| YouTube Channel

अपदेशः (apadezaH)

 
Apte
English
अपदेशः [apadēśḥ], 1 Statement, adducing (उपदेश)
pointing out, mentioning the name of
अपदेशो मे जनकान्नोत्पत्ति- र्वसुधातलात्
Rām.*
 6.116.16. नैष न्यायो यद्दातुरपदेशः
Dk.*
 6
हेत्वपदेशात् प्रतिज्ञायाः पुनर्वचनं निगमनम् Nyāya S.
दीक्षाया अप- देशात् Kāty.
(a) A pretext, pretence, plea, excuse
contrivance
अवेक्ष्यमाणा शनकैर्जगाम कृत्वाग्निहोत्रस्य तदापदेशम्
Mb.
 * 3.111.18 केनापदेशेन पुनराश्रमं गच्छामः
Ś.*
 2
रक्षापदेशा- न्मुनिहोमधेनोः
R.*
 2.8
व्रतापदेशोज्झितगर्ववृत्तिना
V.*
 3.12. (b) Guise, disguise, form
विकटदुष्टश्वापदापदेशकालगोचरं गता
Māl.
 7
मन्त्रिपदापदेशं यौवराज्यम्
Dk.*
 11.
Statement of the reason, adducing a cause, the second (हेतु) of the five members of an Indian syllogism (according to the Vaiśeṣikas).
A butt, mark (लक्ष्य).
A place, quarter.
Refusal, rejection.
Fame, reputation.
Deceit.
(अपकृष्टो देशः) A bad or wrong place.
Danger or peril.
cf.
 अपदेशः पदे लक्ष्ये स्यात् प्रसिद्धनिमित्तयोः । औदार्यशौर्यधैर्येषु निःसीमव्यपदेशयोः । Nm.
Apte 1890
English
अपदेशः 1 Statement, adducing (उपदेश)
pointing out, mentioning the name of
नैष न्यायो यद्दातुरपदेशः Dk. 60
हेत्वपदेशात् प्रतिज्ञायाः पुनर्वचनं निगमनं Nyāya S.
दीक्षाया अपदेशात् Kāty.
2 (a) A pretext, pretence, plea, excuse
contrivance
केनापदेशेन पुनराश्रमं गच्छामः Ś. 2
रक्षापदेशान्मुनिहोमधेनोः R. 2. 8
व्रतापदेशोज्झितगर्ववृत्तिना V. 3. 12. (b) Guise, disguise, form
विकटदुष्टश्वापदापदेशकालगोचरं गता Māl. 7
मंत्रिपदापदेशं यौवराज्यं Dk. 101.
3 Statement of the reason, adducing a cause, the second (हेतु) of the five members of an Indian syllogism (according to the Vaiśeṣikas).
4 A butt, mark (लक्ष्य).
5 A place, quarter.
6 Refusal, rejection.
7 Fame, reputation.
8 Deceit.
9 (अपकृष्टो देशः) A bad or wrong place.
Apte Hindi
Hindi
अपदेशः
पुं*
 - अप+दिश्+घञ्
"वक्तव्य, उपदेश, नाम का उल्लेख करते हुए संकेत करना "
अपदेशः
पुं*
 - अप+दिश्+घञ्
"बहाना, छल, कारण, व्याज"
अपदेशः
पुं*
 - अप+दिश्+घञ्
"कारणों का वर्णन, तर्क प्रस्तुत करना, भारतीय न्यायवाद के पाँच अंगों में से दूसरा-हेतु"
अपदेशः
पुं*
 - अप+दिश्+घञ्
"निशाना, चिह्न"
अपदेशः
पुं*
 - अप+दिश्+घञ्
"स्तथान, दिशा"
अपदेशः
पुं*
 - अप+दिश्+घञ्
अस्वीकृति
अपदेशः
पुं*
 - अप+दिश्+घञ्
"प्रसिद्धि, यश"
अपदेशः
पुं*
 - अप+दिश्+घञ्
छल
अपदेशः
पुं*
 अप-देशः -
"भय, खतरा"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अपदिश्यते । अप+दिश(अतिसर्जने)+घञ् । ‘भावे’ ३.३.१८। १.वचनम्, उपदेशः। ‘नैष न्यायो यद्दातुरपदेशः’ दशकु०६०। २.स्थानम्, पदम् । ३.लक्ष्यम्, गम्यम् । ४.निमित्तम् । ५.व्याजः, स्वरूपाच्छादनम् । ‘रक्षापदेशान्मुनिहोमधेनोः वन्यान्विनेष्यन्निव दुष्टसत्वान्’ रघुः२.८। ‘अपदेशः पदे लक्ष्यनिमित्तव्याजयोरपि’ नानार्थर०। ६.वेषः। ‘विकटदुष्टश्वापदापदेशकालगोचरं गता मदयन्तिका’ मालती०८। ७.छलम्, कपटम् । ८.हेतुः, कारणम् । ‘अपदेशस्तु कारणे’ हैमः। ९.उपदेशः। ‘दीक्षाया अपदेशात्’ कात्या०२.२.१२२। १०.अपकृष्टः देशः। निकृष्टदेशः। ११.अनुचितस्थानम् ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अपदेशः, व्याजः, लक्ष्यम्
noun
स्वरूपगोपनस्य क्रिया।
"अपदेशस्य सहायेन सः सैनिकात् रक्षां प्राप्तः।"
Synonyms:
 अपदेशः, व्यपदेशः, छलम्, मिथ्याहेतुः, पर्युपासनम्
noun
स्वरक्षणार्थम् अथवा किञ्चित् प्रमाणयितुम् प्रवृत्ता असत्या कृतिः।
"सः शिरोवेदनायाः अपदेशेन विद्यालयं न अगच्छत्।"
Synonyms:
 अपदेशः, व्यपदेशः, छद्म, उपधिः, कपटम्, छलम्, कूटः, कूटम्, व्याजः, लक्ष्यम्
noun
कञ्चित् वञ्चयितुं धार्यमाणं रूपम् अथवा क्रियमाणं कार्यम्।
"सः पीडितस्य अपदेशं करोति।"
Synonyms:
 शाठ्यम्, उपायः, अपदेशः, व्यपदेशः, छलः, क्लृप्तिः
noun
कार्यपूर्त्यर्थे येनकेन प्रकारेण कृता कृतिः शठस्य भावो वा।
"तस्य शाठ्यं न ज्ञातं मया। / शठं प्रति शाठ्यम्।"
Synonyms:
 योनी, वराङ्गम्, उपस्थः, स्मरमन्दिरम्, रतिगृहम्, जन्मवर्त्म, अधरम्, अवाच्यदेशः, प्रकृतिः, अपथम्, स्मरकूपकः, अपदेशः, प्रकूतिः, पुष्पी, संसारमार्गकः, संसारमार्गः, गुह्यम्, स्मरागारम्, स्मरध्वजम्, रत्यङ्गम्, रतिकुहरम्, कलत्रम्, अधः, रतिमन्दिरम्, स्मरगृहम्, कन्दर्पकूपः, कन्दर्पसम्बाधः, कन्दर्पसन्धिः, स्त्रीचिह्नम्
noun
स्त्रियः अवयवविशेषः।
"भूतानां चतुर्विधा योनिर्भवति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अपदेशः,
पुं,
 (अप + दिश् + घञ् । स्थानं ।) निमित्तं ।शरव्यं । स्वरूपाच्छादनं । तत्पर्य्यायः । २ व्याजः ।३ लक्ष्यं । इत्यमरः । परानिष्टकारिभिन्नशठता ।इति महाभारतटीका । (ख्यातिः । कीर्त्तिः ।छलं ।“रक्षापदेशान्मुनिहोमधेनो-र्वन्यान् विनेष्यन्निव दुष्टसत्त्वान्” ।इति रघुवंशे ।)