अपथ्य (apathya)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English अपथ्य apathya inconsistent
अश्लिष्टार्थ azliSTArtha inconsistent
असम्भव asambhava inconsistent
विगीत vigIta inconsistent
विरोधिन् virodhin inconsistent
विसङ्गत visaGgata inconsistent
व्यर्थ vyartha inconsistent
व्यावर्तते { व्यावृत् } vyAvartate { vyAvRt } verb be inconsistent with
अन्यथावादिन् anyathAvAdin speaking inconsistently
विरुद्ध viruddha inconsistent or incompatible with
व्यावृत्त vyAvRtta incompatible or inconsistent with
न्यायविरोधिन् nyAyavirodhin inconsistent with logical argument
न्यायविरुद्ध nyAyaviruddha inconsistent with logical argument
सङ्कुल saGkula inconsistent or contradictory speech
व्यर्थनामक vyarthanAmaka having a name inconsistent with one's character
व्यर्थनामन् vyarthanAman having a name inconsistent with one's character
अपथ्य apathya obnoxious
आयुर्हृत् AyurhRt obnoxious to health
धर्मित्व dharmitva being endowed with or obnoxious to
शोकवर्तव्य zokavartavya to be involved in or exposed or obnoxious to sorrow
अपथ्य apathya unsuitable
अपथ्य apathya unfit
अपथ्य apathya inconsistent
अपथ्य apathya obnoxious
अपथ्य apathya unwholesome as food or drink in particular complaints
अपथ्य apathya improper
अपथ्य apathya unsuited
अपथ्य apathya unwholesome thing
Wilson
EnglishApte
Englishअपथ्य [apathya], [न. त.]
Unfit, unsuited, improper, inconsistent, obnoxious
अकार्यं कार्यसंकाशमपथ्यं पथ्यसंमितम् Rām.
(In medicine) Unwholesome, unsalutary (as food, regimen )
सन्तापयन्ति कमपथ्यभुजं न रोगाः 3.11
भवति पुरुषस्य व्याधिर्मरणं सेविते अपथ्ये, राजा- पथ्ये पुनः सेविते सकलकुलं नश्यति 6.
Bad, unlucky.Comp. -अशिन् One taking an unwholesome food
शत्रवो नीतिहीनानां यथापथ्याशिनां गदाः Śukra 1.13. -कारिन् an offender
एवमपथ्यकारिषु तीक्ष्णदण्डो राजा
राज ˚री क्षपणकः
अनुभव राजापथ्यकारित्वस्य फलम् 1 an enemy or traitor to the king.
Apte 1890
Englishअपथ्य a. [न. त.] 1 Unfit, unsuited, improper, inconsistent, obnoxious
अकार्यं कार्यसंकाशमपथ्यं पथ्यसंमितं Rām.
2 (In medicine) Unwholesome, unsalutary (as food, regimen &c.)
संतापयंति कमपथ्यभुजं न रोगाः H. 3. 117
भवति पुरुषस्य व्याधिर्मरणं सेविते अपथ्ये, राजापथ्ये पुनः सेविते सकलकुलं नश्यति Mu. 6.
3 Bad, unlucky.
Comp.
कारिन् a. an offender
एवमपथ्यकारिषु तीक्ष्णदंडो राजा
राज °री क्षपणकः
अनुभव राजापथ्यकारित्वस्य फलं Mu. 1 an enemy or traitor to the king.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishMacdonell
EnglishGoldstucker
Englishअपथ्य Tatpur. m. f. n. (-थ्यः-थ्या-थ्यम्)
^1 Unwholesome, contra-
indicated, unfit as food or drink in particular complaints
e. g. आपातरमणीयानां संयोगानां प्रियैः सह । अपथ्यानामि-
वान्नानां परिणामो हि दारुणः ।.
^2 Unsuitable, inconsistent,
obnoxious
e. g. सर्वस्य जायते मानः स्वहिताच्च प्रमाद्यति ।
वृद्धौ भजति चापथ्यं नरो येन विनश्यति.
^3 Bad, evil, un-
lucky
e. g. अपथ्यमायतौ लोभादामनन्त्यनुजीविनः । प्रियं शृ-
णोति यस्तेभ्यस्तमृच्छन्ति न संपदः ॥. E. अ neg. and पथ्य.
Apte Hindi
Hindiअपथ्य
"वि*, न* त*" - -
"अयोग्य, अनुचित, असंगत, घृणित"
अपथ्य
"वि*, न* त*" - -
"अस्वास्थ्यकर, रोगजनक"
अपथ्य
"वि*, न* त*" - -
"बुरा, दुर्भाग्यपूर्ण"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaअपथ्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೈದ್ಯನು ಹೇಳಿದ ಆಹಾರ ನಿಯಮವನ್ನು ಮೀರಿ ನಡೆಯುವುದು /ಕೆಡುಕುಂಟುಮಾಡುವ ಊಟ
निष्पत्तिः - > "पथे विभाषा" (५-४-७२) । "अ" प्रत्ययाभावे रूपम् ।
व्युत्पत्तिः - > न पन्थाः
अपथ्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ಮೀರಿ ನಡೆಯುವುದು /ಅಹಿತವಾದ ವರ್ತನೆ /ನಿಯಮೋಲ್ಲಂಘನ
L R Vaidya
EnglishWordnet
Sanskrit अयोग्य, अयुक्त, अनुचित, अन्याय, असङ्गत, अनर्ह, अनुपयुक्त, असमञ्जस, अनुपपन्न, असदृश, अपथ्य, असमीचीन, असम्भाव्य, असम्भवनीय
यद् युक्तं नास्ति।
"तस्य अयोग्या उक्तिः कलहस्य कारणम् अभवत्।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritवाचस्पत्यम्
Sanskritअपथ्य पथ्ये वैद्यकोक्तभोजनादिनियमाय नीत्युक्ताचारायवा हितम् यत् त० । वैद्यकोक्तिमुल्लङ्घ्य, अनिष्टेमोजनादौ अहिताचारे च “अकार्य्यं कार्य्यसङ्काशमपथ्यंपथ्यमस्मेतम्” रामा० । “संतापयन्ति किमपथ्यभुजंन रोगा” इति वै० । पथ्यापथ्ये च सुश्रुते दर्शिते यथा“अथातो हिताहितीयमध्यायं व्याख्यास्यामः । यद्वायोःपथ्यं तत्पित्तस्यापथ्यमित्यनेन हेतुना न किञ्चिद्द्रव्य-मेकान्तेन हितमहितं वास्तीति” केचिदाचार्य्या ब्रुवतेतत्तु न सम्यक् । इह खलु यस्माद् द्रव्याणि स्वभावतःसंयोगतश्चैकान्तहितान्येकान्ताहितानि हिताहितानिच भवन्ति । तत्रैकान्तहितानि जातिसात्म्यात् सलिल-घृतदुग्धौदनप्रभृतीनि । एकान्ताहितानि दहनपचन-मारणादिषु प्रवृत्तान्यग्निक्षारविषादीनि । संयोगादप-राणि विषतुल्यानि भवन्ति । हिताऽहितानि तु यद्वायोःपथ्यं तत्पित्तस्यापथ्यमित्यतः सर्व्वप्राणिनामयमाहारार्थंवर्ग उपदिश्यते । तद्यथा रक्तशालिषष्टिककङ्गुकमुकु-न्दकपाण्डुकपीतकप्रमोदककालकाशनकपुष्पककर्दमकशकुना-हृतसुगन्धककलमनीवारकोद्रवोद्दालकश्यामाकगोधूमवेणुयवा-दयः । एणहरिणकुरङ्गमृगमातृकाश्वदंष्ट्राकरालक्रकर-कपोतलावतित्तिरिकपिञ्जलवर्त्तीरवर्त्तिकादीनां मांसानि ।मुद्गवनमुद्गमकुष्ठकलायमसूरमङ्गल्यचणकहरेण्वाढकीसतीनाः ।चिल्लीवास्तूकसुनिषण्णकजीवन्तीतण्डुलीयकमण्डूकपर्ण्यः ।गव्यं घृतं सैन्धवदाडिमामलकमित्येष वर्गः सर्वप्राणिनांसामान्यतः पथ्यतमः । तथा ब्रह्मचर्य्या-निवातशयनो-ष्णोदकनिशास्वप्नव्यायामाश्चैकान्ततः पथ्यतमाः । एकान्त-हितान्येकान्ताहितानि प्रागुपदिष्टानि ॥
हिताहितानितु यद्वायोः पथ्यं तत्पित्तस्यापथ्यमिति ॥
संयोगतस्त्वप-राणि विषतुल्यानि भवन्ति । तद्यथा । वल्लीफलकवक-करीराम्लफललवणकुलत्थपिण्याकदधितैलविरोहिपिष्टशुष्कशाकाजाविकमांसमद्यजाम्बवचिलिचिममत्स्यगोधावराहांश्चनैकध्यमश्नीयात् पयसा ।रोगं सात्म्यञ्च देशञ्च कालं देहञ्चबुद्धिमान् । अवेक्ष्या-ग्न्यादिकान् भावान् रोगवृत्तेः प्रयोजयेत् । अवस्थान्तर-बाहुल्याद्रोगादीनां व्यवस्थितम् । द्रव्यं नेच्छन्ति भिषजइच्छन्ति स्वस्थरक्षणे । द्वयोरन्यतरादाने वदन्ति विषदुग्ध-योः । दुग्धस्यैकान्तहिततां विषमेकान्ततोऽहितम् ॥
एवंयुक्तरसाद्येषु द्रव्येषु सलिलादिषु । एकान्तहिततां विद्धिवत्स! सुश्रुत! नान्यथा ॥
अतोऽन्यान्यपि संयोगादहितानि वक्ष्यामः ॥
न चविरूढधान्यैर्व्वसामधुपयोगुडमाषैर्व्वा ग्राम्यानूपोदकपिशि-तादीनि चाभ्यवहरेत् । न पयोमधुभ्यां रोहिणीशाकंजातु शाकं वाश्नीयात् । बलाकां वारुणीकुल्माषाभ्याम् ।काकमाचीं पिप्पलीमरिचाभ्यां, नाडीभङ्गशाककुक्कुटदधीनिच नैकध्यम् । मधु चोष्णोदकानुपानं पित्तेन वा मांसानि ।सुराकृशरपायसांश्च नैकध्यम् । सौवीरकेण सह तिल-शष्कुलीम् । मत्स्येः सहेक्षुविकारान् ॥
गुडेन काकमाचीं, मधुना मूलकं, गुडेन वाराहं, मधुना च सह विरुद्धम् ।क्षीरेण मूलकम् । आम्रजाम्बवश्वाविच्छूकरसगोधाश्च सर्व्वांश्च-मत्स्यान्विशेषेण चिलिचिमं पयसा । कदलीफलं ताल-फलेन, पयसा, दध्ना, तक्रेण वा । लकुचफलं पयसा, दध्ना, माषसूपेन वा मधुना, घृतेन च प्राक् पयसः पयसोऽन्ते वा ।अतः कर्म्मविरुद्धान् वक्ष्यामः ॥
कपोतान् सर्षपतैल-भृष्टान्नाद्यात् । कपिञ्जलमयूरलावतित्तिरिगोधाश्चैरण्ड-दार्वग्निसिद्धा एरण्डतैलसिद्धा वा नाद्यात् । कांस्यभाजनेदशरात्रपर्य्युषितं सर्पिर्म्मधु चोष्णैरुष्णे वा । मत्स्यपरि-पचने शृङ्गवेरपरिपचने वा सिद्धां काकमाचीम् । तिल-कल्कसिद्धमुपोदिकाशाकम् । नारिकेलेन वराहवसापरि-भृष्टां बलाकाम् । भासमङ्गारशूल्यं नाश्नीयादिति ॥
अतो मानविरुद्धान् वक्ष्यामः ॥
मध्वम्बुनी मधुसर्पिषीमानतस्तुल्ये नाश्नोयात् । स्नेहौ मधुस्नेहौ जलस्नेहौवा विशेषादान्तरीक्षोदकानुपानौ ।अत ऊर्द्ध्वंरसद्वन्द्वानि रसतो वीर्य्यतो विपाकतश्च विरुद्धानिवक्ष्यामः । तत्र मधुराम्लौ रसवीर्य्यंविरुद्धौ मधुरलवणौ चमधुरकटुकौच सर्वतः । मधुरतिक्तौ रसविपाकाभ्यां मधुर-कषायौ चाम्ललवणौं रसतः । अम्लकटुकौ रसविपाकाभ्यामम्ल-तिक्तावम्लकषायौ च सर्व्वतः । लवणकटुकौ रसविपाकाम्यांलवणतिक्तौ लवणकषायौ च सर्वतः । कटुतिक्तौ रसवी-र्य्याभ्यां कटुकषायौ तिक्तकषायौ च रसतः । तरतमयोग-युक्तांश्च भावानतिरुक्षानतिस्निग्धानत्युष्णानतिशीतानित्येव-मादीन् विवर्जयेत् । भवन्ति चात्र ॥
विरुद्धान्येवमादीनि रसवीर्य्यविपाकतः । तान्येकान्ता-हितान्येव शेषं विद्याद्धिताहितम् ॥
व्याधिमिन्द्रियदौर्बल्यंमरणञ्चाधिगच्छति । विरुद्धरसवीर्य्यादीन् भुञ्जानोऽनात्मवा-न्नरः ॥
यत्किञ्चिद्दोषमुत्क्लेश्य भुक्तं कायान्न निर्हरेत् ।रसादिष्वयथार्थं वा तद्विकाराय कल्पते ॥
विरुद्धाशनजान्रोगान् प्रतिहन्ति विरेचनम् । वमनं शमनं वापि पूर्व्वंवा हितसेवनम् ॥
सात्म्यतोऽल्पतया वापि दीप्ताग्नेस्तरु-णस्य च । स्निग्धव्यायामबलिनां विरुद्धं वितथं भवेत् ॥
व्यायामशोलो बलवान् शिशुश्च स्निग्धोऽग्निमांश्चापि महा-शनश्च । आप्नोति रोगान्न विरुद्धजातानभ्यासतो वाऽल्प-तया च जन्तुः । अथ वातगुणान् वक्ष्यामः ॥
पूर्व्वः समधुरः स्निग्धो लवणश्चैव मारुतः ।गुरुविदाहजननो रक्तपित्ताभिवर्द्धंनः ॥
क्षतानां विष-जुष्टानां बलिनः श्लेष्मलाश्च ये । तेषामेव विशेषेणसदा रोगविवर्द्धनः ॥
वातलानां प्रशस्तश्च श्रान्तानांकफशोषिणाम् । तेषामेव विशेषेण व्रणक्लेदविवर्द्धनः ॥
मधुरश्चाविदाही च कषायानुरसोलघुः । दक्षिणो मारुतःश्रेष्ठश्चक्षुष्यो बलवर्द्धनः । रक्तपित्तप्रशमनो न च वात-प्रकोपणः ॥
विषदो रूक्षपरुषः स्वरः स्नेहबलापहः ।पश्चिमो मारुतस्तीक्ष्णः कफमेदोविशोषणः । सद्यः प्राण-क्षयकरः शोषणस्तु शरीरिणाम् ॥
उत्तरो मारुतःस्निग्धो मृदुर्म्मधुर एव च । कषायानुरसः शीतो दोषा-णामप्रकोपणः ॥
तस्माच्च प्रकृतिस्थानां क्लेदनो बलवर्द्धनः ।क्षीणक्षयविषार्त्तानां विशेषेणतु पूजितः” इति पृ० १, २० ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.