| YouTube Channel

अपसदः (apasadaH)

 
Apte
English
अपसदः [apasadḥ], [अपकृष्टो नीच इव सीदति, सद-अच्]
An outcast, a low man
usually at the end of
comp.
 in the sense of 'vile', 'wretched', 'accursed'
कापालिक˚
Māl.
 5
रे रे क्षत्रियापसदाः
Ve.*
 3
नर˚, ब्राह्मण˚
&c.
N.
 for the children of six degrading connections, i. e. of men of the first three castes with women of the castes inferior to their own
विप्रस्य त्रिषु वर्णेषु नृपतेर्वर्णयोर्द्वयोः । वैश्यस्य वर्णे चैकस्मिन् षडेते$पसदाः स्मृताः ॥
Ms.*
 1.1. See अपध्वंसः.
प्रतिलोमजः contrary to अनुलोमजः (परवर्णासु अनुलोमजाः ष़ड- पध्वंसजाः विलोमजा अपसदाः षडिति ज्ञेयम्)
cf.
Mb.
 * 13.49.6-8.
Apte 1890
English
अपसदः [अपकृष्टो नीच इव सीदति, सद्-अच्] 1 An outcast, a low man
usually at the end of comp. in the sense of ‘vile, ’ ‘wretched’ ‘accursed’
कापालिक° Māl. 5
रे रे क्षत्रियापसदाः Ve. 3
नर°, ब्राह्मण° &c.
2 N. for the children of six degrading connections, i. e. of men of the first three castes with women of the castes inferior to their own
विप्रस्य त्रिषु वर्णेषु नृपतेर्वर्णयोर्द्वयोः । वैश्यस्य वर्णे चैकस्मिन् षडेतेऽपसदाः स्मृताः ॥ Ms. 10. 10.
Apte Hindi
Hindi
अपसदः
पुं*
 - अप+सद्+अच्
"जाति के बहिष्कृत, नीच पुरुष, प्रायः समास के अन्त में प्रयुक्त होकर अर्थ होता है -दुष्ट, पाजी, अभिशप्त "
अपसदः
पुं*
 - अप+सद्+अच्
छः प्रकार की अनुलोम सन्तान-अर्थात् पकले तीन वर्णों के मनुष्यों द्वारा अपने से नीच वर्ण की स्त्री में उत्पन्न
E Bharati Sampat
Sanskrit
(वि) अपसीदति अपकृष्टत्वं प्रप्नोति । अप+षद्लृ(विशरणगत्यवसादनेषु)+अच् । ‘नन्दिग्रहि०’ ३.१.१३४। १.अधमः, नीचः, निहीनः। ‘निहीनोऽपसदो जाल्मः’ अमरः। ‘आः दुरात्मन् पाञ्चालापसद’ वेणी०३.२३.१। (स्त्रीपु)२.अनुलोमवर्णस्त्रीजातः वर्णसङ्करभेदः मूर्धावसिक्तादिः। ‘विप्रस्य त्रिषु वर्णेषु नृपतेर्वर्णयोर्द्वयोः। वैश्यस्य वर्णे चैकस्मिन् षडेतेऽपसदाः स्मृताः’ मनुः १०.१० ।
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अपसदः,
पुं,
 (अपसीदति अपकृष्टत्वं प्राप्नोति, अप + सद् + पचाद्यच् ।) नीचः । इतरलोकः ।इत्थमरः ॥
(“विप्रस्य त्रिषु वर्णेषु नृपतेर्वर्णयोर्द्वयोः ।वैश्यस्य वर्णे चैकस्मिन् षडेतेऽपसदाः स्मृताः” ॥
इति मनूक्ते अनुलोमवर्णस्त्रीजाते वर्णसङ्करभेदेमूर्द्धावसिक्तादौ पुं स्त्रीं ।)