अपवाद (apavAda)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अपवाद m.
  (-दः)
	 1. Censure,  blame.
	 2. An order,  a command.
	 3. Differ-
ence,  distinction,  exception. 
	 4. Contradiction,  opposition,  denial.
E.
  अप implying aversion,  and वाद speech,  from वद with घञ्
 also
अववाद.

Capeller Eng

English

 अपवाद m.
  refutation,  restriction,  exception,  censure, 
blame.

Yates

English

 अप-वाद (दः) 1.
m.
  Censure
 a bell
or pipe used in deer-hunting.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

अपवाद 	-	 apavAda 	-	 m.
  	-	  order
अपवाद 	-	 apavAda 	-	 m.
  	-	  refusal
अपवाद 	-	 apavAda 	-	 m.
  	-	  speaking ill of
अपवाद 	-	 apavAda 	-	 m.
  	-	  exception
अपवाद 	-	 apavAda 	-	 m.
  	-	  command
अपवाद 	-	 apavAda 	-	 m.
  	-	  censure
अपवाद 	-	 apavAda 	-	 m.
  	-	  refutation
अपवाद 	-	 apavAda 	-	 m.
  	-	  blame
अपवाद 	-	 apavAda 	-	 m.
  	-	  peculiar noise made by hunters to entice deer
अपवाद 	-	 apavAda 	-	 m.
  	-	  evil speaking
अपवाद 	-	 apavAda 	-	 m.
  	-	  contradiction
अपवाद 	-	 apavAda 	-	 m.
  	-	  reproach
अपवाद 	-	 apavAda 	-	 m.
 
अपवाद 	-	 apavAda 	-	 m.
  	-	  reviling
अपवाद 	-	 apavAda 	-	 m.
  	-	  special rule setting aside a general one
अपवाद 	-	 apavAda 	-	 m.
  	-	  denial
अपवाद 	-	 apavAda 	-	 m.
  	-	  withdrawal of the adhyAropa or superimposed attribute
अपवाद 	-	 apavAda 	-	 m.
  	-	  blaming
अपवाद 	-	 apavAda 	-	 m.
  	-	  abuse

 
   अपवाद  apavAda m.
   withdrawal of the adhyAropa or superimposed attribute

 
   अपवाद  apavAda m.
   withdrawal of the adhyAropa or superimposed attribute

Wilson

English

 अपवाद
m.
  (-दः)
1 Censure,  blame.
2 An order,  a command.
3 Difference,  distinction,  exception. 
4 Contradiction,  opposition,  denial.
E.
  अप implying aversion,  and वाद speech,  from वद with
घञ्
 also अववाद.

Apte

English

अपवादः [apavādḥ],  1 Censuring,  reviling
 censure,  reproach,  blame,  abuse
 आः तातापवादभिन्नमर्याद U.*
  5
 लोकापवादो बल- वान्मतो मे R.*
  14.4
 लोकापवादाद्भयम् Bh.*
  2.62
 scandal,  evil report
 चिरकालान्मया श्रुतस्तवापवादः Pt.I
 Ki.*
  11.25,  14.12
 Mk.*
  9.3
 U.*
  1
 Pt.*
  4
 Y.*
  2.27
 देव्यामपि हि वैदेह्यां सापवादो यतो जनः U.*
  1.6 spreading or indulging in scandals about
 न केवलमत्याहितं सापवादमपि U.*
  2
 साप- वादम् censuringly Māl.
 9.

An exception,  a special rule that restricts or sets aside a general rule (opp.  उत्सर्ग)
 मा हिंस्यात्सर्वभूतानि इति उत्सर्गः
 वायव्यं श्वेतमालभेत इत्यपवादः
 अपवादैरिवोत्सर्गाः कृतव्यावृत्तयः परैः Ku.*
  2.27
 R.*
  15.7
 ˚प्रत्ययः exceptional suffix
 ˚स्थलम् a case for a special rule.

An order,  command
 ततो$पवादेन पताकिनीपते- श्चचाल निर्ह्रादवती महाचमूः Ki.*
  14.27. cf.
   ... अपवादस्तु निन्दने । आज्ञायां स्यात् ... । Nm. 

Refutation
 (in Vedānta Phil.) refutation as of a wrong imputation or belief
 रज्जुविव- र्तस्य सर्पस्य रज्जुमात्रत्ववत्,  वस्तुभूतब्रह्मणो विवर्तस्य प्रपञ्चादेः वस्तु- भूतरूपतो$पदेशः अपवादः Tv.
 अध्यारोपापवादाभ्यां वस्तुतत्त्वविनिश्चयः Vedānta
 hence also,  a means of refutation. 

Confidence,  trust.

Love
 familiarity.

A small bell or other instrument sounded to decoy deer
 मधुकरैरपवाद- करैरिव Śi.*
  6.9
 (˚करैः =
  व्याधैः
 अपवादं मृगवञ्चनाय घण्टादि- कुत्सितवाद्यं कुर्वन्ति तैः Malli.)

Apte 1890

English

 अपवादः 1 Censuring,  reviling
 censure,  reproach,  blame,  abuse
 आस्तातापवादभिन्नमर्याद U. 5
 लोकापवादो बलवान्मतो मे R. 14. 40
 लोकापवादाद्भयं Bh. 2. 62
 scandal,  evil report
 चिरकालान्मया श्रुतस्तवापवादः Pt. 1
 Ki. 11. 25,  14. 12
 Mk. 9. 3
 U. 1
 Pt. 4
 Y. 2. 207
 देव्यामपि हि वैदेह्यां सापवादो यतो जनः U. 1. 6 spreading or indulging in scandals about
 न केवलभत्याहितं सापवादमपि U. 2
 सापवादं censuringly Māl. 9. 
2 An exception,  a special rule that restricts or sets aside a general rule (opp. उत्सर्ग)
 मा हिंस्यात्सर्वभूतानि इति उत्सर्गः
 वायव्यं श्वेतमालभेत इत्यपवादः
 अपवादैरिवोत्सर्गाः कृतव्यावृत्तयः परैः Ku. 2. 27
 R. 15. 7
 °प्रत्ययः exceptional suffix
 °स्थलं a case for a special rule. 
3 An order,  command
 ततोपवादेन पताकिनीपतेश्चचाल निर्ह्रादवतीमहाचमूः Ki. 14. 27. 
4 Refutation
 (in Vedānta phil.) refutation as of a wrong imputation or belief
 रज्जुविवर्तस्य सर्पस्य रज्जुमात्रत्ववत्,  वस्तुभूतब्रह्मणो विवर्तस्य प्रपंचादेः वस्तुभूतरूपतोपदेशः अपवादः Tv.
 अध्यारोपापवादाभ्यां वस्तुतत्त्वविनिश्चयः Vedānta
 hence also,  a means of refutation. 
5 Confidence,  trust. 
6 Love
 familiarity. 
7 A small bell or other instrument sounded to decoy deer
 मधुकरैरपवादकरैरिव Śi. 6. 9
 (°करैः = व्याधैः,  अपवादं मृगवंचनाय घंटादिकुत्सितवाद्यंकुर्वंति तैः Malli.) 

Monier Williams Cologne

English

 अप-वाद a m.
  evil speaking,  reviling,  blaming,  speaking ill of (gen.  )

 denial,  refutation,  contradiction

 a special rule setting aside a general one,  exception (opposed to उत्सर्ग,  Pāṇ.
  iii,  1,  94,  Sch.),  RPrāt.
  
 Pāṇ.
 ,  Sch.

 order,  command,  Kir.
 

 a peculiar noise made by hunters to entice deer,  Śiś.
  vi,  9.

 अप-वाद b &c.
   See अप-√ वद्.

 (also) the withdrawal of the अध्यारोप or superimposed attribute (in the Vedānta).

Monier Williams 1872

English

 अप-वाद,  अस्,  m. evil speaking,  reviling,  blam-
ing (with the gen.)
 denial,  refutation,  contradiction
a special rule setting aside a general one
 exception
(opposed to उत्सर्ग)
 order,  command.
—अपवाद-
प्रत्यय,  अस्,  m. an exceptional affix.
—अपवाद-
स्थल,  अम्,  n. case for a special rule or exception.

 अपवाद अप-वाद,  &c. See अप-वद् above.

Goldstucker

English

 अपवाद Tatpur. m. (-दः) I.
	^1 Refutation,  as of an erroneous
imputation
 e. g. …एवमध्यारोपः । अपवादो नाम रज्जु-
विवर्तस्य सर्पस्य रज्जुमात्रत्ववत् &c. ‘so much for the erro-
neous imputation--to the soul of properties that do not
belong to it--
 now the refutation is: like as the rope
alone becomes manifest,  instead of the serpent (taken for
a rope) which obscured (the reality) of the rope &c.
	^2 Re-
striction of a previous rule,  decree,  definition &c.
 e. g.
Manu 8. 341. is a चौर्यापवाद or a case which does not fall
under the category of theft
 Yājnav. 2. 83. is an अपवाद to
the rule that a witness must speak the truth.--In Gram-
mar it means an exception to a rule and comprises as well
those rules which supersede as those which restrict a general
rule (compare विभाषा)
 the terms opposed to it are
उत्सर्ग,  e. g. प्रकल्प्य वापवादविषयं तत उत्सर्गोऽभिनि-
विशते
 क्वचिदपवादविषयेऽप्युत्सर्गोऽपि प्रवर्तते
 or विधि, 
e. g. पुरस्तादपवादा अनन्तरविधीन्बाधन्ते न परान् । मध्येऽप-
वादाः पूर्वान्विधीन्बाधन्ते न परान्
 sometimes both com-
bined,  e. g. अभ्यासविकारेष्वपवादा उत्सर्गान्विधीन्न बाधन्ते.
--The term बाधापवाद means ‘exception to an exception’
i. e. the reestablishing of the previous rule,  precept &c.
	^3 Censure,  blame,  evil report
 e. g. आयुर्विप्रापवादेन (scil.
क्षरति)
 or लोकापवादादपि न भीतोऽसि.
	^5 An order,  a
command
 (in this sense the more correct reading of the
word is probably अववाद). E. वद् with अप,  kṛt aff. घञ्.
II. A wrong assertion,  a wrong tenet
 e. g. अपवादमा-
त्रमबुद्धानाम् ‘--(to say that the void is the true reality)
--is a wrong assertion of people who are not wise (comm.
मूढानामपवादमात्रं मिथ्यावाद एव)’. E. अप and वाद.

Benfey

English

 अपवाद अपवाद,  i. e. अप-वद् + अ, 
m.
 
 1. Refutation of an erroneous im-
putation,  Vedāntas. in Chr. 211,  24.
 2.
Insulting,  Man.  4,  239.
 3. Blame, 
Pañc. 37,  4.

Hindi

असाधारण

Apte Hindi

Hindi

अपवादः
पुं*
  - अप+वद्+घञ्
"निन्दा,  भर्त्सना,  कलंक"

अपवादः
पुं*
  - अप+वद्+घञ्
सामान्य नियम को बाधित करने वाला विशेष नियम

अपवादः
पुं*
  - अप+वद्+घञ्
"आदेश,  आज्ञा"

अपवादः
पुं*
  - अप+वद्+घञ्
"निराकरण,  मिथ्यारोपण या मिथ्याविश्वास का निराकरण"

अपवादः
पुं*
  - अप+वद्+घञ्
भरोसा

अपवादः
पुं*
  - अप+वद्+घञ्
"प्रेम,  घनिष्ठता"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अपवाद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಿಂದೆ /ದೂಷಣೆ
निष्पत्तिः - > अप + वद (व्यक्तायां वाचि) - "घञ्" (३-३-१८)
प्रयोगाः - > "कोऽपवादः स्तुतिपदे यदशीलेषु चञ्चलाः"
उल्लेखाः - > किरा० ११-२५
अपवाद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಿಥ್ಯಾವಾದ /ನಿಜವನ್ನು ಮರೆಸೆ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವುದು
प्रयोगाः - > "गुणापवादेन तदन्यरोपणात्"
उल्लेखाः - > किरा० १४-१२
अपवाद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಜ್ಞೆ /ಅಪ್ಪಣೆ
प्रयोगाः - > "ततोऽपवादेन पताकिनीपतेश्चचाल निर्ह्रादवती महाचमूः"
उल्लेखाः - > किरा० १४-२७
अपवाद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಶೇಷಶಾಸ್ತ್ರ /ಭಾಧಕಶಾಸ್ತ್ರ
निष्पत्तिः - > अप + वद (व्यक्तायां वाचि) - "घञ्" (३-३-१२१)
व्युत्पत्तिः - > अपोद्यते सामान्यशास्त्रमनेन
प्रयोगाः - > "अपवाद इवोत्सर्गं व्यावर्तयितुमीश्वरः"
उल्लेखाः - > रघु० १५-७
अपवाद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಶ್ವಾಸ /ಪ್ರೀತಿ
अपवाद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಣ್ಣ ವಾದ್ಯ /ಕಿರುಗಂಟೆ ಮೊದಲಾದುದು
प्रयोगाः - > "मधुकरैरपवादकरैरिव"
उल्लेखाः - > माघ० ६-९
अपवाद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಂಬಿಕೆ
विस्तारः - > "अपवादस्तु निर्देशे निन्दाविस्रम्भयोरपि" - हेम० ।
अपवाद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಪಕೀರ್ತಿ

L R Vaidya

English

 apavAda {% m. %} 1. Refutation as of an erroneous imputation,  e.g. अपवदो नाम रज्जुविवर्तस्य सर्पस्य रज्जुमात्रत्ववत् &c. (in Vedānta phil.)
an exception,  (op. to उत्सर्ग),  अपवादैरिवोत्सर्गाः कृतव्यावृत्तयः परैः K.S.ii.27
censure,  blame,  evil report,  e.g. लोकापवादादपि न भीतोऽसि
an order,  a command,  ततोऽपवादेन पताकिनीपतेः Kir.xiv.27.

Bopp

Latin

 अपवाद m. (r. वद् dicere praef. अप s. अ) vituperatio.
HIT. 71. 12.

Abhyankara Grammar

English

अपवाद  a special rule which sets aside the general rule
 a rule forming an exception to the gene- ral rule. e.g. आतोनुपसर्गे कः III.2.2 which is an exception of the general rule कर्मण्यण् III.2.1
 cf. येन नाप्राप्तो  यो विधिरारभ्यते स तस्य बाधको भवति,  तदपवा- दोयं येागो भवति
 Pari. Śekh. Par 57
 for details see Pari. Śekh. Pari. 57-65: cf न्यायैर्मिश्रानपवादान् प्रतीयात् । न्याया उत्सर्गाः महाविधयः । अपवादा अल्प- विषयाः विधय: । तानुत्सर्गेण मिश्रानेकीकृताञ् जानीयात् । अपवादविषयं मुक्त्वा उत्सर्गाः प्रवर्तन्ते इत्यर्थः । R. Pr. I. 23 and com. thereon 
 (2) fault
 cf. शास्त्रा- पवादात् प्रतिपत्तिभेदात् R. Pr. XIV. 30 on which उव्वट remarks शास्त्राणाम- पवादा दोषाः सन्ति पुनरुक्तता अविस्पष्टार्थता,  कष्टशब्दार्थता...

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 अपवाद 5. Lockton,  Śiś. 6,  9.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

skur pa
१) अपवाद २) अभ्याख्यान

skur pa btab pa
अपवाद

skur ba
१) अपवाद २) निक्षेप ३) प्रेषण

brdzun gyi bskur pa
१) अपवाद २) असत्कार

bskur pa 'debs pa
अपवाद

sgro 'dogs pa dang skur ba
अपवाद

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
स्यादवर्ण उपक्रोशे वादो निःपर्यपात्परः ।
गर्हणा धिक्क्रिया निन्दा कुत्सा क्षेपो जुगुप्सनम् ॥ २७१ ॥
-wordlist-
 
अवर्ण (पुं),  उपक्रोश (पुं),  निर्वाद (पुं),  परिवाद (पुं),  अपवाद (पुं),  गर्हणा (स्त्री),  धिक्क्रिया (स्त्री),  निन्दा (स्त्री),  कुत्सा (स्त्री),  क्षेप (पुं),  जुगुप्सन (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अपवाद
अपवाद,  उपक्रोश,  निर्वाद,  अवर्णवाद,  परिवाद,  गर्हा,  निन्दा,  जुगुप्सा
अपवाद उपक्रोशो निर्वादावर्णवादपरिवादाः ।
एकार्थाः कथ्यन्ते गर्हा निन्दा जुगुप्सा च ॥ १४८ ॥
verse 1.1.1.148
page 0018

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अपवादः,  पुं,
   (अप + वद् + भावे घञ् ।) आज्ञा ।निम्दा । तत्पर्य्यायः । अवर्णः २ आक्षेपः ३निर्व्वादः ४ परीवादः ५ उपक्रोशः ६ जुगुप्सा ७कुत्सा ८ गर्हणं ९ इत्यमरः ॥
 (वचनीयं । “लोका-पवादाद्भयं” इति नीतिशतके । “देव्यामपिहि वैदेह्यां सापवादो यतो जनः” । “हा कथंसीतादेव्या ईदृशमचिन्तनीयं जनापवादं देवस्यकथयिष्यामि” । इति उत्तरचरिते । आज्ञा ।अनुमतिः । आदेशः । “ततोऽपवादेन पताकिनी-पतेश्चचाल निर्हादवती महाचमूः” । इति भारविः ।) विश्वासः । इति मेदिनी ॥
 विशेषः ।बाधकः । यथा,  --“क्वचिदपवादविषयेऽप्युत्सर्गोऽभिनिविशते” ।इति कलापपरिशिष्टं ॥
 रज्जुविवर्त्तस्य सर्पस्यरज्जुमात्रत्ववत् वस्तुविवर्त्तस्यावस्तुनोऽज्ञानादेःप्रपञ्चस्य वस्तुमात्रत्वं । तदुक्तं ।“सतत्त्वतोऽन्यथा प्रथा विकार इत्युदीरितः ।अतत्त्वतोऽन्यथा प्रथा विवर्त्त इत्युदाहृतः” ॥
अस्य फलं । आभ्यां अध्यारोपापवादाभ्यां तत्त्व-म्पदार्थशोधनमपि सिद्धं भवति । इति वेदान्त-सारः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अपवाद पु०
  अप + वद--भावे घञ् । निन्दायाम् अपकीर्तौ“किं करिष्यामि राज्येन सापवादेन राघव!” “प्रकाशं च हतैतस्मिन्नपवादो भवेन्मम” इति च रामा० । मिथ्यावादे“अपवादमात्रमबुद्धानामिति” सां० सू० “अपवादः मिथ्या-वादः” भा० । कुत्सितवादे तत्रैव “अपवादः कुत्सितवाद”इति व्याख्यान्तरम् । अपोद्यते सामान्यशास्त्रं स्वविष-यात् सङ्कोच्यतेऽनेन करणे घञ् । विशेषशास्त्रे । तद्धिस्वविषयं परिहृत्य सामान्यशास्त्रं विषयान्तरे व्यवस्थापयतीति तस्य सङ्कोचकं भवति यथा “मा हिंस्यात् सर्व्वाभूता-नीति” श्रुतौ हिंसानिषेधस्य सर्वभूतविषयकत्वेऽपि “वायव्यंश्वेतमालभेतेति” शास्त्रं वायव्यच्छागहिंसाविषयकत्वेन विरो-धात् स्वविषयात् सङ्कोचयत् तस्येतरविषयकतां व्यवस्था-पयति “अपवादैरिवोत्सर्गाः कृतव्यावृत्तयः परैरिति” कुमारः“परनित्यान्तरङ्गापवादानामुत्तरोत्तरं बलीय” इति “अपवा-दोयद्यन्यत्र चरितार्थस्तर्ह्यन्तरङ्गेण बाध्यते” इति च व्या०परि० । “क्वचिदपवादविषयेऽप्युत्सर्गोऽभिनिविशते” इतिपा० भा० । अपोद्यते अपवाह्यते मिथ्याभूतमनेन अप +वद--करणे घञ् । वेदान्तमतसिद्धे मिथ्याभूतपदार्थनिवार-णार्थमुपदेशभेदे । स च रज्जुविवर्त्तस्य मिथ्याभूतसर्पस्यरज्जुमात्रत्ववत् वस्तुभूतब्रह्मणो विवर्त्तस्य प्रपञ्चादेः वस्तु-भूतरूपतोपदेशः । “अध्यारोपापवादाभ्यां वस्तुतत्त्वविनि-श्चय,  इति वेदा० प्र० । भावे घञ् । विश्वासे,  प्रणये च ।करणे घञ् । बाघनसाधने वस्तुमात्रे । कर्म्मणि घञ् ।कुत्सितवाद्ये “मधुकरैरपयादकरैरिव” माघः “अपवादःमृगवञ्चनाय घण्टादि कुत्सितवाद्यमिति” मल्लि० । भावेघञ् । आदेशे “ततोऽपवादेन पताकिनीपतेरिति” किरा० ।“अपवादेन आदेशेनेति” मल्लि० । निरासने च ।

Capeller

German

 अपवाद m.
  Widerlegung,  Aufhebung,  Ausnahme, 
Tadel.

Burnouf

French

 अपवाद अपवाद m.
  (वद्) censure,  blâme,  reproche.
Exception,  règle exceptionnelle,  tg.
अपवादिन् a. qui défend
 qui s'oppose à.

Stchoupak

French

 अप-वाद-
 m.
  blâme,  rumeur de blâme 
 calomnie 
 ordre 
 exception 
 ton
de séduction. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.