क्विप् च'' इति निप्रत्ययः ( सरः)असुन् ( सरसी ) "वर्तमाने पृषद्बृहन्महत्जगत्सरसां शतृवच्च'' इति शतृवद्भावात् ङीप् ( सारङ्गः ) "सृवृङोर्वृद्धिश्च'' इति अङ्गप्रत्यये वृद्धिः ( अद्भ्यः सृते इति अप्सरा ) "अङ्गिराअप्सराः'' इत्यसुनि निपात्यन्ते उणादिवृत्तौ त्वप इति सौत्रो धातुः, अस्मात् सरसुन् प्रत्यय इत्युक्तम् बुहुष्वप्सरस इति बहुवचनं प्रायिकम् तदुक्तम् अप्सरःसुमनस्सिकतावर्षाणामिति बहुत्वं प्रायिकम् अप्सरा इव आचरति ( अप्सरायते ) "कर्त्तुः क्यङ् सलोपश्यच'' इति क्यङि सलोपश्चेतितत्र विभाषाग्रहणे व्यवस्थितविभाषाश्रयत्वात् इह नित्यं सलोपः उक्तं च''--ओजसोऽप्ससो नित्यं,पयसस्तु विभाषया'' इति ( सारथिः) "सर्तेर्णित्'' इतिआथिन्प्रत्यये णित्त्वात् वृद्धिः 917

सृ  गतौ 
- सरति । धावति । ससार । सस्रतुः । सस्रुः । असरत् । सारः । असुन् सरः । गौरादित्वात् सरसी । प्रजने सर्त्तेः(3/3/71) इत्यप्-उपसरः ।। 939 ।।

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“सृ गतौ”@} <a href="#foot_krm02">2</a> सर्वाण्यपि रूपाणि पिपर्तिवत् <a href="#foot_krm03">3</a> ऊह्यानि।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१९१४)</li> <li id="foot_krm02">02 => (३-जुहोत्यादिः-१४३४। सक। अनि। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (१०४४)</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“सृ गतौ”@} <a href="#foot_krm02">2</a> अयं धातुः अर्थभेदेन अकर्मकः सकर्मकोऽपि दृश्यते। </li> <li>‘गतौ ससर्ति सरति श्लुशपोर्धावति क्वचित्।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>सारकः-रिका, सारकः-रिका, <a href="#foot_krm04">4</a> सिसीर्षकः-र्षिका, <a href="#foot_krm05">5</a> सेस्रीयकः-यिका;</li> <li> सर्त्ता-त्री, सारयिता-त्री, सिसीर्षिता-त्री, सेस्रीयिता-त्री;</li> <li> इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि जौहोत्यादिकपिपर्त्तिवत् <a href="#foot_krm06">6</a> ज्ञेयानि। </li> <li><a href="#foot_krm07">7</a> धावन्-सरन्-न्ती, <a href="#foot_krm08">8</a> सरकः, अति<a href="#foot_krm09">9</a>सारकी, <a href="#foot_krm10">10</a> सूर्यः, <a href="#foot_krm11">11</a> पुरःसरः-अग्रतःसरः- <a href="#foot_krm12">12</a> अग्रेसरः, <a href="#foot_krm13">13</a> <a href="#foot_krm14">14</a> पूर्वसरः, <a href="#foot_krm15">15</a> परिसारी, <a href="#foot_krm16">16</a> विसारी, <a href="#foot_krm17">17</a> अनुसारी, <a href="#foot_krm18">18</a> प्रसारी, <a href="#foot_krm19">19</a> उदासारी, प्रत्यासारी, <a href="#foot_krm20">20</a> सरणः, <a href="#foot_krm21">21</a> सृमरः <a href="#foot_krm22">22</a>, सारणा, सारणी, <a href="#foot_krm23">23</a> सृत्वरः- <a href="#foot_krm24">24</a> सृत्वरी, <a href="#foot_krm25">25</a> चन्दनसारः, अतीसारः, विसारः, <a href="#foot_krm26">26</a> उपसरो गवाम्, <a href="#foot_krm27">27</a> उपसर्या <a href="#foot_krm28">28</a> गौः, <a href="#foot_krm29">29</a> आसारः, <a href="#foot_krm30">30</a> सारः, प्रसारः, <a href="#foot_krm31">31</a> संसारः, <a href="#foot_krm32">32</a> परिसर्या, <a href="#foot_krm33">33</a> सस्रिः;</li> <li> <a href="#foot_krm34">34</a> णथिन्प्रत्यये रूपमेवम्। </li> <li>णित्त्वात् उपधावृद्धिः।]] सारथिः, <a href="#foot_krm35">35</a> इति कप्रत्ययः। </li> <li>किच्च भवति। </li> <li>सृकः = वायुः।]] सृकः, <a href="#foot_krm36">36</a> सरण्डः, <a href="#foot_krm37">37</a> सृणीकः, <a href="#foot_krm38">38</a> सृमाकुः, <a href="#foot_krm39">39</a> सरीमा, <a href="#foot_krm40">40</a> अप्सरसः, <a href="#foot_krm41">41</a> सरित्, <a href="#foot_krm42">42</a> सरणिः, <a href="#foot_krm43">43</a> सरट्, सरटः, <a href="#foot_krm44">44</a> सरयुः-सरयूः, इत्यादिकानि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१९१३)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-९३५। सक। अनि। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। ३०)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[१। सन्नन्ते ‘अज्झनगमां सनि,’ (६-४-१६) इति दीर्घे ‘सन्यतः’ (७-४-७९) इतीत्वे रपरत्वे, ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घे, द्विर्वचने च रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[२। यङन्ते ‘रीङ् ऋतः’ (७-४-२७) इति रीङादेशे रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => (१०४४)</li> <li id="foot_krm07">07 => [[३। शतरि ‘पाघ्राध्मास्थाम्नादाण्दृश्यर्त्तिसर्त्ति--’ (७-३-७८) इत्यादिना प्रकृतेः धाबादेशे धावन् इति भवति। ‘सर्त्तेः वेगितायां गतौ धावादेशमिच्छन्ति। अन्यत्र सरति अनुसरतीत्येव भवति’ इति काशिका (७-३-७८)। तेन अनु- सरन्-सरन् इत्यप्यर्थविशेषे साधुरेव।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[४। ‘सृल्वः समभिहारे धुन्’ (३-१-१४९) इति वुन्प्रत्यये रूपमेवम्। साधु सरतीति सरकः। सरकः पानपात्रमिति केचित्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => (ती)</li> <li id="foot_krm10">10 => [[५। ‘राजसूयसूर्य--’ (३-१-११४) इति क्यपि उत्वे च रूपम्। अथवा सुवते रुडागमे रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[६। पुरः सरतीति ‘पुरोऽग्रतोऽग्रेषु सर्त्तेः’ (३-२-१८) इति टप्रत्यये रूपम्। एवं अग्रतःसरः, अग्रेसरः इत्यादौ। ‘तत्पुरुषे कृति--’ (६-३-१४) इति सप्तम्या अलुक्। अत्र न्यासकारात्रेयाभ्याम् ‘अग्रे इत्येकारान्तत्वं निपातनात्’ इत्युक्तम्। ‘अग्रस्सरति, अग्रेण सरतीत्यादावपि एकारान्तत्वं फलम्’ इति च। एवं हि ‘सवरुणावरुणाग्रसरं रुचा’ ‘आयोधनाग्रसरतां त्वयि वीर जाते’ इत्यादयः प्रयोगाश्चिन्त्याः स्युः।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[B। ‘अग्रेसरो जघन्यानां मा भूः पूर्वसरो मम।।’ भ। का। ५-९७।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [पृष्ठम्१३७७+ ३२]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[१। पूर्वः सरतीति कर्तृवाचिनि पूर्वशब्दे उपपदे ‘पूर्वे कर्तरि’ (३-२-१९) इति टप्रत्ययो भवति। पूर्वं देशं सरतीति पूर्वसारः। अत्र कर्तृभिन्नार्थे अण्।]]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[२। ‘संपृचानुरुध… सृ--’ (३-२-१४२) इत्यादिना तच्छीलादिषु कर्तृषु घिनुण्प्रत्ययो भवति। तेन रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm16">16 => [[३। विसरतीति = विसारी। णिनिप्रत्ययः। ‘विसारिणो मत्स्ये’ (५-४-१६) इति स्वार्थेऽण्प्रत्यये रूपम्। अणन्तस्यैव प्रयोगः।]]</li> <li id="foot_krm17">17 => [[आ। ‘पतत्यधो धाम विसारि सर्वतः किमेतदित्याकुलमीक्षितं जनैः।।’ शि। व। ७-२।]]</li> <li id="foot_krm18">18 => [[४। प्रशब्द उपपदे ‘प्रे लपसृ--’ (३-२-१४५) इति घिनुण्प्रत्ययः।]]</li> <li id="foot_krm19">19 => [[५। ‘उत्प्रतिभ्यामाङि सर्त्तेः--’ (वा। ३-२-७८) इति णिनिप्रत्यये रूपमेवम्। एवं प्रत्यासारी इत्यादावपि।]]</li> <li id="foot_krm20">20 => [[६। ‘जुचङ्क्रम्यदन्द्रम्यसृ--’ (३-२-१५०) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु युच्प्रत्ययः।]]</li> <li id="foot_krm21">21 => [[७। ‘सृघस्यदः क्मरच्’ (३-२-१६०) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु क्मरच्प्रत्यये रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm22">22 => [[B। ‘सृमरोऽभङ्गुरप्रज्ञो गृहीत्वा भासुरं धनुः।’ भ। का। ७-२२।]]</li> <li id="foot_krm23">23 => [[८। ‘इण्नशिजिसर्त्तिभ्यः--’ (३-२-१६३) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु क्वरप्प्रत्ययः। ‘टिड्ढाणञ्--’ (४-१-१५) इति ङीपि सृत्वरी इति रूपम्।]]</li> <li id="foot_krm24">24 => [[C। ‘कीर्ति मनस्तापहृतं विसृत्वरीं…।’ वा। वि। १-४७।]]</li> <li id="foot_krm25">25 => [[९। ‘सृ स्थिरे’ (३-३-१७) इति स्थिरे कर्तरि घञ्प्रत्ययः। ‘स्थिर इति कालान्तरस्थायी पदार्थ उच्यते। स चिरं तिष्ठन् कालान्तरं सरतीति धात्वर्थस्य कर्त्ता’ इति काशिकायाम् (३-३-१७)। अतीसारः इत्यत्र ‘व्याधिमत्स्य- बलेष्विति वक्तव्यम्’ (वा। ३-३-१७) इति घञ्। ‘उपसर्गस्य घञि--’ (६-३-१२२) इति दीर्घश्च। अतीसारः = व्याधिः। विविधं सरतीति विसारो = मत्स्यः। सारो बलम्। खदिरं सारयतीति खदिरसारः;\n\n अन्तर्भावितण्यर्थोऽत्रायम् धातुः इति भाष्ये (३-३-१७) स्पष्टम्।]]</li> <li id="foot_krm26">26 => [[१०। ‘प्रजने सर्त्तेः’ (३-३-७१) इत्यप्प्रत्ययः। उपसरो गवाम् = प्रथमं स्त्रीगवीषु पुंगवानां गर्भाधानाय नियोजनम् उपसरणमुच्यते।]]</li> <li id="foot_krm27">27 => [[११। ‘उपसर्या काल्या प्रजने’ (३-१-१०४) इत्युपपूर्वात् यत्प्रत्ययान्तो निपात्यते।]]</li> <li id="foot_krm28">28 => [[ड्। ‘वृषो यथोपसर्याया गोष्ठे गोदण्डताडितः।।’ भ। का। ६-५३।]]</li> <li id="foot_krm29">29 => [[१२। ‘पुंसि संज्ञायां घः प्रायेण’ (३-३-११८) इति करणाधिकरणयोर्घप्रत्ययः।]]</li> <li id="foot_krm30">30 => [[१३। ‘भावे’ (३-३-१८);\n\n ‘अकर्तरि च कारके संज्ञायाम्’ (३-३-१९) इति भावे वाच्ये, कर्मवर्जिते कारके संज्ञायां विषये च घञ्प्रत्यये रूपमेवम्। एवं प्रसारः, संसारः इत्यादिषु च ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm31">31 => [पृष्ठम्१३७८+ २९]</li> <li id="foot_krm32">32 => [[१। परितः सरणं परिसर्या। ‘इच्छा’ (३-३-१०१) इत्यत्र ‘परिचर्यापरिसर्या--’ (वा। ३-३-१०१) इति स्त्रियां भावे शे यकि टापि च रूपमेवम्। गुणोऽपि निपात्यते।]]</li> <li id="foot_krm33">33 => [[२। ‘भाषायां धाञ्कृञ्सृ--’ (वा। ३-२-१७१) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु किकिनौ, लिड्वद्भावात् द्विर्वचनं च।]]</li> <li id="foot_krm34">34 => [[३। औणादिके [द। उ। १-४३]</li> <li id="foot_krm35">35 => [[४। ‘सृवृ--’ [द। उ। ३-१९]</li> <li id="foot_krm36">36 => [[५। औणादिके (द। उ। ५-९) अण्डन्प्रत्यये रूपमेवम्। सरण्डः = वायुः, भूतसंघातश्च।]]</li> <li id="foot_krm37">37 => [[६। औणादिके (द। उ। ३-४२) ईकन्प्रत्यये नुगागमे च रूपमेवम्। किच्च भवति। सृणीकः = वायुः।]]</li> <li id="foot_krm38">38 => [[७। औणादिके (द। उ। १-१५१) काकुप्रत्यये मुगागमे च रूपम्। सृमाकुः = मृगजातिः।]]</li> <li id="foot_krm39">39 => [[८। ‘हृभृधृसृ--’ (द। उ। ६-७६) इति ईमनिन्प्रत्ययः च्छन्दसि विषये। सरीमा = कालः।]]</li> <li id="foot_krm40">40 => [[९। अप्छब्द उपपदे धातोः असुन्प्रत्यये (द। उ। ९-१०१) रूपमेवम्। अद्भ्यः सृता इत्यप्सरसः = देवयोषितः।]]</li> <li id="foot_krm41">41 => [[१०। ‘हृसृ--’ (द। उ। ६-३) इति इतिप्रत्यये रूपम्।]]</li> <li id="foot_krm42">42 => [[११। ‘अर्त्तिसृ--’ (द। उ। १-२) इत्यनिप्रत्यये णत्वे च रूपमेवम्। सरणिः = ईषद्गतिः पन्थाः।]]</li> <li id="foot_krm43">43 => [[१२। औणादिके (द। उ। ५-१०) अडिप्रत्यये रूपम्।]]</li> <li id="foot_krm44">44 => [[१३। औणादिके (द। उ। १-१३६) अयुप्रत्यये रूपम्, सरति सिसर्ति वा सरयुः = नदी वायुर्वा। सरयूः = इति दीर्घान्तोऽपि।]]</li></ul>

सृ (सृ॒ गतौ - जुहोत्यादिः - अनिट्)
ल्युट् = सरणम्
अनीयर् = सरणीयः - सरणीया
ण्वुल् = सारकः - सारिका
तुमुँन् = सर्तुम्
तव्य = सर्तव्यः - सर्तव्या
तृच् = सर्ता - सर्त्री
क्त्वा = सृत्वा
ल्यप् = प्रसृत्य
क्तवतुँ = सृतवान् - सृतवती
क्त = सृतः - सृता
शतृँ = सस्रत् / सस्रद् - सस्रती

सृ (सृ॒ गतौ - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = सरणम्
अनीयर् = सरणीयः - सरणीया
ण्वुल् = सारकः - सारिका
तुमुँन् = सर्तुम्
तव्य = सर्तव्यः - सर्तव्या
तृच् = सर्ता - सर्त्री
क्त्वा = सृत्वा
ल्यप् = प्रसृत्य
क्तवतुँ = सृतवान् - सृतवती
क्त = सृतः - सृता
शतृँ = धावन् / सरन् - धावन्ती / सरन्ती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

सृ  गतौ
- सरति, प्रसरति  पाघ्राध्मा (7378) इति वेगितयां गतौ धावादेशः धावति  कृसृभृवृ (7213) इति नेट् ससृव  सर्तिशास्त्यर्तिभ्यश्च (3156) लुङि अङ् -आसरत्  उपसर्या काल्या प्रजने (31104) राजसुयसूर्य (31114) इति सूर्यः  प्रुसृल्वः समभिहारे वुन् (31149) सरकः सर्तेर्वः सरति ससर्ति वा सर्वः ण्वुल् अभिसारिका  पुरोऽग्रतोऽषु सर्तेः (3218) टः पुरःसरः, अग्रतःसरः, अग्रेसरः  पूर्वे कर्तरि (3219) पूर्वसरः सम्पृचा (32142) इति परिसारी  बाहुलकाद् विसारी  प्रे लपसृ (32145) प्रसारी  उत्प्रतिभ्यामाङि सर्तेः (3278 काशिका) उदासारी प्रत्यासारी  जुचङ्क्रम्य (32150) इति युच् सरणः  सृघस्यदः क्मरच् (32160) सृमरः  सृ स्थिरे, व्याधिमत्स्यबलेषु च (3317 सा0 वा0) घञ् चन्दन सारः, अतीसारः, विसारः, सारम्  प्रजने सर्तेः (3371) अप् उपसरो गवाम्  घञ् (द्र03318,19) आसारः, संसारः  बाहुलकाद् विसरप्रसरौ  वुन् (द्र0 31149) सरकः  सर्तेर्णिद् (दश0 उ0 630)  इति थन्- सार्थः  सरतेरसुन् (द्र0 दश0उ09101) अप्सु सृता अप्सरसः  हृसृरुहियुषिभ्य इतिः (उ0 197) सरित्  असुन्  (दश0 उ0 949) सरः  अर्तिसृधृधमि (उ0 2102) सरणिः  सर्तेरटिः (उ0 1134) सरट्  शकादिभ्योऽटन् (उ0 481) सरटः कृकलासः  सर्तेरयुः (उ0 322) सरयुः, सरयूर्नदी सर्तेरपः षुक् च (उ0 3141) सर्षपः  अण्डन्कृसृ (उ0 1129) इति सरण्डः  सर्तेनुर्क् च (द0 उ0 342) इतीकक् सृणीका लाला  जनिदाच्युसृ (दश0 उ0 1015) इति निक् सृणिरङ्कुशः  सर्तेंर्णित् (दश0 उ0 143) सारथिः  ह्वादौ ऋ सृ गतौ (317) ससर्ति  चुरादौ (10255 दुर्गमते) सारयति  युच् (द्र0 33107) सारणा तन्त्रीयोजना  ल्युट् (द्र0 33117) सारणी सेककुल्या  904

अपसारण n. auch: das Verbannen, Mahāvīrac. 54, 10.


अपसारणम्
नपुं* - "अप+सृ+ल्युट्,स्त्रियां टाप्"
"हटाकर दूर करना, हांकना,बाहर निकलना , स्थान देना"

अपसारणम् [apasāraṇam] णा [ṇā], णा Removing to a distance, driving, expelling; किमर्थमपसारणा क्रियते Mu.4, making room (cf. Mar. बाजू, बाजू).

BEGINNER, Sanskrit to English, 1890 Apte edition

अपसारणं 
णा Removing to a distance, driving, expelling; किमर्थमपसारणा क्रियते Mu. 4, making room (cf. Mar. बाजू, बाजू). 

अपसारण n. removal, expelling (°णं कृ make room,
clear the way*).


अपसारण Tatpur. n. (-णम्) Removing, driving away, ex-
pelling; e. g. (मुष्टिपीडम्)…इत्यनेन चौर्यापसारणमपि क-
विभिर्वर्ण्यते. E. सृ in the caus., with अप, kṛt aff. ल्युट्.


INTERMEDIATE, Sanskrit to English, 1872 Edition

अप-सारण, अम्, n. removing to a distance.


INTERMEDIATE, Sanskrit to English, Cologne Edition

अप-सारण n. removing to a distance


अपसारण

पदविभागः - >नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - >अपसार ಪದದ ಅರ್ಥ
निष्पत्तिः - >अप + सृ (गतौ) + णिच् - भावे "ल्युट्" (३-३-११५)

apasAraRa {% n. %} Removing, driving away, expelling, e.g. चौरापसारणमपि कविभिर्वर्ण्यते.


अपसारण (apasAraNa)

Capeller Eng

Apte

Apte 1890

Monier Williams Cologne

Monier Williams 1872

Goldstucker

Apte Hindi

Shabdartha Kaustubha

L R Vaidya

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

Stchoupak