| YouTube Channel

अपघन (apaghana)

 
शब्दसागरः
English
अपघन
m.
 (-नः) A limb or member.
E.
 अप, and घन from हन् to kill or
hurt.
Capeller Eng
English
अपघन
a.
 cloudless.
Yates
English
अप-घन (नः) 1.
m.
 A limb.
Wilson
English
अपघन
m.
 (-नः) A limb or member.
E.
 अप, and घन from हन् to kill or hurt.
Apte
English
अपघनः [apaghanḥ], [अपहन्यते संहत्य कर्म कृत्वा वियुज्यते, हन्-अप्-घनादेशः
P.
 III.3.77]. A limb or member of the body, as a hand or foot (cf. अङ्ग प्रतीको$वयवो$पघनो$थ कलेवरम् ।) (अपघनो$- ङ्गम् III.3.81
अङ्गं शरीरावयवः स च न सर्वं किं तु पाणिः पादश्चेत्याहुः Sk. and Kāśikā)
but it is also used in the sense of 'the body'
लौहोद्घनघनस्कन्धा ललितापघनां स्त्रियम्
Bk.*
 7.62 (where the commentators take अपघन to mean the body itself).
a.
 Free from the obstruction of clouds
cloudless.
Apte 1890
English
अपघनः [अपहन्यते संहत्य कर्म कृत्वा वियुज्यते, हन्-अप्-घनादेशः P. III 3. 77]. A limb or member of the body, as a hand or foot (अपघनोंऽगम् III. 3. 81
अंगं शरीरावयवः स च न सर्वं किं तु पाणिः पादश्चेत्याहुः Sk. and Kāśikā.)
but it is also used in the sense of ‘the body’
लौहोद्घनघनस्कंधा ललितापघनां स्त्रियं Bk. 7. 62 (where the commentators take अपघन to mean the body itself).
a. Free from the obstruction of clouds, cloudless.
Monier Williams Cologne
English
1. अप-घन
m.
 (√ हन्), (Pāṇ. iii, 3, 81) a limb or member (as a hand or foot), Naiṣ.
2. अप-घन
mfn.
 cloudless.
Monier Williams 1872
English
अपघन अप-घन, अस्, m. (fr. rt. हन् with
अप), a limb or member, as a hand or foot.
Macdonell
English
अपघन 1. apa-ghana,
a.
 body.
अपघन 2. apa-ghana,
a.
 cloudless.
Goldstucker
English
अपघन Tatpur. m. (-नः) Any limb or member of the body,
as hands, feet &c. (but not the whole body, as the Kāśikā
explicitly observes on Pāṇ. III. 3. 81.: अपघनोऽङ्गावयवै-
कदेशो न सर्वः । किं तर्हि पाणिः पादश्चाभिधीयते
hence also
the commentators on the Amarak. explain the word either
हस्ताद्यवयव or हस्तपादाद्यवयव or हस्तपादाद्यङ्ग &c. Yet
Bharatasena on the Bhaṭṭik. 7. 62. not merely renders ललि-
तापघनां = मनोहरशरीरां (स्त्रियम्), (equally so the Vaija-
yantī and Kalāpapradīpa
the Bhaṭṭichandrikā = सुन्दरक-
लेवरीम्), but quotes the opinion of another: अपहन्यते
ऽनेनेत्यपघनो देहः, according to which अपघन would there-
fore mean ‘body’ in general
this interpretation, however,
seems to be incorrect on account of the negative bearing of
the preposition अप
comp. संहनन and the words of the
Bhāg. Pur. देहस्तु सर्वसंघातः). E. हन् with अप, kṛt aff. अप्.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अपघन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಂಗ /ಅವಯವ
निष्पत्तिः - > अप + हन (हिंसागत्योः) - "अप्" (३-३-८१)
व्युत्पत्तिः - > अपहन्यते
विस्तारः - > "अङ्गं प्रतीकोऽवयववोऽपघनः" - अम० ।
अपघन
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮೋಡವಿಲ್ಲದ
व्युत्पत्तिः - > अपगतो घनो यस्मात्
L R Vaidya
English
apaGana {% m. %} 1. A limb or member of the body. (The Kāśikā. says- अपघनोऽंगावयवैकदेशो न सर्वः, but other writers differ from this)
2. the body itself, लौहोद्घनघनत्कन्धां ललितापघनां स्त्रियम् Bt.vii.62 (where अपघन is rendered by the commentators by देह.)
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
1. अपघन m. Körperteil, Naiṣ. 8, 11
S I, 71, 15. — Auch Körper, Gīt. 7, 26
Śrīk. XXIV, 23.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 निरभ्र, अनभ्र, मेघहीन, अनाकाश, अपघन, अमेघ
adjective
मेघरहितः।
"निरभ्रे आकाशे रात्रौ नक्षत्रमणडलं शोभते।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
एकदेशे प्रतीकाङ्गावयवापघना अपि ।
-wordlist-
प्रतीक (पुं), अङ्ग (क्ली), अवयव (पुं), अपघन (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
प्रतीक
प्रतीक, अवयव, अपघन, अङ्ग, एकदेश
आहुः प्रतीकमवयवमपघनमङ्गं तथैकदेशं च ।
verse 4.1.1.744
page 0085
नाममाला
Sanskrit
देह, अपघन, काय, अङ्ग, वपुस्, संहनन, तनु, कलेवर, शरीर, मूर्ति
देहापघनकायाङ्गं वपुः संहननं तनुः ॥ ३८ ॥
कलेवरं शरीरं च मूर्तिः अस्मिन् भवः सुतः ।
पुत्रः सूनुरपत्यं च तुक् तोकं चात्मजः प्रजा ॥ ३९ ॥
उद्वहस्तनयः पोतो दारको नन्दनोऽर्भकः ।
स्तनन्धयोत्तानशयौ स्त्री चेद् दुहितरं विदुः ॥ ४० ॥
verse 0.1.1.38
page 0020
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अपघनः,
पुं,
 (अपहृत्य मिलित्वा वियुज्यते, अप +हन् + “अपघनोऽङ्ग”-मिति पाणिनिसूत्रेण अप्हस्थाने घ ।) अवयवः । अङ्गं । इत्यमरः । (“घृणि-भिरपघनैर्घघरव्यक्तघोषान्” । इति सूर्य्यशतके ।)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अपघन
पु०
 अपहन्यते संहत्य कर्म्म कृत्वा वियुज्यते अप + हन-अप् घनादेशः । शरीरे, हस्ताद्यवयवे च । शरीरादि हिपुरुषोपभोगाय प्रथमं संहत्य तत्तत्कर्म्म निष्पाद्य भोगादृष्ट-क्षये पुनर्वियुज्यते इति तस्य तथात्वम् । देहादेः संहत्यकारित्वं च पातञ्जलादौ दर्शितं यथा । “परार्थं संहत्यकारित्वादिति” पात० । इतरसाहित्येनार्थक्रियाकारित्वंसंहत्यकारिता, संहननञ्च आरम्भकसंयोगभेदः । तथा चदेहादिकं परार्थं (स्वेतरस्य भोगापवर्गफलकम्, ) संहतत्वात्शय्यासनादिवदित्यनुमानप्रयोगः । अतएव सांख्यसूत्रे“संहतपरार्थत्वादिति” संहन्तृसिद्धिरुक्ता । संहतानां देहादीनां स्वेतरस्य भोगादिफलकत्वात् संघातातिरिक्तः पुरुषो-ऽनुमीयते नहि अचेतनानां देहादीनां स्वतः संघातः सम्भ-वति अतः संघातसिद्धये पुरुषसिद्धिरिति समुदितार्थः ।“संयोगाश्च विभागान्ता” इत्युक्तेः संयोगभेदरूपसंहननस्या-वश्यं वियोगान्तत्वात् देहादीनां तदवयवानाञ्च क्रमे-णारम्भकसंयोगनाशेन परस्परवियोग इत्यतोऽङ्गादेरवश्य-वियोगवत्त्वात् तथात्वम् अतएव “अन्तवन्त इमे देहानित्यस्योक्ताः शरीरिण” इति गीतायामारम्भकसंयोगनाश-पूर्व्वकपरस्परवियोगेन नाश उक्तः । “लौहोद्घनघनस्कन्धाललितापघनां स्त्रियमिति” भट्टिः । अपगतोघनोमेघोयस्मात् प्रा० ब० वा गतलोपः । मेघावरणशून्ये
त्रि०
 वा गतलोपाभावे अपगतघनोऽप्युक्तार्थे ।
Capeller
German
अपघन wolkenlos.
Burnouf
French
अपघन अपघन
m.
 (घन) membre.
Stchoupak
French
अप-घन-
a. sans nuage
m.
 corps.