| YouTube Channel

अपकर्षः (apakarSaH)

 
Apte
English
अपकर्षः [apakarṣḥ], 1 (a) Drawing off or down
diminution, decrease, reduction
मदो$पकर्षात्
Dk.*
 16
loss, decay, decline, destruction
तेजो$पकर्षः
Ve.*
 1
deterioration, inferiority
उत्कर्षापकर्षविहीनो मध्यः Sk. (b) Dishonour, degradation, lowering (of esteem), infamy, disgrace (opp. उत्कर्ष in all senses)
तपोबीजप्रभावैस्तु ते गच्छन्ति युगे युगे । उत्कर्षं चापकर्षं च मनुष्येष्विह जन्मतः ॥
Ms.*
 1.42
मूल्यो- त्कर्ष˚ rise and fall in price, increase and decrease.
Anticipated performance of a duty, as of a Śrāddha, anticipation (of some detail or details at a विकृतियाग), i. e. performing them at an earlier stage. (see उत्कर्ष).
Anticipation of a word occurring later on (in
gram.
 , poetry or Mīmāṁsā
&c.
 ).
Comp.
 -समः a sort of fallacy
e. g. sound has not the quality of shape, as a jar, so sound and a jar have no qualities in common.
Apte 1890
English
अपकर्षः 1 (a) Drawing off or down
diminution, decrease, reduction
मेदोऽपकर्षात् Dk. 160
loss, decay, decline, destruction
तेजोपकर्षः Ve. 1
deterioration, inferiority
उत्कर्षापकर्षविहीनो मध्यः Sk. (b) Dishonour, degradation, lowering (of esteem), infamy, disgrace (opp. उत्कर्ष in all senses)
तपोबीजप्रभावैस्तु ते गच्छंति युगे युगे । उत्कर्षं चापकर्षं च मनुष्येष्विह जन्मतः ॥ Ms. 10. 42
मूल्योत्कर्ष° rise and fall in price, increase and decrease.
2 Anticipated performance of a duty, as of a Śrāddha.
3 Anticipation of a word occurring later on (in gram., poetry or Mīmāṃsā &c.).
Comp.
समः a sort of fallacy
e. g. sound has not the quality of shape, as a jar, so sound and a jar have no qualities in common.
Apte Hindi
Hindi
अपकर्षः
पुं*
 - अप+कृष्+घञ्
"(क) नीचे की ओर खींचना, कम करना, घटाना, हानि, नाश, ह्रास, (ख) अनादर, अपमान "
अपकर्षः
पुं*
 - अप+कृष्+घञ्
बाद में आने वाले शब्दों का पूर्व-विचार
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अप+कृष(विलेखने)+घञ् । ‘भावे’ ३.३.१८। १.आकर्षणम् । २.न्यूनता । ३.हीनता । ‘उत्कर्षं चापकर्षं च मनुष्येष्विह जन्मतः’ मनुः । ४. स्वकर्तव्यकालात् पूर्वकालकरणम् । ५. परसूत्रपदानाम् अन्वयार्थं पूर्वसूत्रे आकर्षणम् -व्या०।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अपकर्षः, पदच्युतिः, अवमानना
noun
अधः कर्षणस्य अधोपातनस्य वा क्रिया।
"केचन जनाः अन्यानाम् अपकर्षणेन एव सुखम् अनुभवन्ति।"
Synonyms:
 अपकर्षः
noun
अपकर्षणस्य क्रिया।
"भागानां मूल्यस्य अपकर्षणस्य कारणानि अन्विष्याणि।"
Synonyms:
 क्षुद्रता, नीचता, हीनता, ऊनता, न्यूनता, अधरता, अवरत्वम्, अपकर्षः, अप्राधान्यम्, गौणता, आनतिः, अपकृष्टता, न्यूनभावः, जघन्यभावः, अपकृष्टत्वम्, अनुत्कर्षः, अप्रधानत्वम्, न्यूनत्वम्
noun
क्षुद्रस्य अवस्था।
"अस्माभिः कस्यापि कृते क्षुद्रतायाः अनुभवः न करणीयः।"
Synonyms:
 विच्छेदनम्, बाधः, बाधनः, प्रत्यारम्भः, विप्रतिषेधः, अपकर्षः
noun
निरसनस्य क्रिया।
"युद्धे द्वयोः पक्षयोः सैनिकाः परस्पराणां शस्त्राणां विच्छेदनाय प्रयतन्ते।"
Synonyms:
 अपकीर्तिः, अकीर्तिः, अयशः, अपयशः, अख्यातिः, कुख्यातिः, अपध्वंसः, अपकर्षः, कलङ्कः, अप्रतिष्ठा, अपकलङ्कः, मर्यादाहानिः
noun
कुख्यानस्य भावः।
"तस्कररूपेण रत्नाकरः यावान् प्रसिद्धः आसीत् ततोऽपि अधिकः प्रसिद्धः जातः ऋषिवाल्मीकिरूपेण। / अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेव्ययाम्। सम्भावितस्य च अकीर्तिः मरणादपिरिच्यते।।(भग्वद्गीता 2.34)"