| YouTube Channel

अपवर्गः (apavargaH)

 
Apte
English
अपवर्गः [apavargḥ], 1 Completion, end, fufilment or accomplishment of an action
अपवर्गे तृतीया
P.
 II.3.6
III.4. 6
(अपवर्गः
=
 क्रियाप्राप्तिः or समाप्तिः Sk.) तेषां चैवापवर्गाय मार्गं पश्यामि नाण्डज
Mb.
 * 5.113.17. क्रियापवर्गेष्वनुजीविसात्कृताः
Ki.*
 1.14
अपवर्गे तृतीयेति भणतः पाणिनेरपि
N.*
 17.68
Ki.*
 16.49
पञ्च˚ coming to an end in 5 days.
An exception, special rule
अभिव्याप्यापकर्षणमपवर्गः Suśr.
Absolution, final beatitude
अपवर्गमहोदयार्थयोर्भुवमंशाविव धर्मयोर्गतौ
R.*
 8.16
ज्ञानेन चापवर्गः Sāṅkhya
K.*
 44
A gift, donation.
Abandonment. आत्मदोषापवर्गेण तद्याच्ञा जनमोहिनी
Bhāg.*
 1.23.46.
Throwing, discharge (as of arrows)
मुष्टेरसंभेद इवापवर्गे
Ki.*
 16.2.
Cessation, end
क्रियाणामर्थशेषत्वात् प्रत्यक्षतस्तन्निवृत्त्या अपवर्गः स्यात् ।
Ms.*
 11.1.27.
Apte 1890
English
अपवर्गः 1 Completion, end, fulfilment or accomplishment of an action
अपवर्गे तृतीया P. II. 3. 6
III. 4. 60
(अपवर्गः = क्रियाप्राप्तिः or समाप्तिः Sk.)
क्रियापवर्गेष्वनुजीविसात्कृताः Ki. 1. 14
अपवर्गे तृतीयेति भणतः पाणिनेरपि N. 17. 68
Ki. 16. 49
पंच° coming to an end in 5 days.
2 An exception, special rule
अभिव्याप्यापकर्षणमपवर्गः Suśr.
3 Absolution, final beatitude
अपवर्गमहोदयार्थयोर्भुवमंशाविव धर्मयोर्गतौ R. 8. 16
ज्ञानेन चापवर्गः Sāṅ. K. 44
4 A gift, donation.
5 Abandonment.
6 Throwing, discharge (as of arrows)
Ki. 16. 20.
Apte Hindi
Hindi
अपवर्गः
पुं*
 - अप+वृ+घञ्
"पूर्ति, समाप्ति, किसी कार्य की पूर्णता या निष्पन्नता"
अपवर्गः
पुं*
 - अप+वृ+घञ्
"अपवाद, विशिष्ट नियम"
अपवर्गः
पुं*
 - अप+वृ+घञ्
"मोक्ष, परमगति"
अपवर्गः
पुं*
 - अप+वृ+घञ्
"उपहार, दान"
अपवर्गः
पुं*
 - अप+वृ+घञ्
त्याग
अपवर्गः
पुं*
 - अप+वृ+घञ्
छोड़ना
अपवर्गः
पुं*
 अप-वर्गः -
"अवसान, अन्त"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अपवृज्यते संसारः मुच्यते अनेन । अप+वृजी(वर्जने)+घञ् । ‘हलश्च’ ३.३.१२१। १.मोक्षः, मुक्तिः। ‘अपवर्गमहोदयार्थयोर्भुवमंशाविव धर्मयोर्गतौ’ रघुः८.१६। २.दानम्, त्यागः । ३.सामाप्तिः। ‘साफल्यमस्त्रे रिपुपौरुषस्य कृत्वा गते भाग्य इवापवर्गम्’ किरा०१६.४९। ४.मोक्षः, विसर्जनम् । ‘मुष्टेरसंभेद इवापवर्गे’ किरा०१६.२०। ५.क्रिया । ६.फलप्राप्तिः। ७.क्रियासाफल्यम्, कार्यावसानसाफल्यम् । ‘स्यादपवर्गस्त्यागे मोक्षे कार्यावसानसाफल्ये’ मेदिनी । ‘अपवर्गः क्रियामुक्त्योः’ नानार्थर०।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मुक्तिः, मोक्षः, कैवल्यम्, निर्वाणम्, श्रेयः, निःश्रेयसम्, अपवर्गः
noun
मृत्योः कारणात् जायमाना नित्यसुखावाप्तिः।
"जीर्णेन रोगेण पीडितः सः जीवनात् मुक्तिम् इच्छति।"
Synonyms:
 अनुप्रदानम्, अंहितिः, अपवर्गः, अपसर्जनम्, इज्यः, उत्सर्गः, उत्सर्जनम्, उदात्तः, उपसत्तिः, उपसदः, दत्तम्, दादः, दानीयम्, दायः, नमस्, निर्यातनम्, निर्वपणम्, प्रदानम्, विलम्भः, विश्रणनम्, विहापितम्, स्पर्शनम्, अपवर्जनम्
noun
कस्यापि सामाजिके धार्मिकादेः कार्यार्थे दानरूपेण विभिन्नजनात् सङ्कलितं धनादिः।
"तेन मन्दिरार्थे सङ्कलितेन अनुप्रदानेन स्वस्य गृहं विनिर्मितम्।"
Synonyms:
 मोक्षः, मुक्तिः, कैवल्यम्, तथागतिः, अपुनर्भवः, श्रेयः, निःश्रेयसम्, अमृतम्, अपवर्गः, निर्वाणम
noun
जीवस्य जन्ममरणबन्धनात् बहिर्गमनम्।
"सन्तः मोक्षं प्राप्नुवन्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अपवर्गः,
पुं,
 (अपवृज्यते संसारः मुच्यतेऽनेन, अप+ वृज् + घञ् कुत्वं ।) मोक्षः । त्यागः । क्रिया-वसानसाफल्यं । कर्म्मफलं । इति विश्वमेदिन्यौ ॥
क्रियान्तः । कार्य्यसमाप्तिः । इति जटाधरो रत्ना-वली च ॥
पूर्णता । इति धरणी ॥
(निर्व्वाणं ।मुक्तिः । “अपवर्गमहोदयार्थयोर्भुवमंशाविव धर्म्म-योर्गतौ” इति रघुवंशे । समाप्तिः । शेषः ।अवसानं । “क्रियापवर्गेघ्वनुजीविसात्कृताः कृत-ज्ञतामस्य वदन्ति सम्पदः” । इति भारविः ।)