| YouTube Channel

अपचितिः (apacitiH)

 
Apte
English
अपचितिः [apacitiḥ],
f.
 (P. VII.2.3 Vārt.)
Loss, decay, decline, destruction
न वैनतेयो गरुडः प्रशंसति महाजनम् । दृष्ट्वा- सुपर्णो$पचितिं महत्या अपि भारत ॥
Mb.
 * 6.3.84.
Expense.
Atonement, amends
निहत्य पितृहन्तारं यास्याम्यपचितिं पितुः
Bhāg.*
 1.66.27. Compensation, expiation of sin.
Exclusion.
Punishing.
N.
 of a daughter of Marīchi.
Honouring, worshipping, showing reverence, worship
अहं त्वपचितिं भ्रातुः पितुश्च सकलामिमाम् (करिष्यामि)
Rām.*
 2.74.3
विहितापचितिर्महीभृता
Śi.*
 16.9.1.17
(where it also means loss, destruction हानि), अस्य वनशुन इवापचितिः 15.34
देवतोचितामपचितिं संपाद्य
K.*
 324
Ki.*
 6.46
11.9.
cf.
 स्त्री पूजायामपचितिर्द्वयोश्च स्यात्क्षयार्चयोः Nm.
Apte 1890
English
अपचितिः f. (P. VII. 2. 30 Vārt.) 1 Loss, decay, decline, destruction.
2 Expense.
3 Atonement, amends, compensation, expiation of sin.
4 Exclusion.
5 Punishing.
6 N. of a daughter of Marīci.
7 Honouring, worshipping, showing reverence, worship
विहितापचितिर्महीभृता Śi. 16. 9 (where it also means loss, destruction हानि), 1. 17
15. 34
K. 324
Ki. 6. 46
11. 9.
Apte Hindi
Hindi
अपचितिः
स्त्री*
 - अप+चि+क्तिन्
"हानि, छीजन, नाश"
अपचितिः
स्त्री*
 - अप+चि+क्तिन्
व्यय
अपचितिः
स्त्री*
 - अप+चि+क्तिन्
"प्रायश्चित, सम्पूर्ति, पाप का प्रायश्चित "
अपचितिः
स्त्री*
 - अप+चि+क्तिन्
"सम्मान, पूजन, आदर प्रदर्शन, पूजा"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(स्त्री) अपचाय्यते । अप+चायृ(पूजानिशामनयोः)+क्तिन् । ‘स्त्रीयां क्तिन्’ ३.३.९४। १.व्ययः। २.पूजा । ‘आशंसितापचितिचारु पुरः सुराणाम्’ किरा०६.४६। ३.निष्कृतिः, प्रायश्चित्तम् । ४.क्षीणता, क्षयः। ५.नाशः, हानिः। ‘अपचितिर्व्यये हानौ पूजायां निष्कृतावपि’ हैमः।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अपचितिः, निष्क्रयः, प्रतिकरः
noun
क्षतिपूर्त्यर्थं प्रदत्तं वस्तु अथवा प्रदत्ता राशिः।
"रेलयानविपदि मृतानाम् अभिजनैः शासनाय अपचितिः याचिता।"
Synonyms:
 पूजा, नमस्या, अपचितिः, सपर्या, अर्चा, अर्हणा, नुतिः
noun
देवतार्थे जलपुष्पनैवेद्यादिभिः कृतं धार्मिककार्यम्।
"सः ईश्वरस्य पूजां करोति।"
Synonyms:
 क्षयः, व्ययः, हानिः, अपायः, क्षतिः, अपचयः, नाशः, अपचितिः, उपक्षयः, परिक्षयः, संक्षयः, क्षिया, अत्ययः
noun
व्यापारे अर्थस्य अपागमः।
"अस्मिन् व्यापारे व्ययः जातः।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अपचितिः,
स्त्री,
 (अप + चि + भावे क्तिन् । हानिः ।व्ययः । पूजा । निष्कृतिः । इति मेदिनी । (क्षयः ।ध्वंसः । सम्मानना ।“अहं त्वपचितिं भ्रातुः पितुश्च सकलामिमां” ।इति रामायणे ।)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“चायृ पूजानिशामनयोः”@} 2 चायकः-यिका, चायकः-यिका, चिचायिषकः-षिका, 3 चेकीयकः-यिका
चायिता-त्री, चाययिता-त्री, चिचायिषिता-त्री, चेकीयिता-त्री
चायन्-न्ती, चाययन्-न्ती, चिचायिषन्-न्ती
-- चायिष्यन्-न्ती-ती, चाययिष्यन्-न्ती-ती, चिचायिषिष्यन्-न्ती-ती
-- चायमानः, चाययमानः, चिचायिषमाणः, चेकीयमानः
चायिष्यमाणः, चाययिष्यमाणः, चिचायिषिष्यमाणः
चेकीयिष्यमाणः
4 प्रचाः-प्रचौ-प्रचाः
-- -- -- 5 6 अपचितः- 7।
क्षणेन क्षीणविक्रान्ताः कपिनाऽनेषत क्षयम्।।’ भ।
का।
९-२२।]] अपचायितः-तम्, चायितः, चिचायिषितः, चेकीयितः-तवान्
चायः, चायः, चिचायिषुः, 8 चेक्यः
चायितव्यम्, चाययितव्यम्, चिचायिषितव्यम्, चेकीयितव्यम्
चायनीयम्, चायनीयम्, चिचायिषणीयम्, चेकीयनीयम्
9 चाय्यम्, चाय्यम्, चिचायिष्यम्, चेकीय्यम्
ईषच्चायः-दुश्चायः-सुचायः
-- -- चाय्यमानः, चाय्यमानः, चिचायिष्यमाणः, चेकीय्यमानः
चायः, चायः, चिचायिषः, चेकीयः
चायितुम्, चाययितुम्, चिचायिषितुम्, चेकीयितुम्
10 अपचितिः, चायना, चिचायिषा, चेकीया
चायनम्, चायनम्, चिचायिषणम्, चेकीयनम्
चायित्वा, चाययित्वा, चियायिषित्वा, चेकीयित्वा
निचाय्य, प्रचाय्य, प्रचिचायिष्य, प्रचेकीय्य
चायम् २, चायित्वा २, चायम् २, चाययित्वा २, चिचायिषम् २, चिचायिषित्वा २, चेकीयम् २
चेकीयित्वा २। 11 पुटम् पङ्क्तिः अशुद्धम् शुद्धम् २५१ १ र्कृ{??} कृवि २५२ १ ११२ २५२ २५४ २७ …मागमः।
…मागमो वा।
२५५ २२ ण्यन्ताम् ण्यन्तात् २५७ २५ रुत्वविसर्गौ।
दीर्घ विसगः १ २६३ ८ ३कीर्तिः ३कीर्त्तः २७४ १२ क्मर्यमाणः, चि… क्मार्यमाणः, चि… २७५ २० चिक्रथित्वा २ चिक्रथिषित्वा २८० ७ न्ती-न्ती न्ती-ती २८६ १९ क्रीडम् २ क्रीडित्वा २ २९० ९ बान्धव… बान्धवा… २९३ १४ दिवादिः- दिवादिः १२०७। २९९ १३ क्लेशः- क्लेशकः- ३०३ ५ चेक्लेवि…चिक्ले… चिक्लेवि…चेक्ले… ३०४ १३ विक्लशौ विक्लेशौ- ३०४ १५ शेनः क्लेशनः, ३०८ ३२ मर्णुंवानः मर्णवानः ३१३ १३ 12 13 ३१८ १३ १०४७ १४०७ ३२० २८ मविक्षित मविक्षत ३२० ३२ मर्णुवानः मर्णवानः ३२० ३० केऽण्यल्प केऽप्यल्प ३३६ ८ तथा ९ मध्ये-क्षोटनम्, चुक्षोटयिषणम्
३३८ ७ क्ष्मायः, चि- क्ष्मापः, चि… ३४२ १८ भ्वादिः ८८ भ्वादिः १२० ३५२ ११-१२ मध्ये-खादः, खादः चिखादिषः, चाखादः
३५३ १६ चेखिदः
चेखेदः
३५८ ८ प्रखौ-प्रखः
प्रखौ-प्रखाः
३५९ २७ ‘खोडु’ ‘खोडृ’ ३६३ ३१ गल गलत् ३६४ ८ चिगडिष्यम्, जिगडिष्यम्, ३६७ २५ माण शब्दः माणः शब्दः ३७२ २४ सशिध्यम्।।
सशिष्यम्।।’ ३७२ ३१ ये स ये च ३७३ ३० पत्राणा पात्राणा 14 पुटम् पङ्क्तिः अशुद्धम् शुद्धम् ३७५ १ गर्ज गर्ब ३७५ २६ अषच् अभच् ३८१ २६ पङ्त्त्यनन्तरम् उत्तरपुटे 15 टिप्पन्याः प्रथमपङ्क्तिरत्र भाव्या।
३८२ २६ सुप्यजादौ सुप्यजातौ ३८३ ३० वनिन्- वनिब्- ३८७ २७ क्त्वायामिड्विक…इड्विकल्प… ३८८ २९ तद्धुवत् तद्ध्रुवत् ३८८ ३० धा।
का।
८-८२ धा।
का।
२-८२। ३९१ २३ किर कः…क्लोब… किरः कः…क्लीब… ३९६ १३ ईषज्जुप्सः ईषज्जुगुप्सः ३९७ २ सेट् अक।
सेट् ३९९ ३२ युतात् युतान् ४०१ ६ प्रगोपायित्वा गोपायित्वा ४०३ २ अत्र^१ गोरकः इत्यत्र विद्यमाना संख्या उत्तरपङ्क्तौ गुरिता इत्यत्र योज्या।
४०३ ७ सङ्ग्रौ सङ्गुरौ ४०७ ३ सञ्जुघुक्षः सञ्जुघुक्षुः ४०८ १६ दुगूरः दुर्गूरः ४१५ १७ सेट्।
अद…सेट्।
आत्म।
अद… ४१६ २६ ष्णुषु च’ ष्णुषु’ ४१९ २४ शविकरण… शः विकरण… ४२० २३ … पदे… १-४-२ पपदो… ३-२-१ ४२२ ६ भवत्येव।
वा भवत्येव।
४३३ १४ सङ्ग्रथ्य, सङ्ग्रन्थ्य, ४४१ १३ जुग्रुचिषितष्यम् जुग्रुचिषितव्यम् ४४५ २० जाग्लायक जाग्लायकः ४४९ २७ रूपञ् रूपम्।
४५५ १४ 16 17 ४५५ २७ तथा ३१, प्रघिण्य परिघृण्य प्रघृण्य, प्रघिण्ण्य…परिघृण्ण्य…प्रघृण्ण्य ४६० १ घूण घूर्ण ४६३ १३ जिघर्णिषिषिव्यन् जिघर्णिषिष्यन् ४६९ २८ …शानजौ …शानचौ ४७६ २ चनिना चनिता ४८० ४ चपनन् चपनम् ४८२ ३१ झमञ्जमन… झमञ्जेमन… 18
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५१७)
02
=>
 (१-भ्वादिः-८८०। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 [[१। ‘चायः की’ (६-१-२१) इति यङि कीभावः। द्वित्वे, अभ्यासस्य चुत्वे, ‘गुणो यङ्लुकोः’ (७-४-८२) इति गुणः।]]
04
=>
 [[२। क्विपि, ‘लोपो व्योर्वलि’ (६-१-६६) इति वलि लोपे, सुपि रुत्वविसर्गौ। आकारान्तोऽयं शब्दः।]]
05
=>
 [पृष्ठम्०४९८+ २१]
06
=>
 [[१। ‘अपचितश्च’ (७-२-३०) इति निष्ठायां, प्रकृतेश्चिभावः, प्रत्ययस्य इडभावश्च वा निपात्यते। पक्षे अपचायितः इत्यपि भवति। बालमनोरमायां तु चिञो ण्यन्तस्य ‘अपचितः’ इति निपातनम्--इत्युक्तम्। भाष्ये तु चायतेरेव निपातनं कृतं दृश्यते।]]
07
=>
 [[आ। ‘भयसंहृष्टरोमाणस्ततस्तेऽपचितद्विषः [त्विषः]
08
=>
 [[२। यङो लुकि, ‘एरनेकाचः--’ (६-४-८२) इति यणि रूपमेवम्।]]
09
=>
 [[B। चाय्या व्ययद्दाशविलोकभेषभ्रेषज्झषा यासदघं स्पशन्ती।।’ धा। का। २-२७।]]
10
=>
 [[३। ‘क्तिनि नित्यं चिभावो वक्तव्यः’ (वा। ७-२-३०) इति वचनात्, ‘गुरोश्च हलः (३-३-१०३) इत्यस्यापवादः क्तिनि चिभावः।]]
11
=>
 [पृष्ठम्०४९९+ ३६]
12
=>
 (६-३-९३)
13
=>
 (६-४-९३)
14
=>
 [पृष्ठम्०५००+ ३५]
15
=>
 (३८२)
16
=>
 (४६७)
17
=>
 (४६६)
18
=>
 [पृष्ठम्०५०१+ ३२]