| YouTube Channel

अपभ्रंश (apabhraMza)

 
शब्दसागरः
English
अपभ्रंश
m.
 (-शः) Ungrammatical language.
E.
 अप from, भ्रंश to fall, and
अच् affix
also अपभ्रंस.
Capeller Eng
English
अपभ्रंश॑
m.
 falling down
fallen off,
i.e.
 corrupted
or vulgar language.
Yates
English
अप-भ्रंश (शः) 1.
m.
 Ungrammatical
language, low language.
Spoken Sanskrit
English
अपभ्रंश apabhraMza
m.
 most corrupt of the Prakrit dialects
अपभ्रंश apabhraMza
m.
 falling down
अपभ्रंश apabhraMza
m.
 fall
अपभ्रंश apabhraMza
m.
 corrupted form of a word
अपभ्रंश apabhraMza
m.
 corruption
अपभ्रंश apabhraMza
m.
 ungrammatical language
Wilson
English
अपभ्रंश
m.
 (-शः) Ungrammatical language.
E.
 अप from, भ्रंश to fall, and अच् affix
also अपभ्रंस.
Apte
English
अपभ्रंशः [apabhraṃśḥ], 1 Falling down or away, a fall
अत्यारूढि- र्भवति महतामप्यपभ्रंशनिष्ठा
Ś.*
 4 v. l. ending in a (precipitate) fall.
A corrupted word, corruption
घर is an अपभ्रंश or corruption of गृह
(hence) an incorrect word whether formed against the rules of grammar or used in a sense not strictly Sanskrit
see अपशब्द.
A corrupt language, one of the lowest forms of the Prākṛita dialect used by cow-herds
&c.
 (in kāvyas)
(in Śāstras) any language other than Sanskrit
आभीरादिगिरः काव्येष्वपभ्रंश इति स्मृताः । शास्त्रेषु संस्कृतादन्य- दपभ्रंशतयोदितम् ॥ Kāv.1.
Apte 1890
English
अपभ्रंशः 1 Falling down or away, a fall
अत्यारूढिर्भवति महतामप्यपभ्रंशनिष्ठा Ś. 4 v. l. ending in a (precipitate) fall.
2 A corrupted word, corruption
घर is an अपभ्रंश or corruption of गृह
(hence) an incorrect word whether formed against the rules of grammar or used in a sense not strictly Sanskrit
see अपशब्द.
3 A corrupt language, one of the lowest forms of the Prākṛta dialect used by cow-herds &c. (in kāvyas)
(in Śāstras) any language other than Sanskrit
आभीरादिगिरः काव्येष्वपभ्रंश इति स्मृताः । शास्त्रेषु संस्कृतादन्यदपभ्रंशतयोदितम् ॥ Kāv. 1.
Monier Williams Cologne
English
अप-भ्रंश॑ (or अप-भ्रंस), अस्,
m.
 falling down, a fall,
TS.
&c.
a corrupted form of a word, corruption
ungrammatical language
the most corrupt of the Prākṛt dialects.
Monier Williams 1872
English
अपभ्रंश अप-भ्रंश or अप-भ्रंस, अस्, m.
falling down or away
a bad fall
a corrupted word,
a corruption
ungrammatical language, the most
corrupt of the Prākṛt dialects. (The spelling अप-
भ्रंस is incorrect according to some grammarians.)
Goldstucker
English
अपभ्रंश Tatpur. m. (-शः) 1.
^1 Falling down.
^2 Incorrect language
whether the form of the word be at variance with the rules
of Sanskṛt grammar, or its sense not a Sanskṛtic one
e. g. Kumārila in his Mīmānsā Vārttika: यथा साध्वनुरूपत्वा-
त्प्रमादाशक्तिजेष्वपि । जायते वाचकभ्रान्तिस्तथैव म्लेच्छभाषिते ॥
शब्दापभ्रंशवदेव गौणभ्रान्त्यादिप्रयोगनिमित्ता अर्थापभ्रंशा भ-
वन्ति
or the same: देशभाषापभ्रंशपदानि हि विप्लुतिभूयि-
ष्ठानि न शक्यन्ते विवेक्तुम्.
^3 The name of the lowest
class of the Prākṛt dialects
according to some the same
as the Paisāchī dialect, according to others different from
the latter and inferior to it
the division of the Prākṛt
dialect being either: the Bhāṣā (comprising the Prākṛt
proper or the Māhārāṣtrī, the Śaurasenī, Māgadhī, Ardha-
māgadhī and the southern dialects), the Vibhāṣā (compris-
ing the Śākārī, Chāṇḍālī, Śābarī, Ābhīrī, Drāvidī and
Odrī) and the Apabhranśa or Paisāchī (comprising the pro-
vincial dialects as the Gurjarātī, Kārnatī &c.)
or the Prā-
kṛt proper, the Śaurasenī, the Māgadhī (with the Ardhamā-
gadhī and the other dialects named before), the Paisāchī,
and the Apabhranśa, the latter then being especially ap-
propriated to the language of the Ābhīra and contiguous
peoples and excluded from poetry where the other dia-
lects may occur. See Lassen's Institutiones Linguae Pra-
criticae, and compare the following remark of Bharatasena
on a verse of the Bhaṭṭikāvya where several words are
Sanskṛt as well as Prākṛt: काव्यं संस्कृतप्राकृतापभ्रंशभेदा-
त्त्रिविधम् । प्राकृतोऽपि संस्कृतभवः संस्कृतसमो देशी चेत्य-
नेकविधः । अत्र देशिसंस्कृतभवयोः प्राकृतयोरपभ्रंशस्य चा-
साधुशब्दत्वेनाधर्मजनकत्वात् । उपक्रान्ते संस्कृते बन्धे समावेशा-
संभवाच्च । महाकविर्भर्तृहरिरसामर्थ्यं बोधयञ्छब्दसमायाः प्रा-
कृतभाषायाः संस्कृतबन्धे समावेशं दर्शयति &c. According to
several comm. on the Amarak. the word may be written
also अपभ्रंस
but this reading is rejected as wrong by Rā-
yamukuṭa: दन्त्योऽपीत्येके । तदसत् । स्रन्सु भ्रन्सु अधःपतने ।
इत्यस्य घञि रूपं न दृश्यत इति भाष्यादावुक्तत्वात्.--E. भ्रंश्
with अप, kṛt aff. घञ्.
2. A bad fall. E. अप and भ्रंश (भ्रंश्, kṛt aff. अच्).
Benfey
English
अपभ्रंश अप-भ्रंश् + अ,
m.
 Incor-
rect language, Rājat. 5, 205.
Apte Hindi
Hindi
अपभ्रंशः
पुं*
 - अप+भ्रंश्+घञ्
"नीचे गिरना, पतन "
अपभ्रंशः
पुं*
 - अप+भ्रंश्+घञ्
"भ्रष्ट शब्द, भ्रष्टाचार अशुद्ध शब्द चाहे वह व्याकरण के नियमों के विपरीत हो और चाहे वह ऐसे अर्थ में प्रयुक्त हुआ हो जो संस्कृत न हो"
अपभ्रंशः
पुं*
 - अप+भ्रंश्+घञ्
"भ्रष्ट भाषा, गड़रियों आदि के द्वारा प्रयुक्त प्राकृत बोली का निम्नतम रूप, संस्कृत से भिन्न कोई भी भाषा"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अपभ्रंश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಧಃಪತನ /ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುವುದು
निष्पत्तिः - > अप + भ्रंशु (अधःपतने) - "घञ्" (३-३-१८)
अपभ्रंश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಪಶಬ್ದ /ವ್ಯಾಕರಣನಿಯಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ದವಾದ ಶಬ್ದ
अपभ्रंश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಶುದ್ಧವಾದ ಭಾಷೆ /ಸಂಸ್ಕೃತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಬೇರೆಯಾದ ಭಾಷೆ
प्रयोगाः - > "शास्त्रेषु संस्कृतादन्यदपभ्रंशतयोदितम्"
उल्लेखाः - > काव्या० १-३६
L R Vaidya
English
apaBraMSa {% m. %} 1. Falling away or down, अत्यारूढिर्भवति महतामप्यपभ्रंशनिष्ठा Sak.iv.
2. incorrect language (whether the form of the word be at variance with the rules of Sanskṛit grammar or its sense not a Sanskṛitic one)
3. the name of the lowest class of Prākṛit dialects (in belles-lettres), any language other than Sanskṛit (in Śāstra) आभीरादिगिरः काव्येष्वपभ्रंश इति स्मृताः । शास्त्रेषु संस्कृतादन्यदपभ्रंशतयोदितम् ॥ K.D.i.36.
Abhyankara Grammar
English
अपभ्रंश degraded utterance of standard correct forms or words: corrupt form: e. g. गावी, गोणी and the like, of the word गो, cf. गौः इत्यस्य शब्दस्य गावी गोणी गोता गोपोतलिका इत्येवमादयः अपभ्रंशाः M. Bh. on I.l.l
cf शब्दसंस्कारहीनो यो गौरिति प्रयुयुक्षिते । तमपभ्रंशमिच्छन्ति विशिष्टार्थनिवेशिनम् Vāk. Pad I.149: सर्वस्य हि अपभ्रंशस्य साधुरेव प्रकृतिः com. on Vāk. Pad I. 149.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
स्यान्नाटकं प्रकरणं भाणः प्रहसनं डिमः ।
व्यायोगः समवकारो विथ्यङ्केहामृगा इति ॥ २८४ ॥
अभिनेयप्रकाराः स्युर्भाषाः षट्संस्कृतादिकाः ।
-wordlist-
अभिनेयप्रबन्ध (पुं), नाटक (क्ली), प्रकरण (क्ली), भाण (पुं), प्रहसन (क्ली), डिम (पुं), व्यायोग (पुं), समवकार (पुं), वीथी (स्त्री), अङ्क (पुं), ईहामृग (पुं), भाषा (स्त्री), संस्कृत (क्ली), प्राकृत (क्ली), मागधी (स्त्री), शौरसेनी (स्त्री), पैशाची (स्त्री), अपभ्रंश (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अपभ्रंशः,
पुं,
 (अप + भ्रन्स + घञ् ।) ग्राम्यभाषा ।अपभाषा । तत्पर्य्यायः । अपशब्दः २ । इत्यमरः ॥
पतनं । यथा, --“अत्यारूढिर्भवति महतामप्यपभ्रंशनिष्ठा” ।इत्यभिज्ञानशकुन्तलं ॥
(अधः पतनं । ध्वंसः ।अधोगतिः ।)
Capeller
German
अपभ्रंश॑ Herabfall, Sturz
Sprachfehler,
Vulgärsprache.
अपभ्रंश॑
m.
 — अभाविन् non futurus.
Burnouf
French
अपभ्रंश अपभ्रंश
m.
 (भ्रंश्) nom d'un des dialectes
populaires employés dans les drames.
Stchoupak
French
अप-भ्रंश-
m.
n.
 d'un dialecte particulier du moyen indien.