अपराध (aparAdha)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishअपराध - aparAdha - - crime
अपराध - aparAdha - - guilt
अपराध - aparAdha - - offence
अपराध - aparAdha - - transgression
अपराध - aparAdha - - fault
अपराध - aparAdha - - mistake
अपराध - aparAdha - - to offend any one
अपराध - aparAdha - - sin
अपराध - aparAdha - - offence
विध्वंश - vidhvaMza - - offence
अपकारता - apakAratA - - offence
अपक्रिया - apakriyA - - offence
विप्रकृति - viprakRti - - offence
द्रुह् - druh - - offence
अपचार - apacAra - - offence
अत्यय - atyaya - - offence
अपकार - apakAra - - offence
असत्कार - asatkAra - - offence
उपघात - upaghAta - - offence
उपघातक - upaghAtaka - - offence
उपार - upAra - - offence
क्षपण्यु - kSapaNyu - - offence
दोष - doSa - - offence
द्रोह - droha - - offence
निकार - nikAra - - offence
प्रत्यवाय - pratyavAya - - offence
मन्तु - mantu - - offence
वचलु - vacalu - - offence
अपराध - aparAdha - - crime
पाप - pApa - - crime
दुर्वृत्ति - durvRtti - - crime
पापकृत्या - pApakRtyA - - crime
अपचार - apacAra - - crime
व्यभिचार - vyabhicAra - - crime
दोष - doSa - - crime
दुर्योग - duryoga - - crime
पाप्मन् - pApman - - crime
व्यतिक्रम - vyatikrama - - crime
अकार्य - akArya - - crime
अकृत्य - akRtya - - crime
पातक - pAtaka - - crime
अकर्मन् - akarman - - crime
दुष्ट - duSTa - - crime
पापकृत - pApakRta - - crime
व्यसन - vyasana - - crime
एनस् - enas - - crime
महापाप - mahApApa - - great crime
सुगुरु - suguru - - very heinous [ as in crime ]
अपराध aparAdha guilt
अपराधिन् aparAdhin guilty
कु ku guilt
अपराधिता aparAdhitA guilt
अत्यय atyaya guilt
अधर्म adharma guilt
दोष doSa guilt
दुष्कृत duSkRta guilt
किल्बिष kilbiSa guilt
दूषण dUSaNa guilt
पाप pApa guilt
अपराधित्व aparAdhitva guilt
ऋण RNa guilt
दुष्ट duSTa guilt
अपराद्ध aparAddha guilty
ऋण RNa guilty
कृतापराध kRtAparAdha guilty
जातदोष jAtadoSa guilty
दुष्ट duSTa guilty
दोषग्रस्त doSagrasta guilty
Apte
Englishअपराधः [aparādhḥ], An offence, a fault, guilt, crime, sin, mistake, error
(32 kinds are usually stated in Śāstras)
कमपराधलवं मयि पश्यसि 4.29
यथापराधदण्डानाम् 1.6
सर्वापराधेषु अवध्याः खलु दूताः Abhiṣeka I. यथेन्द्रशत्रुः स्वरतो$प- राधात् Śik.52 mistake or error in accent
sometimes with or of person
अदः सुरेन्द्रस्य कृतापराधान् दैत्यान् 1.2
कृतापराधमिव त्वय्यात्मानमवगच्छति 23. -क्षमापनस्तोत्रम् A panegyric to Devī (देवीस्तोत्र) by a later Śaṅkarāchārya in which there is a striking and melodious ending at the end of each verse as कुपुत्रो जायेत क्वचिदपि कुमाता न भवति । -भञ्जनः the destroyer of sins, epithet of Śiva
˚स्तोत्रम् a short poem by Śaṅkarāchārya in praise of Śiva, the fourth line of the verses being usually क्षन्तव्यो मे$पराधः शिव शिव शिव भोः श्रीमहादेव शम्भो ।
Apte 1890
Englishअपराधः An offence, a fault, guilt, crime, sin, mistake, error
(32 kinds are usually stated in Śāstras)
कमपराधलवं मयि पश्यसि V. 4. 29
यथापराधदंडानां R. 1. 6
यथेंद्रशत्रुः स्वरतोऽपराधात् Śik. 52 mistake or error in accent
sometimes with gen. or loc. of person
अदः सुरेंद्रस्य कृतापराधान् दैत्यान् V. 1. 18
कृतापराधमिव त्वय्यात्मानमवगच्छति K. 203.
Comp.
भंजनः the destroyer of sins, epithet of Śiva
°स्तोत्रं a short poem by Śankarāchārya in praise of Śiva, the fourth line of the verses being usually क्षंतव्यो मेपराधः शिव शिव शिवभोः श्रीमहांदेव शंभो.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishMacdonell
EnglishGoldstucker
Englishअपराध Tatpur. m. (-धः) Offence, transgression, fault
e. g.
रोगशोकपरितापबन्धनव्यसनानि च । आत्मापराधवृक्षस्य फला-
न्येतानि देहिनाम्
विध्यपराधः, an offence against a precept,
दीक्षापराधः against the दीक्षा. (In the South of India this
word is also used in the sense of punishment of offence,
fine, penalty.) E. राध् with अप, kṛt aff. घञ्.
Benfey
EnglishApte Hindi
Hindiअपराधः
- अप+राध्+घञ्
"अपराध, दोष, जुर्म, पाप"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaअपराध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಪ್ಪು /ಅಕೃತ್ಯ /ದೋಷ
निष्पत्तिः - > अप + राध (संसिद्धौ) - "घञ्" (३-३-१८)
प्रयोगाः - > "पराधशरक्षमं नृपः क्षमयात्येति भवन्तमेकया"
उल्लेखाः - > माघ० १६-४८
Sanskrit Tibetan
Tibetanskyon
१) अङ्गण २) अपक्षण ३) अपराध ४) अवलेप ५) आदीनव ६) आपत्ति ७) आम ८) आमय ९) आविल १०) ऊन ११) कलङ्क १२) कलि १३) छल १४) दुष्ट १५) दोष १६) पर्याप्ति १७) फल्गु १८) श्वित्र १९) हानि
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritप्रक्रिया त्वधिकारोऽथ मर्यादा धारणा स्थितिः ।
संस्थाऽपराधस्तु मन्तुर्व्यलीकं विप्रियागसी ॥ ७४४ ॥
प्रक्रिया (स्त्री), अधिकार (पुं), मर्यादा (स्त्री), धारणा (स्त्री), स्थिति (स्त्री), संस्था (स्त्री), अपराध (पुं), मन्तु (पुं), व्यलीक (क्ली), विप्रिय (क्ली), आगस् (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritव्यलीक
व्यलीक, अपराध, आतस्, मन्तु, विप्रिय
व्यलीकमपराधः स्यादागो मन्तुश्च विप्रियम् ।
verse 4.1.1.749
page 0086
अमरकोशः
SanskritWord: अपराधः
Root: अपराध
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ sin
⇒ crime
⇒ fault
⇒ guilt
⇒ mistake
⇒ offence
⇒ transgression
⇒ to offend any one
Shloka(s):
2|8|26|2 ► आगोऽपराधो मन्तुश्च समे तूद्दानबन्धने॥ (क्षत्रियवर्गः)
3|3|128|2 ► अभिपन्नोऽपराद्धोऽभिग्रस्तव्यापद्गतावपि॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|224|2 ► उपादानेऽप्यामिषं स्यादपराधेऽपि किल्बिषम्॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|8|26|2 ⇢ आगः (आगस्) (नपुं)
➠ 2|8|26|2 ⇢ अपराधः (अपराध) (पुं) ⇒ sin, crime, fault, guilt, mistake, offence, transgression, to offend any one
➠ 2|8|26|2 ⇢ मन्तुः (मन्तु) (पुं) ⇒ man, king, fault, ruler, advice, adviser, manager, advisor, offence, mankind, arbiter, counsel, disposer, consultant, counsellor, lord of men, transgression
➠ 3|3|128|2 ⇢ अभिपन्नः (अभिपन्न) (पुं) ⇒ dead, seized, distant, assisted, undertaken, undertaking, overpowered, taken in hand, taking in hand, one who has acted wrongly towards, approaching for imploring the help of
➠ 3|3|128|2 ⇢ (अभिपन्न) (स्त्री) ⇒ dead, seized, distant, assisted, undertaken, undertaking, overpowered, taken in hand, taking in hand, one who has acted wrongly towards, approaching for imploring the help of
➠ 3|3|128|2 ⇢ अभिपन्नम् (अभिपन्न) (नपुं) ⇒ dead, seized, distant, assisted, undertaken, undertaking, overpowered, taken in hand, taking in hand, one who has acted wrongly towards, approaching for imploring the help of
➠ 3|3|224|2 ⇢ किल्बिषम् (किल्बिष) (नपुं) ⇒ sin, guilt, fault, injury, offence, disease, injustice
Related word(s):
जातिः ➡ मानसिकभावः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritअपराधः, (अप + राध् + भावे घञ् ।) अका-र्य्यादिदोषः । तत्पर्य्यायः ॥
आगः २ मन्तुः ३ ।इत्यमरः ॥
स च द्वात्रिंशद्विधो यथा । आगमे ।“यानैर्व्वा पादुकैर्व्वापि गमनं भगवद्गृहे ।देवोत्सवाद्यसेवा च अप्रणामस्तदग्रतः ॥
उच्छिष्टे वाथवाशौचे भगवद्दर्शनादिकं ।एकहस्तप्रणामश्च तत्पुरस्तात् प्रदक्षिणं ॥
पादप्रसारणं चाग्रे तथा पर्य्यङ्कबन्धनम् ।शयनं भक्षणं वापि मिथ्याभाषणमेव च ॥
उच्चैर्भाषामिथोजल्पो रोदनानि च बिग्रहः ।निग्रहानुग्रहे चैव नृषु च क्रूरभाषणम्कम्बलावरणञ्चैव परनिन्दा परस्तुतिः ।अश्लीलभाषणं चैव अधोवायुविमोक्षणम् ॥
शक्तौ गौणोपचारश्च अनिवेदितभक्षणं ।तत्तत्कालोद्भवानाञ्च फलादीनामनर्पणं ॥
विनियुक्तावशिष्टस्य प्रदानं व्यञ्जनादिके ।पृष्ठीकृत्यासनं चैव परेषामभिवादनं ॥
गुरौ मौनं निजस्तोत्रं देवतानिन्दनं तथाअपराधास्तथा विष्णोर्द्वात्रिंशत्परिकीर्त्तिताः” ॥
* ॥
वाराहे ।“द्वात्रिंशदपराधा ये कीर्त्त्यन्ते वसुधे मया ।वैष्णवेन सदा ते तु वर्जनीया प्रयत्नतः ॥
ये वै न वर्जयन्त्येतान् अपराधान् मयोदितान् ।सर्व्वधर्म्मपरिभ्रष्टाः पच्यन्ते नरके चिरं ॥
राजान्नभक्षणञ्चैकमापद्यपि भयावहं ।ध्वान्तागारे हरेः स्पर्शः परं सुकृतनाशनः ॥
तथैव विधिमुल्लङ्घ्य सहसा स्पर्शनं हरेः ।द्वारोद्घाटो विना वाद्यं क्रोडमांसनिवेदनं ॥
पादुकाभ्यां तथा विष्णोर्मन्दिरायोपसर्पणं ।कुक्कुरोच्छिष्टकलनं मौनभङ्गोऽच्युतार्च्चने ॥
तथा पूजनकाले च विडुत्सर्गाय सर्पणं ।श्राद्धादिकमकृत्वा च नवान्नस्य च भक्षणं ॥
अदत्त्वा गन्धमाल्यादि धूपनं मधुघातिनः ।अकर्म्मण्यप्रसूनेन पूजनञ्च हरेस्तथा ॥
अकृत्वा दन्तकाष्ठञ्च कृत्वा निधुवनं तथा ।स्पृष्ट्वा रजस्वलां दीपं तथा मृतकमेव च ॥
रक्तं नीलमधौतञ्च पारक्यं मलिनं पटं ।परिधाय मृतं दृष्ट्वा विमुच्यापानमारुतं ॥
क्रोधं कृत्वा श्मशानञ्च गत्वा भूत्वाप्यजीर्णभुक् ।भक्षयित्वा क्रोडमांसं पिण्याकं जालपादकं ॥
तथा कुसुम्भशाकञ्च तैलाभ्यङ्गं विधाय च ।हरेः स्पर्शो हरेः कर्म्मकरणं पातकावहं ॥
* ॥
किञ्च तत्रैव ।मम शास्त्रं वहिष्कृत्य अस्माकं यः प्रपद्यते ।मुक्त्वा च मम शास्त्राणि शास्त्रमन्यत् प्रभाषते ॥
मद्यपस्तु समासाद्य प्रविशेद्भवनं मम ।यो मे कुसुम्भशाकेन प्रापणं कुरुते नरः ॥
अपि च ।“मम दृष्टेरभिमुखं ताम्बूलं चर्व्वयेत्तु यः ।कुरुवकपलाशस्थैः पुष्पैः कुर्य्यान्ममार्च्चनं ॥
ममार्च्चामासुरे काले यः करोति विमूढधीः ।पाठाशनोपविष्टो यः पूजयेद्वा निरासनः ॥
वामहस्तेन मां धृत्वा स्नापयेद्वा विमूढधीः ।पूजापर्य्युषितैः पुष्पैः ष्ठीवनं गर्व्वकल्पनं ॥
तिर्य्यक् पुण्ड्रधरो भुत्वा यः करोति ममार्चनं ।याचितैः पत्रपुष्पाद्यैर्यः करोति ममार्चनं ॥
अप्रक्षालितपादो यः प्रविशेन्मम मन्दिरं ।अवैष्णवस्य पक्वान्नं यो मह्यं विनिवेदयेत् ॥
अवैष्णवेषु पश्यत्सु मम पूजां करोति यः ।अपूजयित्वा विघ्नेशं सम्भाष्य च कपालिनं ॥
नरः पूजान्तु यः कुर्य्यात् स्नपनञ्च नखाम्भसा ।अमौनी घर्म्मलिप्ताङ्गो मम पूजां करोति यः ॥
ज्ञेयाः परेऽपि बहवोऽपराधाः सदसंमतैः ।आचारैः शास्त्रविहितनिषिद्धातिक्रमादिभिः” ॥
* ॥
अथापराधशमनं ।“संवत्सरस्य मध्ये च तीर्थे शौकरके मम ।कृतोपवासः स्नानेन गङ्गायां शुद्धिमाप्नुयात् ॥
मथुरायां तथाप्येवं सापराधः शुचिर्भवेत् ।अनयोस्तीर्थयोरङ्के यः सेवेत् सुकृती नरः ॥
सहस्रजन्मजनितानपराधान् जहाति सः” ।स्कान्दे ।“अहन्यहनि यो मर्त्त्यो गीताध्यायन्तु संपठेत् ।द्वात्रिंशदपराधैस्तु अहन्यहनि मुच्यते” ॥
अत्र कार्त्तिकमाहात्म्ये ।“तुलस्या कुरुते यस्तु शालग्रामशिलार्चनं ।द्वात्रिंशदपराधांश्च क्षमते तस्य केशवः” ॥
तत्रैवान्यत्र ।“द्वादश्यां जागरे विष्णोर्यः पठेत्तुलसीस्तवं ।द्वात्रिंशदपराधानि क्षमते तस्य केशवः ॥
यः करोति हरेः पूजां कृष्णशस्त्राङ्कितो नरः ।अपराधसहस्राणि नित्यं हरति केशवः” ॥
इति श्रीहरिभक्तिविलासे ८ विलासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritअपराध अप + राध--घञ् । स्वोचितकर्म्माकरणे आगसि“कमपराधलवं मम पश्यसीति” सा० द० । दण्डयोग्य-कर्म्मकरणे । “यथाऽपराधदण्डनामिति” रघुः । देवविषयेअपराधश्च शास्त्रविध्युल्लङ्घनेन, निषिद्धसेवनेन च जात-दुरितविशेषः । तत्र निगमे द्वात्रिंशद् अपराधा दर्शितायथा “यानैर्व्वा पादुकैर्व्वापि गमनं भगवद्गृहे । देवोत्स-वाद्यसेवा च अप्रणामस्तदग्रतः ॥
उच्छिष्टे वाथवाऽशौचेभगवद्दर्शनादिकम् । एकहस्तप्रणामश्च पुरस्तादप्रदक्षिणम् ॥
पादप्रसारणं चाग्रे तथा पर्य्यङ्कबन्धनम् । शयनं भक्षणंवापि मिथ्याभाषणमेव च ॥
उच्चैर्भाषा मिथोजल्पोरोदनानि च विग्रहः । निग्रहानुग्रहौ चैव नृषु चक्रूरभाषणम् ॥
कम्बलावरणं चैव परनिन्दा परस्तुतिः ।अश्लीलभाषणं चैव अधोवायुविमोक्षणम् ॥
शक्तौ गौणो-पचारश्च अनिवेदितभक्षणम् । तत्तत्कालोद्भवानाञ्च फला-दीनामनर्पणम् ॥
विनियुक्तावशिष्टस्य प्रदानं व्यञ्जना-दिके । पृष्ठीकृत्यासनं चैव परेषामभिवादनम् ॥
गुरौमौनं निजस्तोत्रं देवतानिन्दनं तथा । अपराघास्तथाविष्णोर्द्वात्रिंशत् परिकीर्त्तिताः इति” ॥
आह्निकतत्त्वेतु वाराहमूलका अन्यविधा द्वात्रिंशत् दर्शिता यथा ।“भगवद्भक्तानां क्षत्रियसिद्धान्नभोजनम् १ अनिषिद्धदिनेदन्तधावनमकृत्वा विष्णोरुपसर्पणम् २ मैथुनं कृत्वाऽस्नात्वा विष्णोरुपसर्पणम् ३ मृतं नरं स्पृष्ट्वाऽस्नात्वाविष्णुकर्म्मकरणम् ४ रजस्वलां स्पृष्ट्वा विष्णुगृहप्रवेश-नम् ५ मानवं शवं स्पृष्ट्वाऽस्नात्वा विष्णुसन्निधाववस्था-नम् ६ विष्णुं स्थृशतः पायुवायुप्रयोगः ७ विष्णोः-कर्म्म कुर्वतः पुरीषत्यागः ८ विष्णुशास्त्रमनादृत्य शास्त्रा-न्तरप्रशंसा ९ अतिमलिनं वासः परिधाय विष्णुकर्म्मा-चरणम् १० अविधानेनाचम्य विष्णोरुपसर्पणम् । ११विष्णोरपराधं कृत्वा विष्णोरुपसर्पणम् १२ क्रुद्धस्य विष्णु-स्पर्शनम् १३ निषिद्धपुष्पेण विष्ण्वर्च्चनम् १४ रक्तंवासः परिधाय विष्णोरुपसर्पणम् १५ अन्धकारे दीपेनविना विष्णोः स्पर्शनम् १६ कृष्णवस्त्रं परिधाय विष्णोःकर्म्माचरणम् १७ वायसोद्धूतवासः परिधाय विष्णोःकर्म्माचरणम् १८ विष्णवे कुक्कुरोच्छिष्टदानम् १९वराहमांस भुक्त्वा विष्णोरुपसर्पणम् २० हसजालपादसरारिमांसं भुक्त्वा विष्णोरुपसर्पणम् २१ दीपं स्पृष्ट्वा हस्तम-प्रक्षाल्य विष्णोःस्पर्शनं कर्म्मकरणं वा २२ श्मशानं गत्वा-ऽस्नात्वा विष्णूपसर्पणम् २३ पिन्याकं भुक्त्वा विष्णोरुप-सर्पणम् २४ विष्णवे वराहमांसनिवेदमम् २५ मद्य-माघ्राय पीत्वा स्पृष्ट्वा वा विष्णुगृहप्रवेशनम् २६ पर-कीयेणाशुचिना वस्त्रेण परिहितेन विष्णुकर्म्माचरणम्२७ विष्णवे नवान्नमप्रदाय तद्भोजनम् २८ गन्धपुष्पेअप्रदाय धूपदीपदानम् २९ उपानहावारुह्य विष्णु-स्थानप्रवेशनम् ३० भेरिशब्देन विना विष्णुपबोधनम्३१ अजीर्ण्णे सति विष्णु स्पर्शनम् ३२ इति” एतदुपलक्षणम्“अपराधसहस्राणि, अपराधशतानि चेति” मन्त्रलिङ्गात्“अहन्यहनि योमर्त्त्यो गीताध्यायन्तु संपठेत् । द्वात्रिंश-दपराधैस्तु अहन्यहनि मुच्यते” इति नरसिंहपुरा० ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.
