अपर (apara)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अपर mfn.
   (-रः-रा-रं)
	 1. Other.
	 2. Opposite,  contrary.
	 3. Posterior,  (in
place or time.)
	 4. Similar,  same.
	 5. Friendly,  not adverse.
	 n.
 
(-रं) The hind quarter of an elephant.
	 f.
  (-रा)
	 1. The womb.
	 2. Sup-
pressed menstruation in pregnancy.
	 3. The west.
 E.
  अ neg.
and पर from पृ to nourish or fill,  and अच् affix
 or अ neg. and
पर other.

Capeller Eng

English

 1 अ॑पर a.
  hinder,  farther,  later,  inferior,  posterior, 
western
 following (in sp.
   & t.
 )
 different from,  another than (abl.  or
gen.
  ),  foreign (opp.    स्व),  particular,  strange,  extraordinary. m.
 
अपर hind-foot of an elephant.  n.
  अ॑परम् adv.
  in future (also
अपर॑म्)
 further,  moreover (±च)
 west of (abl. ). अ॑परेण
behind,  west of (acc. ).

 2 अपर॑ n.
  °री॑ f.
  the future.

Yates

English

 अपर (रः-रा-रं)
a. Other.
f.
  The
womb.
n.
  The hind quarter of
an elephant.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	 another
पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	 another
जगदन्तरम् 	-	 jagadantaram 	-	 anotherworld
विदेश 	-	 videza 	-	 m.
  	-	 anotherplace
अन्यत्र 	-	 anyatra 	-	 indecl.
  	-	 inanotherplace
अपरम् आनय ! 	-	 aparamAnaya! 	-	 sent.
  	-	 Bringanotherone!
परकीय 	-	 parakIya 	-	 adj.
  	-	 belongingtoanother
परीक्षा अन्या,  योग्यता अन्या! 	-	 parIkSAanyA, yogyatAanyA! 	-	 sent.
  	-	 Examinationisonething, abilityanother.
अन्यत् 	-	  anyat 	-	 adj.
  	-	 another
अन्योन्य 	-	  anyonya 	-	 adj.
  	-	 another
अन्यक 	-	  anyaka 	-	 adj.
  	-	 another
इतर 	-	  itara 	-	 adj.
  	-	 another
तर्कभाषाभावप्रहाशिका 	-	  tarkabhASAbhAvaprahAzikA 	-	 f.
  	-	 another
तर्कभाषाप्रकाशिका 	-	  tarkabhASAprakAzikA 	-	 f.
  	-	 another
अपरम् 	-	  aparam 	-	 indecl.
  	-	 another
अनात्मन् 	-	  anAtman 	-	 m.
  	-	 another
अन्तर 	-	  antara 	-	 n.
  	-	 another
विभक्त 	-	  vibhakta 	-	 adj.
  	-	  divided   [ by another number - Arith. ]
सूक्ष्मधर्म 	-	  sUkSmadharma 	-	 m.
  	-	  subtle law  [ implied from another ]
व्युत्पादन 	-	  vyutpAdana 	-	 n.
  	-	  derivation  [ Chem. ,  preparation of an organic substance from another compound ]

अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	 another
अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	  western
अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	  ulterior
अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	  distant
अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	  posterior
अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	  inferior
अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	  additional
अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	  moreover
अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	  later
अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	  Sometimes apara is used as a conjunction to connect words or sentences e.g. aparaMca,  moreover
अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	  lower
अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	  latter
अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	  different
अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	  having nothing beyond or after
अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	  following
अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	  other
अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	  being in the west of
अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	  having no rival or superior
अपर 	-	 apara 	-	 m.
  	-	  others
अपर 	-	 apara 	-	 m.
  	-	  hind foot of an elephant
अपर 	-	 apara 	-	 n.
  	-	  also
अपर 	-	 apara 	-	 n.
  	-	  future
अपर-परागण 	-	 apara-parAgaNa 	-	 n.
  	-	  cross-pollination  [ Bot. ]

अपर 	-	  apara 	-	 adj.
  	-	 moreover
पुनः 	-	  punaH 	-	 adverb 	-	 moreover
ततः परम् 	-	  tataH param 	-	 adverb 	-	 moreover
भूयस् 	-	  bhUyas 	-	 adverb 	-	 moreover
च 	-	  ca 	-	 adverb 	-	 moreover
अथ 	-	  atha 	-	 ind.
  	-	 moreover
अथच 	-	  athaca 	-	 ind.
  	-	 moreover
अथापि 	-	  athApi 	-	 ind.
  	-	 moreover
अपरम् 	-	  aparam 	-	 ind.
  	-	 moreover
किम् 	-	  kim 	-	 ind.
  	-	 moreover
पुनर् 	-	  punar 	-	 ind.
  	-	 moreover
सजूस् 	-	  sajUs 	-	 ind.
  	-	 moreover
अन्यत् 	-	  anyat 	-	 indecl.
  	-	 moreover
अपरम् च 	-	  aparam ca 	-	 indecl.
  	-	 moreover
अपि च 	-	  api ca 	-	 indecl.
  	-	 moreover
सम्बद्धम् 	-	  sambaddham 	-	 indecl.
  	-	 moreover
उप 	-	  upa 	-	 adverb 	-	 moreover near to
अपर 	-	  apara 	-	 adj.
  	-	  Sometimes apara is used as a conjunction to connect words or sentences e.g. aparaMca,  moreover

अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	 another
पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	 another
जगदन्तरम् 	-	 jagadantaram 	-	 anotherworld
विदेश 	-	 videza 	-	 m.
  	-	 anotherplace
अन्यत्र 	-	 anyatra 	-	 indecl.
  	-	 inanotherplace
अपरम् आनय ! 	-	 aparamAnaya! 	-	 sent.
  	-	 Bringanotherone!
परकीय 	-	 parakIya 	-	 adj.
  	-	 belongingtoanother
परीक्षा अन्या,  योग्यता अन्या! 	-	 parIkSAanyA, yogyatAanyA! 	-	 sent.
  	-	 Examinationisonething, abilityanother.
अन्यत् 	-	  anyat 	-	 adj.
  	-	  another
अन्योन्य 	-	  anyonya 	-	 adj.
  	-	  another
अन्यक 	-	  anyaka 	-	 adj.
  	-	  another
इतर 	-	  itara 	-	 adj.
  	-	  another
तर्कभाषाभावप्रहाशिका 	-	  tarkabhASAbhAvaprahAzikA 	-	 f.
  	-	  another
तर्कभाषाप्रकाशिका 	-	  tarkabhASAprakAzikA 	-	 f.
  	-	  another
अपरम् 	-	  aparam 	-	 indecl.
  	-	  another
अनात्मन् 	-	  anAtman 	-	 m.
  	-	  another
अन्तर 	-	  antara 	-	 n.
  	-	  another
विभक्त 	-	  vibhakta 	-	 adj.
  	-	  divided   [ by another number - Arith. ]
सूक्ष्मधर्म 	-	  sUkSmadharma 	-	 m.
  	-	  subtle law  [ implied from another ]
व्युत्पादन 	-	  vyutpAdana 	-	 n.
  	-	  derivation  [ Chem. ,  preparation of an organic substance from another compound ]

अपर 	-	 apara 	-	 adj.
  	-	  Sometimes apara is used as a conjunction to connect words or sentences e.g. aparaMca,  moreover

 
   अपर  apara  adj.
   Sometimes apara is used as a conjunction to connect words or sentences e.g. aparaMca,  moreover

Wilson

English

 अपर
mfn.
   (-रः-रा-रं)
1 Other.
2 Opposite,  contrary.
3 Posterior,  (in place or time.)
4 Similar,  same.
5 Friendly,  not adverse.
n.
  (-रं) The hind quarter of an elephant.
f.
 
(-रा)
1 The womb.
2 Suppressed menstruation in pregnancy.
3 The west.
E.
  अ neg. and पर from पृ to nourish or fill,  and अच् affix
 or
अ neg. and पर other.

Apte

English

अपर [apara],  a.
  (treated as a pronoun in some senses)

Having nothing higher or superior,  unrivalled. matchless
 without rival or second (नास्ति परो यस्मात्)
 स्त्रीरत्नसृष्टिर- परा प्रतिभाति सा मे Ś.*
  2.1
 cf.
   अनुत्तम,  अनुत्तर.

[न पृणाति संतोषयति पृ अच्] (a) Another,  other (used as adj. or subst.). वासांसि जीर्णानि यथा विहाय नवानि गृह्णाति नरो$पराणि Bg.*
  2.22. (b) More,  additional
 कृतदारो$परान् दारान् Ms.*
  11.5. (c) Second,  another Pt.*
  4.37
 स्वं केशवो$पर इवाक्रमितुं प्रवृत्तः Mk.*
  5.2 like another (rival) Keśava.  (d) Different
 other
 अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरे$परे Ms.*
  1.85
 Ks.*
  26.235
 Pt.*
  4.6 (with gen.
  ). (e) Ordinary,  of the middle sort (मध्यम)
 परितप्तो$प्यपरः सुसंवृतिः Śi.*
  16.23.

Belonging to another,  not one's own (opp.  स्व)
 यदि स्वाश्चापराश्चैव विन्देरन् योषितो द्विजाः Ms.*
  9.85 of another caste.

Hinder,  posterior,  latter,  later,  (in time space) (opp.  पूर्व)
 the last
 पूर्वां सन्ध्यां जपंस्तिष्ठेत्स्वकाले चापरां चिरम् Ms.*
  4.93
 रात्रेरपरः कालः Nir.
 oft
 . used as first member of a genitive Tatpuruṣa comp.
  meaning 'the hind part, ' 'latter part or half'
 ˚पक्षः the latter half of a month
 ˚हेमन्तः latter half of a winter
 ˚कायः hind part of the body &c.
 
 ˚वर्षा,  ˚शरद् latter part of the rains,  autumn &c.
 

Following,  the next.

Western
 पयसि प्रतित्सुरपराम्बुनिधेः Śi.*
  9.1. पूर्वापरौ तोयनिधी वगाह्य Ku.*
  1.1
 Mu.*
  4.21

Inferior,  lower (निकृष्टः)
 अपरेयमि- तस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम् Bg.*
  7.5.

(In Nyāya) Non-extensive,  not covering too much,  one of the two kinds of सामान्य,  see Bhāṣā P.*
  8. (परं =
  अधिकवृत्ति higher अपरम् =
  न्यूनवृत्ति lower or अधिकदेशवृत्तित्वं परं,  अल्पदेशवृत्तित्वं अपरम् Muktā.)

Distant
 opposite. When अपर is used in the singular as a correlative to एक the one,  former,  it means the other,  the latter
 एको ययौ चैत्ररथप्रदेशान् सौराज्य- रम्यानपरो विदर्भान् R.*
  5.6
 when used in pl.
  it means 'others',  'and others',  and the words generally used as its correlatives are एके,  केचित्-काश्चित् &c.
 ,  अपरे,  अन्ये
 केचिद् रक्तपटीकृताश्च जटिलाः कापालिकाश्चापरे Pt.*
  4.34
 एके समूहुर्बलरेणुसंहतिं शिरोभिराज्ञामपरे महीभृतः Śi.*
  12.45 some-others
 शाखिनः केचिदध्यष्ठुर्न्यमाङ्क्षुरपरे$म्बुधौ । अन्ये त्वलङ्घिषुः शैलान् गुहास्त्वन्ये न्यलेषत ॥ केचिदासिषत स्तब्धा भयात्केचिदघूर्णिषुः । उदतारिषुरम्भोधिं वानराः सेतुनापरे Bk.*
  15.31.33.

रः the hind foot of an elephant
 बद्धापराणि परितो निगडान्यलावीत् Śi.*
  5.48 (Malli. चरमपादाग्राणि).

An enemy (न पृणाति सन्तोषयति).

रा Western direction,  the west अपरां च दिशं प्राप्तो वालिना समभिद्रुतः Rām.*
  4.46.18.

The hind part of an elephant.

Sacred learning,  learning the four Vedas with the 6 Aṅgas.

The womb
 the outer skin of the embryo.

Suppressed menstruation in pregnancy.-री Ved.
  The future,  future times
 उतापरीभ्यो मघवा विजिग्ये Rv.*
  1.32.13.

रम् The future,  any thing to be done in future (कार्य)
 तदेतद्ब्रह्मापूर्वमपरमनन्तम् Bṛi. Ār. Up. (नास्ति अपरं कार्यं यस्य).

The hind quarter of an elephant. -रम् adv.
  Again,  moreover,  in future,  for the future
 अपरं च moreover
 अपरेण behind,  west of,  to the west of (with gen.
   or acc.
 ). [cf.   Goth.
  afar
 Germ.
  aber,  as in aberglauben]. Comp.
   -अग्नि (अग्नी dual)

the southern and western fires (दक्षिण and गार्हपत्य).

the last fire i. e.  used at the funeral ceremony (˚ग्निः).-अङ्गम् one of the 8 divisions of गुणीभूतव्यङ्ग्य (the second kind of काव्य) mentioned in K. P.*
   5. In this the व्यङ्ग्य or suggested sense is subordinate to something else
 अगूढमपरस्याङ्गम्
 अपरस्य रसादेर्वाच्यस्य वा (वाक्यार्थीभूतस्य) अङ्गं रसादि अनुरणनरूपं वा
 e. g.  अयं स रसनोत्कर्षी पीनस्तनविमर्दनः । नाभ्यूरुजघनस्पर्शी नीवीविस्रंसनः करः ॥ where शृङ्गार is subordinate to करुण. -अन्त a.
  living at the western borders.

(न्तः) the western border or extremity,  the extreme end or term.  the western shore.

(pl. ) the country or inhabitants of the western borders near the Sahya mountain
 अपरान्तजयोद्यतैः (अनीकैः) R.*
  4.53 Western people. दशार्णाश्चापरान्ताश्च द्विपानां मध्यमा मताः Kau.A. 1.2.

the kings of this country.

death,  Pātañjala Yogadarśana 3.22. ˚ज्ञानम् anticipation of one's end.

the hind foot of an elephant
 मृदुचलदपरान्तोदीरितान्दूनिनादम् Śi.*
  11.7
18.32.

Islander,  inhabitant of an island (द्वीपवासिन्) कोट्यापरान्ताः सामुद्रा रत्नान्युपहरन्तु ते Rām.*
  2.82.8.

अन्तकः 1. =
  ˚अन्तः pl.
 

N.
  of a song
 अपरान्तकमुल्लोप्यं मद्रकं प्रकरीं तथा । औवेणकं सरोबिन्दुमुत्तरं गीतकानि च ॥ Y3.113
 ˚अन्तिका N.
  of a metre consisting of 64 mātrās. -अपराः,  -रे,  -राणि another and another,  several,  various.-अपरम् ind.
  Further and further (उत्तरोत्तरम्)
 अहं हि वचनं त्वत्तः शुश्रूषुरपरापरम् Mb.
 *  5.136.14. -अर्धम् the latter or second half.  -अह्न [fr. अहन् changed to अह्न P.
 II. 4.29,  V.*
  4.88.] the latter part of the day,  the afternoon,  closing or last watch of the day
 Ms.*
  3.278
 अपराह्णशीतलतरेण शनैरनिलेन Śi.*
  9.4
 ˚तन,  ˚ह्णेतन belonging to this time
 ˚कृतं P.
 II.1.45. -इतरा the east. -कान्य- कुब्ज a.
  situated in or belonging to the western part of Kānyakubja.  -कालः later period. -गात्रम् a minor limb (hand,  foot etc.)
 कोपप्रसादापरगात्रहस्तः (सुप्तः क्षितौ) रावणगन्धहस्ती) Rām.*
  6.19.1. -गोदानम् (also गोडनि or गोडानि) N.
  of a country to the west of Mahāmeru (according to Buddhistic ideas). -ज a.
  born later or at the end of the world. (-जः) the destroying fire. -जनः an inhaditant of the west,  the western people. -दक्षिणम्ind.  in the south-west (belonging to the तिष्ठद्गु class).

पक्षः the second or dark half of the month.

the other or opposite side
 a defendant (in law). -पञ्चालाः the western Pañchālas. -पर a.
  one and the other,  several,  various
 अपरपराः सार्थाः गच्छन्ति P.
 VI.1.144. Sk. several caravans go
 (अपरे च परे च सकृदेव गच्छन्ति).-पाणिनीयाः the pupils of Pāṇini living in the west.-प्रणेय a.
  easily led or influenced by others,  docile,  tractable.

भावः being another or different,  difference.

succession,  continuation.  -रात्रः [अपरं रात्रेः] the latter or closing part of night,  the last watch of night (P. V.*
  4.87)
 उत्थायापररात्रान्ते प्रयताः सुसमाहिताः Bhāg.*
  8.4.24. ˚कृतम् P.
 II.1.45. -लोकः the other world,  the next world. Paradise. -वक्त्रा,  -क्त्रम् N.
  of a metre. -वैराग्यम् a kind of Vairāgya mentioned by Patañjali (दुष्टानुश्राविकविषयवितृष्णस्य वशीकारसंज्ञं वैराग्यम्).-सक्थम् the hind thigh. -स्वस्तिकम् the western point in the horizon.  -हैमन a.
  belonging to the latter helf of winter (P. VII.3.11).

Apte 1890

English

 अपर a. (treated as a pronoun in some senses) 1 Having nothing higher or superior,  unrivalled,  matchless
 without a rival or second (नास्ति परो यस्मात्)
 स्त्रीरत्नसृष्टिरपरा प्रतिभाति सामे Ś. 2. 9
 cf. अनुत्तम,  अनुत्तर. 
2 [न पृणाति संतोषयति पॄ-अच्] (a) Another,  other (used as adj. or subst.). (b) More,  additional
 Ms. 11. 5. (c) Second,  another Pt. 4. 37
 खं केशवोऽपर इवाक्रमितुं प्रवृत्तः Mk. 5. 2 like another (rival) Keśava. (d) Different
 other
 अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरेऽपरे Ms. 1. 85
 Ks. 26. 235
 Pt. 4. 6 (with gen). (e) Ordinay,  of the middle sort (मध्यम)
 परितप्तोप्यपरः सुसंवृतिः Śi. 16. 23. 
3 Belonging to another,  not one's own (opp. स्व)
 यदि स्वाश्चापराश्चैव विंदेरन् योषितो द्विजाः Ms. 9. 85 of another caste. 
4 Hinder,  posterior,  latter,  later,  (in time or space) (opp. पूर्व)
 the last
 पूर्वासंध्यां जपंस्तिष्ठेत्स्वकाले चापरां चिरं Ms. 4. 93
 रात्रेरपरः कालः Nir.
 oft. used as first member of a genitive Tatpuruṣa comp. meaning ‘the hind part, ’ ‘latter part or half’
 °पक्षः the latter half of a month
 °हेमंतः latter half of winter
 °कायः hind part of the body &c.
 °वर्षा °शरद् latter part of the rains,  autumn &c. 
5 Following,  the next. 
6 Western
 पयसि प्रपित्सुरपरांबुनिधेः Śi. 9. 1,  Ku. 1. 1
 Mu. 4. 21. 
7 Inferior,  lower (निकृष्टः)
 अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे परां Bg. 7. 5. 
8 (In Nyāya) Nonextensive,  not covering too much,  one of the two kinds of सामान्य,  see Bhāṣā P. 8. (परं = अधिकवृत्ति) higher,  अपरं = न्यूनवृत्ति lower,  or अधिकदेशवृत्तित्वं परं,  अल्पदेशवृत्तित्वं अपरं Muktā. 
9 Distant
 opposite. When अपर is used in the singular as a correlative to एक the one,  former,  it means the other,  the latter
 एको ययौ चैत्ररथप्रदेशान् सौराज्यरम्यानपरो विदर्भान् R. 5. 60
 when used in pl. it means ‘others’,  ‘and others’,  and the words generally used as its correlatives are एके,  केचित् -काश्चित् &c.,  अपरे,  अन्ये
 केचिद्रक्तपटीकृताश्च जाटिलाः कापालिकाश्चापरे Pt. 4. 34
 एके समूहुर्बलरेणुसंहतिं शिरोभिराज्ञामपरे महीभृतः Śi. 12. 45 some-others
 शाखिनः केचिदध्यष्ठुर्न्यमांक्षुरपरेंबुधौ । अन्ये त्वलंघिषुः शैलान् गुहास्क्न्ये न्येलषत ॥ केचिदासिषत स्तब्धा भयात्केचिदघूर्णिषुः । उदतारिषुरंभोधिं वानराः सेतुनापरे Bk. 15. 31-33. 
रः 1 The hind foot of an elephant
 बद्धापराणि परितो निगडान्यलावीत् Śi. 5. 48 (Malli. चरमपादाग्राणि). 
2 An enemy (न पृणाति संतोषयाति). 
रा 1 Western direction,  the west. 
2 The hind part of an elephant. 
3 Sacred learning,  learning the four Vedas with the 6 Aṅgas. 
4 The womb
 the outer skin of the embryo. 
5 Suppressed menstruation in pregnancy. 
री Ved. The future,  future times
 अतापरीभ्योमघवा विजिग्ये Rv. 1. 32. 13. 
रं 1 The future,  any thing to be done in future (कार्य)
 तदेतद्ब्रह्मापूर्वमपरमनंतं Bṛ. Ār. Up. (नास्ति अपरं कार्यं यस्य). 
2 The hind quarter of an elephant. 
रं adv. Again,  moreover,  in future,  for the future
 अपरंच moreover
 अपरेण behind,  west of,  to the west of (with gen. or acc.). [cf. Goth. afar
 Germ. aber,  as in aberglauben]. 
Comp. 
अग्नि (अग्नी dual) {1} the southern and western fires (दक्षिण and गार्हपत्य). {2} the last fire i. e. used at the funeral ceremony (°ग्निः). 
अंगं one of the 8 divisions of गुणीभूतव्यंग्य (the second kind of काव्य) mentioned in K. P. 5. In this the व्यंग्य or suggested sense is subordinate to something else
 अगूढमपरस्यांगं
 अपरस्य रसादेर्वाच्यस्य वा (वाक्यार्थीभूतस्य) अंगं रसादि अनुरणनरूपं वा
 e. g. अयं स रसनोत्कर्षी पीनस्तनविमर्दनः । नाभ्यूरुजघनस्पर्शी नीविविस्रंसनः करः,  where शृंगार is subordinate to करुण. 
अंत a. living at the western borders. (
तः) {1} the western border or extremity,  the extreme end or term
 the western shore. {2} (pl.) the country or inhabitants of the western-borders near the Sahya mountain
 अपरांतजयोद्यतैः ( अनीकैः) R. 4. 53 western people. {3} the kings of this country. {4} death,  °ज्ञानं anticipation of one's end. {5} the hind foot of an elephant
 मृदुचलदपरांतोदीरितांदूनिनादं Śi. 11. 7
 18. 32. 
अंतकः {1} = °अंतः pl. {2} N. of a song
 Y. 3. 113
 °अंतिका N. of a metre consisting of 64 mātrās. 
अपराः,  
रे,  
राणि another and another,  several,  various. 
अर्धं the latter or second half. 
अह्णः [fr. अहन् changed to अह्न,  P. II. 4. 29,  V. 4. 88] the latter part of the day,  the afternoon,  closing or last watch of the day
 Ms. 3. 278
 Śi. 9. 4
 °तन,  °ह्नेतन belonging to this time
 °कृतं P. II. 1. 45. 
इतरा the east. 
कान्यकुब्ज a. situated in or belonging to the western part of Kānyakubja. 
कालः later period. 
गोदानं (also गोडनि or गोडानि) N. of a country to the west of Mahāmeru (according to Buddhistic ideas). 
ज a. born later or at the end of the world. (
जः) the destroying fire. 
जनः an inhabitant of the west,  the western people. 
दक्षिणं ind. in the south-west (belonging to the तिष्ठद्रु class). 
पक्षः {1} the second or dark half of the month. {2} the other or opposite side
 a defendant (in law). 
पंचालाः the western Pañcālas. 
पर a. one and the other,  several,  various
 अपरपराः सार्थाः गच्छंति P. VI. 1. 144 Sk. several caravans go
 (अपरे च परे च सकृदेव गच्छंति). 
पाणिनीयाः the pupils of Pāṇini living in the west. 
प्रणेय a. easily led or influenced by others,  docile,  tractable. 
भावः {1} being another or different,  difference. {2} succession,  continuation. 
रात्रः [अपरं रात्रेः] the latter or closing part of night,  the last watch of night (P. V. 4. 87)
 °कृतं P. II. 1. 45. 
लोकः the other world,  the next world,  Paradise. 
वक्त्रा,  
क्त्रं N. of a metre. 
वैराग्यं a kind of Vairāgya mentioned by Patañjali (दृष्टानुश्राविकविषयवितृष्णस्य वशीकारसंज्ञं वैराग्यं). 
सक्थं the hind thigh. 
स्वस्तिकं the western point in the horizon. 
हैमन a. belonging to the latter half of winter ( P. VII. 3. 11). 

Monier Williams Cologne

English

 1. अ-पर mfn.
   having nothing beyond or after,  having no rival or superior.

 2. अ॑पर mf(आ)n.  (fr.  अ॑प),  posterior,  later,  latter (opposed to पू॑र्व
 often in comp. )

 following

 western

 inferior,  lower (opposed to प॑र)

 other,  another (opposed to स्व॑)

 different (with abl.
 )

 being in the west of

 distant,  opposite. Sometimes अपर is used as a conjunction to connect words or sentences,  e.g. अपरं-च,  moreover

 अ॑पर (अस्),  m.
  the hind foot of an elephant,  Śiś.
 

 अपर॑ (अ॑म्)/ [RV.   vi,  33,  5],  n.
  the future,  RV.
  
 ŚBr.
  

 अपर [cf.   Goth.
  and Old Germ.
   afar,  and the Mod.
  Germ.
   aber,  in such words as Aber-mal,  Aber-witz].

 अपर also (ए),  m.
  pl.
  others (=  अन्ये,  used to indicate a various reading),  Hāla,  Sch.

Monier Williams 1872

English

 अपर 1. अ-पर,  अस्,  आ,  अम्,  having nothing
beyond or after,  having no rival or superior.
—अ-
पर-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  having nothing following.

 अपर 2. अपर,  अस्,  आ,  अम् (fr. अप),  posterior, 
hinder,  later,  latter (opposed to पूर्व and often
occuring as the first member of a comp.)
 following
western
 inferior,  lower (opposed to पर)
 other, 
another (opposed to स्व)
 different (with abl.)
 dis-
tant,  opposite. Sometimes अपर is used as a con-
junction to connect words or sentences,  e. g. अपरञ्च, 
moreover. (अस्),  m. the hind foot of an elephant
(आ),  f. the west
 the hind quarter of an elephant
the womb
 (ई),  f.,  Ved. the future times,  future
(अम्),  n. the future
 the hind quarter of an elephant
(अम्),  ind. in future,  for the future
 again,  more-
over
 (एण),  ind. (with acc.) behind,  west,  to the west
of [cf. Goth. and Old Germ. afar
 and the Mod.
Germ. aber,  in such words as Aber-mal,  Aber-
witz].
—अपर-कान्यकुब्ज,  अस्,  ई,  अम्,  situated in
the western part of Kānyakubjā.
—अपर-काय,  अस्, 
m. the hind part of the body.
—अपर-काल,  अस्, 
m. another or later period.
—अपर-गोदान,  अम्, 
n. (in Buddhist cosmogony) a country west of
the Mahā-meru.
—अपर-ज,  अस्,  m.,  Ved. born
later,  or at the end of the world (the destroying
fire).
—अपर-जन,  अस्,  m. an inhabitant of the
west.
—अपर-ता,  f. or अपर-त्व,  अम्,  n. distance
posteriority (in place or time)
 opposition,  contra-
riety,  relativeness
 nearness.
—अपर-त्र,  ind. in
another place
 एकत्र,  अपरत्र,  in one place,  in
the other place.
—अपर-दक्षिणम्,  ind. south-
west.
—अपर-निदाघ,  अस्,  m. the latter part of
the summer.
—अपर-पक्ष,  अस्,  m. the latter half
of the month,  the other or opposing side,  the defend-
ant.
—अपर-पक्षीय,  अस्,  आ,  अम्,  belonging to the
latter half of the month.
—अपर-परिचाल,  आस्,  m. pl.
the western Pañcālas.
—अपर-पर,  आस्,  or ए,  आस्,  आणि, 
pl. one and the other,  various.
—अपर-प्रणेय,  अस्, 
आ,  अम्,  easily led by others,  tractable.
—अपर-भाव, 
अस्,  m. existing after,  succession,  continuation.
—अपर-
रात्र,  अस्,  m. the latter half of the night,  the end of
the night,  the last watch.
—अपर-लोक,  अम्,  n. an-
other world,  paradise.
—अपर-वक्त्रा,  f. a kind of
metre of four lines,  having every two lines the same.
—अपर-वत्,  ind. like what comes after.
—अपर-
वर्षा,  आस्,  f. pl. the latter part of the rains.
—अपर-
शरद्,  त्,  f. the latter part of the autumn.
—अपर-
सक्थ,  अम्,  n. the hind thigh.
—१। अपरस्-पर, 
अस्,  आ,  अम्,  one after another
 continued,  uniter-
rupted.
—अपर-स्वस्तिक,  अम्,  n. the western point
in the horizon.
—अपर-हेमन्त,  अस्,  अम्,  m. n.
the latter part of winter.
—अपर-हैमन,  अस्, 
ई,  अम्,  belonging to the latter half of the winter
season.
—अपराग्नि (°र-अग्°),  ई,  m. du. the दक्-
षिण,  i. e. southern,  and gārhapatya,  i. e. western
fire (of a sacrifice).
—अपरान्त (°र-अन्°),  अस्,  आ, 
अम्,  living at the western border
 (अस्),  m. the west-
ern extremity,  the country or the inhabitants of the
western border
 the extreme end or term
 death.
—अपरान्तक,  अस्,  m. the same as अपरान्त
 N.
of a song
 (इका),  f. a metre consisting of four times
sixteen mātrās.
—अपरान्त-ज्ञान,  अम्,  n. prescience
of one's latter end.
—अपरापर (°र-अप्°),  आस्,  or ए, 
आस्,  आणि,  pl. another and another,  various.
—अप-
रार्क (°र-अर्°),  अस्,  m. the oldest known com-
mentator of Yājñavalkya's law-book.
—अपरार्क-
चन्द्रिका,  f. the name of his comment.
—अपरार्-
ध (°र-अर्°),  अस्,  m. the latter,  the second half.

Macdonell

English

 अपर 1. ápa-ra,  a.
  hinder,  further
 later,  following
 🞄western
 to the west of (ab.)
 inferior
 🞄other
 different form (ab.)
 opposite
 strange,  🞄unusual: -m,  ad. subsequently,  in the future,  🞄after
 moreover,  besides
 to the west of (ab.)
 🞄m.  elephantʼs hind foot.

 अपर 2. apa-rá,  n.
  future
 -kārya,  n.
  later 🞄transaction. 

Goldstucker

English

 अपर I. 1. m. f. n. (is सर्वनामन् q. v.--except as the latter part
of Dwandwa and Bahuvr. compounds in general,  as the latter
part of Tatpur. the former part of which has the sense of an
instrum.,  optionally as the latter part of Bahuvr. which have
the sense of a region of the compass and as the latter part of
a Dwandwa in the nom. plur. m.,  optionally too in general in the
abl. and loc. sing. m. and n.,  and in the nom. plur. m.--sing.
nom. -रः-रा-रम्,  abl. -रस्मात् or -रात्-रस्याः-रस्मात् or
-रात्,  dat. -रस्मै-रस्यै-रस्मै,  gen. -रस्य-रस्याः-रस्य,  loc.
-रस्मिन् or -रे-रस्याम्-रस्मिन् or -रे
 plur. nom. -रे or -राः
-राः-राणि,  gen. -रेषाम्-रासाम्-रेषाम्). The converse of
पूर्व.
	^1 Distant,  remote
 e. g. स विश्वाचीरभिचष्टे घृताचीर-
न्तरा पूर्वमपरं च केतुम् (comm.: पूर्वमिमं लोकमपरममुं लोकं
च)
 अपरं कूलम्,  the opposite shore (opposed to पूर्वं कूलम्
the nearer i. e. this side of the shore).
	^2 Posterior,  follow-
ing,  later
 e. g. प्राङ्मुहूर्तात्प्रभातेऽहं भविष्यामि ध्रुवं सुखी ।
आगामिनि ततः काले यो द्वितीयः क्षणोऽपरः । तत्र जेतुं
गमिष्यामि त्रिदशेन्द्रं सहामरम् ।
 अपरा संध्या,  the evening-
twilight (opposed to पूर्वा संध्या,  the morning-twilight). In
this sense the word may be the first part of Karmadh. com-
pounds,  e. g. अपरपक्ष q. v.--अपरम् is used adv. in the sense
‘further,  moreover’ to connect different sentences
 for its
sense ‘in future’ see I. 3. 2. and compare अपरी. Comp.
also पूर्वापर.
	^3 Last,  behind,  in space and time
 e. g.
कीर्तितस्त्रिविधस्त्वेष (viz. संयोगः) आद्योऽन्यतरकर्मजः । त-
थोभयक्रियाजन्यो भवेत्संयोगजोऽपरः ॥. In this sense it
may form with a noun depending on it in the genitive a
Tatpur. (not a Karmadh.) compound of which it is the
former part
 e. g. अपरकाय,  the hind part of the body (=
अपरं कायस्य)
 अपररात्र,  the last part of the night
 अप-
राह्ल,  the last part of the day qq. vv.
 if the latter part of such
a compound is a name of a season and a derivative is formed
of it by means of a taddh. aff. which has a ञ्,  ण् or क्
as anubandha,  the first syllable of this latter part receives
Vṛddhi,  not that of अपर
 thus from अपरवर्षा,  the last
part of the rainy season,  comes अपरवार्षिक (taddh. aff.
ठक्)
 from अपरहेमन्त comes अपरहैमन (taddh. aff. अण्)
from अपरनिदाघ,  अपरनैदाघ (taddh. aff. अण्) &c. qq. vv.
	^4 Western (opp. to पूर्व eastern)
 in this sense it may be
the first part of Karmadh. compounds, 
	a. if the com-
pound expresses a conventional term (e. g. a proper name)
e. g. अपरेषुकामशमी,  अपरपाणिनीय qq. vv.
 such compounds
have the udātta accent on the third syllable,  if the latter part
is the name of a village,  a country,  a legend,  or the word
चानराट,  or if it implies the meaning pupil,  being itself a
derivative of the name of a teacher
 if the latter part of such
a compound is the name of a country--except मद्र--or that
of a village or town of an eastern country and a derivative
is formed of it by means of a taddh. aff. which has a ञ्,  ण्
or क् as anubandha,  the first syllable of this latter part re-
ceives Vṛddhi,  not that of अपर,  e. g. अपरपाञ्चालक (from
अपरपञ्चाल,  taddh. aff. वुञ्)--but आपरमद्र (from अपर-
मद्र,  taddh. aff. अञ्)--,  अपरैषुकामशम (from अपरेषुका-
मशमी,  taddh. aff. अण्),  अपरकार्ष्णमृत्तिक (from अपरकृ-
ष्णमृत्तिका,  taddh. aff. अण्) qq. vv. &c.
 such derivatives
have the udātta accent on the third syllable
	b. if a de-
rivative is to be made of such a compound by means of a
taddh. aff.
 e. g. अपर and शाला become अपरशाला,  the
western hall,  for the sake of deriving आपरशाल
 or
	c. if
such a compound is to become the former part of a com-
pound
 e. g. if अपर and शाला are to form a Bahuvr. with
प्रिय (अपरशालाप्रिय)
 otherwise अपर (western) is not al-
lowed to form a Karmadh. with another noun.--The in-
strum. अपरेण q. v. (which however is considered by Pāṇ. as
a deriv. of अपर by means of a taddh. aff. एनप्) governs in
the sense ‘western of’ and with the implied sense ‘not far, 
near’ the accus. or genit.,  e. g. अपरेण ग्रामम् or ग्रामस्य
 it is
used then in the sense of the nom.,  viz. ‘the western region
which is near’,  or in that of the locat.,  viz. ‘in the near west’.
[The notion ‘western’--as has been observed already by
Wilson--is derived from the meaning ‘behind’,  as that of
पूर्व ‘eastern’ from its meaning ‘before’
 comp. Viṣṇup.
p. 219,  note 7.] Comp. अवर.
	^5 Other (in general),  different, 
opposed
 used in this sense in the same manner as अन्य
 e. g.
मातरं भ्रातरं ज्येष्ठं कनिष्ठमपरानपि । परित्यजेत को न्वद्य &c.
also with a noun in the abl. (like other synonymes of अन्य), 
‘different from’
 e. g. यल्लाभान्नापरो लाभो यत्सुखान्नापरं सु-
खम् । यज्ज्ञानान्नापरं ज्ञानं तद्ब्रह्मेत्यवधारयेत्
 comp. also III.
When it occurs as opposed to ‘the one’ (the one…the
other) the correlative term is अपर or एक,  अन्य,  किंचित्, 
किंचन
 e. g. of two: चातुर्भौतिकमित्येके । एकभौतिकमित्यपरे
or शाखिनः केचिदध्यष्ठुर्न्यमाङ्क्षुरपरेऽम्बुधौ
 of three: संचेरुः
सहसाः केचिदस्वनाः केचिदाटिषुः । संयामवन्तो यतिवन्नि-
गदानपरेऽमुचन्
 of four: केचिन्निनिन्दुर्नृपमप्रशान्तं विचु-
क्रुशुः केचन सास्रमुच्चैः । ऊचुस्तथान्ये भरतस्य मायां धिक्केक-
यीमित्यपरो जगाद ॥
 of five: अन्ये त्वलङ्घिषुः शैलान्गुहा-
स्वन्ये न्यलेषत । केचिदासिषत स्तब्धा भयात्केचिदघूर्णिषुः । उ-
दतारिषुरम्भोधिं वानराः सेतुनापरे ॥ &c.
 (these combina-
tions of the correlative terms vary according to the authors, 
but the last term is usually अपर). Sometimes अपर is also
opposed to स्व ‘own’,  when it assumes the sense of ‘foreign, 
not belonging to one's self’,  e. g. समीहितं तस्य नाचेतन्स्वे
न चापरे (comm.: स्वे आत्मीयाः…अपरे परकीयाः).--
In this sense (5.) the word may form Karmadh. compounds
of which it is the first part
 e. g. अपरपुरुष,  अपराध्यापक q. v.
[In the Vedas the feminine occurs also in the form अपरी
with the udātta on the last syllable,  although अपर is other-
wise udātta on the first syllable
 e. g. उतापरीभ्यो मघवा
वि जिग्ये
 the present edition of Pāṇ. IV. 1. 30. notices this
fact,  but represents अपरी as udātta on the first syllable
a Ms. of the Kāśikā (E. I. H. 2440) reads in this Sūtra in-
stead of अपरी the word अवरी,  but the instance alleged in
this Ms. is rather of doubtful correctness: ‘अवरी कन्या म-
घवा वि जिग्ये । अवरेति भाषायाम्’. Comp. Ṛgv. I. 32. 13.
Patanjali gives no comment on this word,  nor his com-
mentators.
2. m. (-रः) The hind foot of an elephant (scil. पादः).
3. n. f.
	^1 (-रम्-रा) The hind quarter of an elephant.
	^2 (-रम्-री) (ved.) Future time. [It may be doubtful
whether the word is not a masc. instead of a neuter in this
sense,  since it occurs only in an oblique case,  when the
dative अपराय is explained by Sāyaṇa with the ellipsis of
कालः = अपरस्मिन्काले ‘in future’,  and the accus.,  which
is also used adverbially: ‘in future’,  with the same ellipsis
(= अपरस्मिन्काले) or with that of दिन (= अपरस्मिन्दिने).
In the femin. the ellipsis is a word meaning night,  as रात्रि.
In either gender the word is udātta on the last syllable
 see
the remark under I. 1. 5.] Comp. अपरज.
4. f. (-रा)
	^1 The hind quarter of an elephant.
	^2 The
womb.
	^3 Suppressed menstruation in pregnancy.
	^4 The west
comp. अवरा.--E. Probably अप,  taddh. aff. र. Comp. अपम.
II. Tatpur. m. f. n. (-रः-रा-रम्) The reverse of पर (superior, 
in its literal and figur. acceptations) and always contrasted
with it:
	^1 Inferior,  subordinate
 e. g. द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह
स्म ब्रह्मविदो वदन्ति परा चैवापरा च । तत्रापरा ऋग्वेदो य-
जुर्वेदो सामवेदोऽथर्ववेदः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो
ज्योतिषमिति । अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते (Śaṅkara:
परा च परमात्मविद्या । अपरा च धर्माधर्मसाधनतत्फलवि-
षया)
 comp. with this definition of the ‘superior and in-
ferior wisdom’ in the Muṇḍaka Upan.,  the definition given
in the Viṣṇup. p. 494,  where Wilson observes (note 9):
‘the first (परा) is knowledge of Parabrahman,  of spirit
abstractly considered,  perfect knowledge derived from ab-
straction,  the second (अपरा) is knowledge of Śābda-
brahman,  of spirit as described and taught in the Vedas or
their supplementary branches’. In the same manner परं
and अपरं ब्रह्म (of the Praśnopan.) are the ‘superior and
inferior’ i. e. the transcendental and the mundane Brahman, 
the one indefinable and incomprehensible,  the other the re-
verse.--In a passage of the Śvetāśv. Upan. ब्रह्म…
यस्मात्परं नापरमस्ति किंचित्,  Śaṅkara explains अपरम्
= अन्यत्,  but it is more probable that the words mean:
‘than which there is nothing superior nor inferior’ and
merely express the incomparability of Brahman.
	^2 In the
Vaiśeṣika philosophy the two correlative terms पर and अपर
(superior and subordinate) express the notion of
	a. absolute
(पर) and relative (अपर),  when applied to the notion of
सामान्य or generality (Bhāṣāp. सामान्यं द्विविधं प्रोक्तं परं
चापरमेव च),  absolute generality belonging to the notion ‘to
be’ or ‘existence’ in general as including the notion of sub-
stance,  quality and action (द्रव्यादित्रिकवृत्तिस्तु सत्ता परत-
योच्यते),  and relative generality to the notion ‘genus’ (पर-
भिन्ना च या जातिः सैवापरतयोच्यते)
 the notion ‘genus’
again as including substances,  qualities and actions being
absolute or relative (see the meaning b.) (द्रव्यत्वादिकजातिस्तु
परापरतयोच्यते)
	b. more comprehensive (पर) and less com-
prehensive (अपर),  when applied to a substance (see द्रव्य)
thus earth,  water,  fire,  wind and the organ of thinking
have amongst other qualities also that of comprehending
more or less matter (क्षितिर्जलं तथा तेजः पवनो मन एव च ।
परापरत्वमूर्तत्वक्रियावेगाश्रया अमी
 or परापरत्वसंख्याद्याः
पञ्च वेगश्च मानसे)
 the eye seizes objects which amongst
others have the quality of being more or less comprehensive
(विभागसंयोगपरापरत्वस्नेहद्रवत्वपरिमाणयुक्तम्…गृह्लाति
चक्षुः)
 परापरत्व is therefore one of the material qualities
(रूपं रसं स्पर्शगन्धौ परत्वमपरत्वकम् । द्रवो गुरुत्वं स्नेहश्च वेगो
मूर्तगुणा अमी)
	c. more remote and less remote,  when applied
	aa. to the notion of space: i. e. far and near (दूरत्वमन्तिकत्वं
च दैशिकं परत्वमपरत्वं बोध्यम्
 or यथा पाटलिपुत्रात्काशी-
मपेक्ष्य प्रयागः परः । पाटलिपुत्रात्कुरुक्षेत्रमपेक्ष्य प्रयागोऽपर
इति),  farness implying the idea of a more,  and nearness
that of a less extended area in contact with the sun (परत्वं
--scil. दैशिकं--सूर्यसंयोगभूयस्त्वज्ञानतो भवेत् । अपरत्वं
तदल्पत्वबुद्धितः स्यादितीरितम्)
	bb. to the notion of time:
i. e. old and young (Praśastapāda: एकस्य द्रष्टुर्युवानमवधिं
कृत्वा स्थविरे विप्रकृष्टबुद्धिरुत्पद्यते ततस्तामपेक्ष्य परेण कालप्र-
देशेन संयोगात्परत्वस्योत्पत्तिरिति । स्थविरं चावधिं कृत्वा यू-
नि संनिकृष्टबुद्धिरुत्पद्यते ततस्तामपेक्ष्यापरेण कालप्रदेशेन संयो-
गादपरत्वस्योत्पत्तिरिति),  old age implying the notion of
prior,  young age that of posterior existence with regard to
the revolutions of the sun,  i. e. the former implying the no-
tion of more and the latter of fewer such revolutions (Bhāṣāp.
दिवाकरपरिस्पन्दपूर्वोत्पन्नत्वबुद्धितः । परत्वमपरत्वं--scil.
कालिकं--तु तदनन्तरबुद्धितः
 comm.: यस्य सूर्यपरिस्पन्दा-
पेक्षया यस्य सूर्यपरिस्पन्दोऽधिकः स ज्येष्ठः । यस्य न्यूनः स
कनिष्ठः)
 time is thus the cause of understanding the notion
of greater and lesser periods (कालः…परापरत्वधीहेतुः).
Comp. also अपेक्षाबुद्धि. E. अ neg. and पर.
III. Bahuvr. m. f. n. (-रः-रा-रम्) Than which there is
nothing superior
 supreme,  absolute (for the formation
comp. अनुत्तर,  अनुत्तम)
 e. g. उभौ (scil. प्रकृतिपुरुषौ) अ-
प्यनादी । उभावप्यनन्तौ । उभावप्यलिङ्गौ । उभावपि नित्यौ ।
उभावप्यपरौ । उभौ च सर्वगताविति (comp. for the mean-
ing of अपर in this passage from Suśruta the following
from Gaurapāda's comm. on the verse 10 of the Sāṅkhya-
kārikā: तथाश्रितं व्यक्तम् (the discrete principle) अनाश्रितम-
व्यक्तम् (the indiscrete principle or Prakṛti) । अकार्यत्वात् ।
न हि प्रधानात्किंचिदस्ति परं यस्य प्रधानं कार्यं स्यात् ॥). अपर
is used in this sense perhaps also in the instance p. 166,  col. 1, 
1. 51. 52. E. अ priv. and पर.

Benfey

English

 अपर
 I. अप + र,  adj.
 ,  f.
  रा।
 1. Pos-
terior,  Man.  3,  278
 with सन्ध्या, 
Evening-twilight,  Man.  4,  93.
 2.
Following,  Rām.  2,  65,  1.
 3. Western, 
Śiś. 9,  1.
 4. Other,  Pañc. 55,  13. --
acc. रम्,  adv. Moreover,  Pañc. 71,  1.
 II. अ-पर,  adj.
 
 1. Inferior,  Bhag. 7, 
5.
 2. Relative,  Bhāṣāp. 7
 9.
 3.
Modern,  Man.  9,  99.
 -- Comp.
 
पूर्व-, 
 I. adj.
  1. being before and behind. 2.
prior and subsequent.
 II. n.
  sing. 1.
east and west. 2. connexion,  Man.  8,  56
(Proof,  and thing to be proved,  Ragh.).
 -- Cf.  Goth. afar,  after,  N.H.G. aber.

Hindi

अन्य

Apte Hindi

Hindi

अपर
"वि*, न* ब*" - -
"अप्रतिद्वन्द्वी,  वेजोड़"

अपर
"वि*, न*त*" - -
"(क) दूसरा,  अन्य,  (ख) और,  अतिरिक्त,  (ग) दूसरा,  और,  (घ) भिन्न,  अन्य,  (ङ) तुच्छ,  मध्यम"

अपर
वि* - -
"किसी और से संबंध रखने वाला,  जो अपना निजी न हो"

अपर
वि* - -
"पिछला,  बाद का,  दूसरा,  बाद में,  अन्तिम "

अपर
वि* - -
"आगामी,  अगला"

अपर
वि* - -
पश्चिमी

अपर
वि* - -
"घटिया,  निम्नतर"

अपर
वि* - -
"अविस्तृत,  अधिक न ढकने वाला"

अपरः
पुं*
  - -
हाथी का पिछला पैर

अपरः
पुं*
  - -
शत्रु

अपरम्
नपुं*
   - -
भविष्य

अपरम्
नपुं*
   - -
हाथी का पिछला हिस्सा

अपरम्
क्रि* वि* - -
पुनः भविष्य में

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अपर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲು
निष्पत्तिः - > रा (दाने) - "कः" (३-१-१३६)
व्युत्पत्तिः - > अप राति
प्रयोगाः - > "बद्धापराणि परितो निगडान्यलावीत्"
उल्लेखाः - > माघ० ५-४८
अपर
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುಂದಿನ ಕಾರ್ಯ /ಅಪರಕಾರ್ಯ
अपर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಉತ್ತಮವಾದ /ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಿಲ್ಲದ
व्युत्पत्तिः - > नास्ति परो यस्मात्
प्रयोगाः - > "स्त्रीरत्नसृष्टिरपरा प्रतिभाति सा मे"
उल्लेखाः - > शाकु० ७-५
अपर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಿಕೃಷ್ಟವಾದ /ಉತ್ತಮವಲ್ಲದ
व्युत्पत्तिः - > न परः
प्रयोगाः - > "अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम्"
उल्लेखाः - > गीता० ७-५
अपर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಲ್ಲದ /ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯುಳ್ಳ
विस्तारः - > परमपरं चेति सामान्यं दिविधम् ।अधिकदेशवृत्ति परम् । अपरं ति अल्पदेशवृत्ति ।
अपर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಭಿನ್ನವಾದ /ಬೇರೆಯಾದ /ಇತರ
प्रयोगाः - > "अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरेऽपरे"
उल्लेखाः - > मनु० १-८५
अपर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹಿಂಭಾಗದ /ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ
प्रयोगाः - > "पूर्वापरौ तोयनिधी वगाह्य स्थितः पृथिव्या इव मानदण्डः"
उल्लेखाः - > कुमा० १-१
अपर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮುಂದಿನ /ಅನಂತರದ
प्रयोगाः - > "अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः"
उल्लेखाः - > गीता० ४-४
अपर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಇನ್ನೊಬ್ಬನು /ಮತ್ತೊಬ್ಬನು
प्रयोगाः - > "एके समूहुर्बलरेणुसंहतिं शिरोभिराज्ञामपरे महीभृतः"
उल्लेखाः - > माघ० १२-४५

L R Vaidya

English

 apara {% (I) a. (f. रा) (In some senses the word is treated as a pronoun except as the latter part of Dvan. and Bahu. compounds.) %} 1. Posterior,  following,  later
western,  (op. to पूर्व),  पूर्वापरौ तोयनिधी वगाह्य K.S.i.1
last (in space or time),  e.g. आद्योऽन्यतरकर्मजः । तथोभयक्रियाकन्यो भवेत्संयोगजोऽपरः ॥ (In this sense it may form with a noun a षष्ठीतत्पुरुष compound of which it is the former part,  e.g. अपरकायः (अपरं कायस्य) ‘the hind part of the body’)
other,  different,  अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरेऽपरे M.i.85
low,  inferior,  (op. to पर)
than which there is nothing superior,  i.e. supreme,  absolute (for this sense,  Cf. अनुत्तम and अनुत्तर). When अपर occurs as opposed to ‘the one’ (the one-the other) or to ‘some’ (some-others) used plurally,  the correlative terms used are अपर,  एक,  अन्य,  किंचित् &c.,  e.g. एको ययौ चैत्ररथप्रदेशान् सौराज्यरम्यानपरो विदर्भान् R.v.60,  अन्ये त्वलंघिषुः शैलान् गुहास्वन्ये न्यलषेत । केचिदासिषत स्तब्धा भयात्केचिदघूर्णिषुः । उदतारिषुरंबोधिं वानराः सेतुनाऽपरे ॥

 apara {% (II) n. %} 1. The hind quarter of an elephant
 2. the future.

 apara {% (III) m. %} An enemy.

Bopp

Latin

 अपर (ut videtur,  a praep. अप s. र) alius. H. 2. 32. BR. 1. 31.
(goth. afar post,  germ. vet. afar autem,  iterum,  nostrum
aber: aber-mal,  Aber-Witz).

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 apara,  adj. (used like anyatara 1,  q.v.),  a certain: Mv 〔ii.234.19〕 aparo ca nīlako nāma lubdhako,  and there was a certain hunter named N. (no hunter has been mentioned,  only a deer)
 〔244.6〕 apara-mālākārasya,  of a certain garland-maker
 〔251.2〕 aparo śakuntako.

Lanman

English

 ápara [525],  pron. a. hinder,  opp. of pūrva
following a former one (pūrva),  86^13
later
 westerly,  opp. to pūrva--cf. prāñc
a following one,  i. e. an other
 aparaṃ ca, 
and another thing,  and further,  see ca 3
--aparī́ [cf. 355b],  f. pl. the future
(days),  the future. [lit. ‘remoter, ’ fr. ápa, 
474.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 अपर (nach dem Ko. *n.) Hinterteil des Elefanten,  S I,  294,  2 [15 v.u. Ko.]. 3
 485,  3 [hier aber Genus nicht zu bestimmen].

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  उत्तर,  अपर
adjective
 
पश्चाद् आगतः उत्पन्नः वा।
 "हिन्दी संस्कृतभाषायाः तथा च प्राकृतभाषायाः उत्तरा भाषा अस्ति।"

Synonyms:
  अन्य,  इतर,  पर,  अपर,  अन्यदीय,  अन्यतर,  परकीय,  व्यतिरिक्त
adjective
 
प्रकृतात् द्वितीयः।
 "वर्धमानया जनसंख्यया सह अन्याः समस्याः उद्भवन्ति।"

Synonyms:
  अन्य,  अपर,  एकतर,  पर,  इतर
adjective
 
कश्चित् भिन्नः।
 "मया सह अन्ये अपि जनाः सन्ति।"

Synonyms:
  अनन्यरूप,  अभिन्नरूप,  सम,  समान,  समसमान,  तुल्य,  अनन्य,  अभिन्न,  अविभिन्न,  अभेद,  अपर,  अविपरीत,  निरस्तभेद,  निर्विशेष
adjective
 
यद् रूपादिषु सदृशम्।
 "तेन अनन्यरूपाः तिस्रः मूर्तयः क्रीताः।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

cig shos
१) अपर २) इतर ३) एक

cig shos gzhan
अपर

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

प्राग्र्य
प्राग्र्य,  प्राग्रहर,  प्रवेक,  अपर,  वर्य,  वरेण्य,  वर,  श्रेष्ठ,  प्रेष्ठ,  अनुत्तम,  मधुर,  मञ्जु,  प्रिय,  मञ्जुल,  हृद्य,  हारि,  मनोहर,  रुचिर,  कान्त,  पर,  सुन्दर,  सौम्य,  साधु,  वल्गु,  चारु,  सुषम,  वाम,  शुभ,  पेशल,  अग्र्य,  प्रधान,  प्रमुख,  पुरोग,  मुख्य,  परार्ध्य,  प्रवर,  प्रवर्ह,  अग्रेसर,  सत्तम,  उत्तम,  ग्रामण्य,  अग्रण्य
प्राग्र्यं प्राग्रहरं प्रवेकमपरं वर्यं वरेण्यं वरं, 
श्रेष्ठं प्रेष्ठमनुत्तमं च मधुरं मञ्जु प्रियं मञ्जुलम् ।
हृद्यं हारि मनोहरं च रुचिरं कान्तं परं सुन्दरं, 
सौम्यं साधु च वल्गु चारु सुषमं वामं शुभं पेशलम् ॥ ६८९ ॥
अग्र्यं प्रधानं प्रमुखं पुरोगं, 
मुख्यं परार्ध्यं प्रवरं प्रवर्हम् ।
अग्रेसरं सत्तममुत्तमं च, 
ग्रामण्यमग्रण्यमुदाहरन्ति ॥ ६९० ॥
verse 4.1.1.689
page 0080

Mahabharata

English

Apara = Śiva (1000 names).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अपरं,  क्ली,
   (न पूर्य्यते,  पृ + अप् ततो नञ्-समासः ।) हस्तिपश्चाद्भागः । गजान्त्यजङ्घादि-भागः । इति मेदिनी ॥

 अपरः,  त्रि,  (न पृणाति प्रीणयति,  पॄ + पचाद्यच, ततो नञ्समासः ।) अन्यः । इतरः । अर्ब्बाचीनः ।इति मेदिनी ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अपर न०
  न पूर्य्यते यतः पृ--अपादाने,  अप् । गजस्य पश्चा-द्भागे । “बद्धापराणि परितो निगडान्यलावोदिति” माघः ।परितो बद्धः अपरः पश्चिमग्रादोयैरिति मल्लि० । नपृणाति सन्तोषयति पृ--अच् । शत्रौ,  भिन्ने त्रि०
  । “अन्येकृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरेऽपरे” इति मनुः “तमा समुद्रा-दपरे परे नृपाः” नैष० पश्चिमायां दिशि स्त्री “अपर-दिग्गणिकेति” माघः परकालवृत्तौ त्रि०
  । “पूर्व्वांसन्ध्यां जपन् तिष्ठेत् स्वकाले चापरां चिरमिति” मनुः ।पश्चाद्वृत्तौ त्रि०
  “पूर्व्वापरौ तोयनिधी वगाह्य” कुमा० ।ऋग्वेदादिविद्यायां स्त्री । “द्वेविद्ये विदितव्ये इतिहस्म ब्रह्मविदो वदन्ति परा चैवापरा च तत्रापराऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेदः शिक्षा कल्पोव्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमिति” ऋ० भा०धृना श्रुतिः । अस्य च कालदेशादिनियमे सर्व्वनाम-कार्य्यम् । तत्र “पूर्व्वादिभ्यो नवभ्यो वा इति” पा० वा तत्-कर्म । अपरत्वञ्च दैशिकं कालिकं च द्विविधं,  तत्र स्वापेक्षयाउदयाचलविप्रकृष्टत्वम् दैशिकमपरत्वम् स्वापेक्षयाधिक-सूर्य्यस्पन्दनवत्त्वं कालिकम् । उक्तोदाहृतौ दैशिकम्कालिकन्तु । “अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वत”इति गीता । अल्पदेशवृत्तिरूपे व्याप्ये त्रि०
  “सामान्यंद्विविधं प्रोक्तं परञ्चापरमेव च । व्यापकत्वात् परापिस्यात् व्याप्यत्वादपरापि च” भाषा० । द्रव्यत्वादेःघटत्वाद्यपेक्षया अधिकदेशवृत्तित्वात् परत्वं सत्तापेक्षया-अल्पदेशवृत्तित्वात् अपरत्वमिति मुक्ता० । “द्रव्यत्वादिकजातिस्तु परापरतयोच्यते” इति भाषा० । “स्वायम्भुवस्यच मनो षड्वंश्या मनवोऽपरे” इति अपरकालिकाभिन्ना वा इत्यर्थः । निकृष्टे । “भूमिरापोऽनलो वायुः स्वंमनोबुद्धिरेव च अहङ्कार इतीयं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टधाअपरेवमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे परामिति” गीता । तत्रभूम्यादीनामितरपदार्थ्यकृतित्वेऽपि जडत्वात् संहत्य कारि-त्वात् स्वयमसमर्थत्वेन जीवस्य भोगाद्यर्थमेव प्रवृत्ति-मत्त्वाच्च निकृष्टत्वम् । जीवस्य तु तदपेक्षया परत्वम् ॥
उत्तरकालिकत्वात् तद्धिकारलक्षणे कार्य्ये “तदेतद्-ब्रह्माऽपूर्व्वमनपरमनन्तमिति” वृह० उप० । नास्ति अपरंकार्य्यं यस्येति भा० । वस्तुतः स्वरूपप्रच्यवाभावेन कूटस्थस्यन कार्य्यकारित्वमत एव “न कर्त्तृत्वं न कर्म्माणि लोकस्यसृजति प्रभुः अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवइति” गीतायाम् तस्याकर्त्तृत्वमुक्तं कर्त्तृत्वन्तु अज्ञानोप-हितेश्वरस्येति न विरोधः । समुदायिनः शेषभागे “अपर-रात्रः अपराह्णः एकदेशि स० । अस्य पूर्व्वपदस्थस्यपश्चादेशः पश्चार्द्धम् न०
  शेषार्द्धे । अपरस्मिन् भवः डिमच्पश्चिमः शेषभवे । प्रथमापञ्चम्यादिदेशकालवृत्ते रपर-शब्दात् प्रथमाद्यर्थे अति । पश्चात् । अधिकमधःशब्देदृश्यम् । अस्य दिग्वाचकत्वात् तेन समासे देशवाचिनःणिदादि तद्धिते उत्तरपदस्यैव वृद्धिः अपरपाञ्चालक इत्यादि ।

Capeller

German

 अ॑पर der hintere,  später,  geringer,  folgend
westlich,  ein anderer,  absonderlich, 
außergewöhnlich. अ॑परम् adv. künftig
(auch अपर॑म्)
 nachher,  ferner,  westlich
von (Abl.)

 2. अपर॑ n.
 , 
°री॑ f.
  Zukunft.

Grassman

German

 ápara,  a.,  pron. ursprünglich wol: der entferntere (Comp. von ápa,  vgl. apamá),  daraus 1〉 der hintere,  einem vordern (pū́rva) folgende,  2〉 der spätere (zeitlich),  3〉 der westliche,  4〉 der zurückstehende,  geringere,  in allen [Page73] diesen Bedeutungen mit dem ausgesprochenen Gegensatze des pū́rva,  wofür einmal ({220, 3}) sána (zeitlich früher),  einmal prathamá ({145, 2}) eintritt. 5〉 der andere,  6〉 als adverb. -ám,  -ā́ya mit fortgerücktem Accente später,  künftig mit den Gegensätzen purā́ ({219, 8})
 adyá ({36, 6}
 {184, 1}
 {220, 2}
 {647, 14})
 nūnám ({189, 4}
 {219, 8}
 {474, 5})
 ohne Gegensatz mit caná ({912, 11}). Der N. p. m. hat e und āsas.
-as 1〉 {74, 8}
 {468, 5}. 2〉 {844, 5}
 {853, 7}. 3〉 {962, 5} (samudrás). 5〉 {120, 2}
 {844, 4}.
-am [m.] 3〉 {31, 4}
 {965, 2} ketúm. 4〉 {488, 15}.
-am [n.] 2〉 {145, 2} (vácas).
-ám [n.] 6〉 {36, 6}
 {184, 1}
 {189, 4}
 {219, 8}
 {220, 2}
 {647, 14}
 {912, 11}.
-eṇa 2〉 {220, 3} (ā́piena).
-āya 4〉 {536, 7}.
-ā́ya 6〉 {474, 5}.
-e [p.] 4〉 {870, 7}.
-āsas [m.] 2〉 {396, 6}.
-ān 4〉 {522, 3}.
-ebhis 2〉 {488, 17}.
-ā [f.] 2〉 {124, 9}
 {185, 1}.
-ās [A. f.] 2〉 {289, 5}. 3〉 {402, 2}.

 ápara:
*-asyās 2〉 {855, 2}.

Burnouf

French

 अपर अपर a. (comp. de अप) plus séparé,  autre
एक॥।अपर l'un. .. l'autre.
		 Germ.  aber.

Stchoupak

French

 अपर-
 a. qui est après ou plus tard (de deux objets) 
 situé au
delà 
 qui suit (temporel) 
 occidental 
 plus petit,  plus bas 
 autre,  un autre 
étranger 
 एके॥।अपरे les uns...les autres 
 -अम् en outre 
 -तस्
ailleurs 
 -त्र id. 
 -था autrement. -- Flexion pronom.  en partie.
°कार्य- nt. affaire à exécuter plus tard.
°चीन- m.
  pl.
  les Cīna occidentaux.
°जल-धि- m.
  océan de l'Ouest.
°दिश्- f.
  Occident.
°पक्ष- m.
  seconde moitié du mois.
°रात्र- m.
  seconde moitié de la nuit.
अपरान्त- a. qui habite à la frontière de l'Ouest 
 m.
  contrée ou
habitant de l'Ouest 
 partie inférieure du pied de derrière d'un éléphant.
अपराह्ण- m.
  après-midi.
अपरे-द्युस्- adv. le jour suivant.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.