| YouTube Channel

अपरपक्ष (aparapakSa)

 
Capeller Eng
English
अपरपक्ष॑
m.
 the latter or dark half of a month.
Spoken Sanskrit
English
अपरपक्ष aparapakSa
m.
 other or opposing side
अपरपक्ष aparapakSa
m.
 defendant
अपरपक्ष aparapakSa
m.
 latter half of the month
Monier Williams Cologne
English
अपर—पक्ष॑
m.
 the latter half of the month,
ŚBr.
the other or opposing side, the defendant.
Macdonell
English
अपरपक्ष apara-pakṣá,
m.
 second half of the 🞄lunar month
-rātrá,
m.
 i,
f.
 second half of 🞄the night
-vaktra,
n.
a.
 metre.
Goldstucker
English
अपरपक्ष Karmadh. m. (-क्षः) The latter or dark half of a
month, the fifteen days during which the moon is in the
wane
the same as कृष्णपक्ष
e. g. अष्टकाश्चतस्रः । हेमन्त-
शिशिरयोश्चतुर्णामपरपक्षाणामष्टमीष्वष्टका इत्याश्वलायनोक्ता.
Comp. पूर्वपक्ष and शुक्लपक्ष. E. अपर and पक्ष.
Apte Hindi
Hindi
अपरपक्षः
पुं*
 अपर-पक्षः -
मास का उत्तरार्ध
अपरपक्षः
पुं*
 अपर-पक्षः -
मास का दूसरा या कृष्ण पक्ष
अपरपक्षः
पुं*
 अपर-पक्षः -
"दूसरी या विपरीत दिशा, प्रतिवादी"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अपरपक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ /ತಿಂಗಳಿನ ಎರಡನೆಯ ಅರ್ಧಭಾಗ
अपरपक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭಾಧ್ರಪದ ಕೃಷ್ಟಪಕ್ಷ
अपरपक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎದುರುಪಕ್ಷ /ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ
L R Vaidya
English
apara-pakza {% m. %} 1. the latter or dark half of a month
2. the other side.
Indian Epigraphical Glossary
English
apara-pakṣa (IA 16), used to indicate ‘the dark
fortnight’.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अपरपक्षः,
पुं,
 (अपरः शेषः पक्षः अथवा अपरःशुक्लादितरः पक्षः, कर्म्मधारयः ।) कृष्णपक्षः ।स तु पितृपक्षः । यथा । पूर्व्वः पक्षो देवानाम-परः पक्षः पितॄणामिति श्रुतिः ॥
पक्षौ पूर्व्वा-परौ शुक्लकृष्णौ मासस्तु तावुभौ । इत्यमरः ॥
मनुः । जथ श्राद्धममावास्यायां पितृभ्यो दद्यात्पञ्चमीप्रभृति वापरपक्षस्य यदहर्व्वा सम्पद्यते ।इति श्राद्धतत्त्वम् * ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अपरपक्ष
पु०
 अपरः शेषः पक्षः । कृष्णपक्षे स हि चन्द्रस्यवृद्धिह्रासपक्षयोर्मध्ये शेषः, चैत्रशुक्लप्रतिपद्येव वर्षारम्भ-णात् शुक्लस्य पूर्व्वत्वम् सुतरां कृष्णस्यापरत्वम् । “पूर्व्वपक्षोदेवानामपरपक्षः पितॄणामिति” श्रुतिः । “यथा चैवा-ऽपरपक्षः पूर्व्वपक्षाद्विशिष्यते” इति मनुः “अथ श्राद्ध-ममावास्यायां पितॄणां दद्यात् पञ्चमीप्रभृति वाऽपर-पक्षस्येति” स्मृतिः “अश्वयुक्कृष्णपक्षस्य प्रेतपक्षत्वेन अपर-पक्षत्वव्यवहारः । “अमावास्यामृतोयश्चापरपक्षमृतस्तथा ।तस्य पार्वणमुद्दिष्टं मुनिभिः पञ्चपात्रकमिति” स्मृतिःकचित् प्रेतपक्षेत्येव पाठः । “तुलादिषडशीत्यह्नांषडशीतिमुखं क्रमात् । तच्चतुष्टयमेव स्याद्द्विस्वभावेषुराशिषु ॥
षड्विशे धनुषो भागे द्वाविंशेऽनिमिषस्य च ।मिथुनाष्टादशे भागे कन्यायास्तु चतुर्दशे ॥
ततः शेषाणिकन्याया यान्यहानि तु षोडश । क्रतुभिस्तानि तुल्यानिपितॄणां दत्तमक्षयम्” इति सूर्य्यसिद्धान्तोक्तेः षडशीति-मुखावशिष्टानां षोडशानां दिनानां श्राद्धप्रशस्तकालत्वाद-परपक्षत्वम् अथ वा नास्ति परो यस्मात् तादृशः पक्षः ।ताथाचाक्षयपुण्यदत्वेन अत्युत्कृष्टत्वात्तथात्वम् । पञ्चादशा-हस्यैव पक्षत्वेऽपि षोडशानां दिनानां किञ्चिदधिकपक्षत्वात्पक्षत्वम् तेषां सौरत्वेऽपि चान्द्रे पक्षे व्यवहारस्य गौणतेतिभेदः । विकल्प्यमानयोः पक्षयोर्मध्ये शेषपक्षे च ।
Capeller
German
अपरपक्ष॑
m.
 die zweite Hälfte eines Mondmonats.