अपकर्ष (apakarSa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अपकर्ष m.
  (-र्षः)
	 1. Pulling down,  bringing low,  lowering,  depressing.
	 2.
Inferiority,  infamy,  degradation.  So अपकर्षण n.
  (-णं)
 E.
  अप before,  कृष
to attack,  घञ् or ल्युट् aff.
  

Capeller Eng

English

 अपकर्ष m.
  drawing away,  taking off,  diminution, 
deterioration
 anticipation (ph.).

Yates

English

 अप-कर्ष (षः) 1.
m.
  Pulling down
degradation. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

अपकर्ष 	-	  apakarSa 	-	 m.
  	-	 lowering
निकर्ष 	-	  nikarSa 	-	 m.
  	-	 lowering
नियम 	-	  niyama 	-	 m.
  	-	 lowering
न्यास 	-	  nyAsa 	-	 m.
  	-	 lowering
निकृत 	-	  nikRta 	-	 n.
  	-	 lowering
न्यक्करण 	-	  nyakkaraNa 	-	 n.
  	-	 lowering
पातन 	-	  pAtana 	-	 n.
  	-	 lowering
व्रीडन 	-	  vrIDana 	-	 n.
  	-	 lowering
शक्रशाला 	-	  zakrazAlA 	-	 f.
  	-	 lowering's hall
नीचत्व 	-	  nIcatva 	-	 n.
  	-	 lowering of tone
शक्रपात 	-	  zakrapAta 	-	 m.
  	-	 lowering of indra's flag
शक्रभक्षभक्षक 	-	  zakrabhakSabhakSaka 	-	 m.
  	-	  eater of lowering's food
शक्रसदस् 	-	  zakrasadas 	-	 n.
  	-	 lowering's seat or place
शक्ररूप 	-	  zakrarUpa 	-	 adj.
  	-	  having the form of lowering
कण्ठरोध 	-	  kaNTharodha 	-	 m.
  	-	  stopping or lowering the voice
अग्निविमोचन 	-	  agnivimocana 	-	 n.
  	-	  act of lowering the sacrificial fire

अपकर्ष 	-	 apakarSa 	-	 m.
  	-	  depression
अपकर्ष 	-	 apakarSa 	-	 m.
  	-	  cancellation  [ br. ]
अपकर्ष 	-	 apakarSa 	-	 m.
  	-	  annulment  [ br. ]
अपकर्ष 	-	 apakarSa 	-	 m.
  	-	  drawing or dragging off or down
अपकर्ष 	-	 apakarSa 	-	 m.
  	-	  drawing off
अपकर्ष 	-	 apakarSa 	-	 m.
  	-	  decline
अपकर्ष 	-	 apakarSa 	-	 m.
  	-	  revocation
अपकर्ष 	-	 apakarSa 	-	 m.
  	-	  detraction
अपकर्ष 	-	 apakarSa 	-	 m.
  	-	  inferiority
अपकर्ष 	-	 apakarSa 	-	 m.
  	-	  infamy
अपकर्ष 	-	 apakarSa 	-	 m.
  	-	  diminution
अपकर्ष 	-	 apakarSa 	-	 m.
  	-	  decay
अपकर्ष 	-	 apakarSa 	-	 m.
  	-	  annulment  [ am.  ]
अपकर्ष 	-	 apakarSa 	-	 m.
  	-	  anticipation
अपकर्ष 	-	 apakarSa 	-	 m.
  	-	  reduction
अपकर्ष 	-	 apakarSa 	-	 m.
  	-	  lowering
अपकर्ष 	-	 apakarSa 	-	 m.
  	-	  nullification
अपकर्ष 	-	 apakarSa 	-	 m.
  	-	  anticipation of a word occurring later
अपकर्ष 	-	 apakarSa 	-	 m.
  	-	  deterioration
अपकर्ष 	-	 apakarSa 	-	 m.
  	-	  destruction

 
   अपकर्ष  apakarSa m.
   cancellation  [ br. ]  
   विलोपन तथा सङ्घनन  vilopana tathA saGghanana n.
   cancellation and consolidation  [ of debts ]     
            

 
   अपकर्ष  apakarSa m.
   nullification    
   उपावर्तन  upAvartana n.
   nullification  [ jur. ]    

Wilson

English

 अपकर्ष
m.
  (-र्षः)
1 Pulling down,  bringing low,  lowering,  depressing.
2 Inferiority,  infamy,  degradation.  So अपकर्षण
n.
  (णं.)
E.
  अप before,  कृष to attract,  घञ् or ल्युट् aff.
  

Apte

English

अपकर्षः [apakarṣḥ],  1 (a) Drawing off or down
 diminution,  decrease,  reduction
 मदो$पकर्षात् Dk.*
  16
 loss,  decay,  decline,  destruction
 तेजो$पकर्षः Ve.*
  1
 deterioration,  inferiority
 उत्कर्षापकर्षविहीनो मध्यः Sk. (b) Dishonour,  degradation,  lowering (of esteem),  infamy,  disgrace (opp.  उत्कर्ष in all senses)
 तपोबीजप्रभावैस्तु ते गच्छन्ति युगे युगे । उत्कर्षं चापकर्षं च मनुष्येष्विह जन्मतः ॥ Ms.*
  1.42
 मूल्यो- त्कर्ष˚ rise and fall in price,  increase and decrease.

Anticipated performance of a duty,  as of a Śrāddha,  anticipation (of some detail or details at a विकृतियाग),  i. e.  performing them at an earlier stage. (see उत्कर्ष).

Anticipation of a word occurring later on (in gram.
  ,  poetry or Mīmāṁsā &c.
 ). Comp.
   -समः a sort of fallacy
 e. g.  sound has not the quality of shape,  as a jar,  so sound and a jar have no qualities in common. 

Apte 1890

English

 अपकर्षः 1 (a) Drawing off or down
 diminution,  decrease,  reduction
 मेदोऽपकर्षात् Dk. 160
 loss,  decay,  decline,  destruction
 तेजोपकर्षः Ve. 1
 deterioration,  inferiority
 उत्कर्षापकर्षविहीनो मध्यः Sk. (b) Dishonour,  degradation,  lowering (of esteem),  infamy,  disgrace (opp. उत्कर्ष in all senses)
 तपोबीजप्रभावैस्तु ते गच्छंति युगे युगे । उत्कर्षं चापकर्षं च मनुष्येष्विह जन्मतः ॥ Ms. 10. 42
 मूल्योत्कर्ष° rise and fall in price,  increase and decrease. 
2 Anticipated performance of a duty,  as of a Śrāddha. 
3 Anticipation of a word occurring later on (in gram.,  poetry or Mīmāṃsā &c.). 
Comp. 
समः a sort of fallacy
 e. g. sound has not the quality of shape,  as a jar,  so sound and a jar have no qualities in common. 

Monier Williams Cologne

English

 अप-कर्ष m.
  drawing or dragging off or down,  detraction,  diminution,  decay

 lowering,  depression

 decline,  inferiority,  infamy

 anticipation,  Nyāyam.
  

 (in poetry) anticipation of a word occurring later.

Monier Williams 1872

English

 अप-कर्ष,  अस्,  m. drawing or dragging off or
down,  detraction,  deficiency,  diminution,  decay
 low-
ering,  deterioration,  depression
 decline,  degradation, 
inferiority,  infamy
 anticipated performance of a
duty
 (in poetry) anticipation of a word occurring
later.
—अपकर्ष-सम,  अस्,  आ,  m. f. a sophism
in the Nyāya,  e. g. ‘sound has not the quality of
shape as a jar has,  therefore sound and a jar have no
qualities in common.’

Goldstucker

English

 अपकर्ष Tatpur. m. (-र्षः)
	^1 Drawing down,  pulling away (the
converse of उत्कर्ष,  drawing up)
 e. g. (in a comm. on four
lines of a stanza:) अत्र पादत्रये क्रमेण बन्धस्य गाढता । चतु-
र्थपादे त्वपकर्षः
 also figuratively,  taking off,  diminishing, 
as in the following instance which combines both appli-
cations: यथा दण्डापकर्षे तत्संबन्धस्यापूपस्याप्यपकर्षः । तथा पु-
त्रसंक्रान्तधनस्य पत्नीगततयापकर्षे तत्संबन्धस्य कन्याधनावशिष्ट-
त्वविशेषणस्यापकर्षः ।.
	^2 Depreciation,  deterioration,  inferiority, 
degraded condition
 (in this sense also opposed to प्रकर्ष)
e. g. the words of Manu कुविवाहैः…कुलान्यकुलतां यान्ति
are explained by Kullūka: आसुरादिविवाहैः…प्रख्यात-
कुलान्यपकर्षं गच्छन्ति
 or on the affixes of the comparative
तरप् and ईयसुन् a Vārttika observes: तरबीयसुनोरेकद्र-
व्यस्योत्कर्षापकर्षयोरुपसंख्यानम्.
	^3 (In the Nyāya philosophy.)
Denying or disputing away qualities which a thing possesses
(विद्यमानधर्मापचयोऽपकर्षः)
 comp. अपकर्षसम.
	^4 Super-
seding (as a rule)
 e. g. in the Vārtt. to Pāṇ. III. 4. 102. न
वा वाक्यापकर्षात् where the last word is explained by
Patanjali: वाक्यापकर्षाद्यासुट् सीयुटं बाधिष्यते,  and by
Kaiyyaṭa: लिङः सीयुडित्यस्य वाक्यस्य यासुड्विधिवाक्येना-
पकर्षो बाध इत्यर्थः ।.
	^5 Anticipating something which oc-
curs later (as a religious act or a word of a sentence)
in this sense it is met with frequently in writings on the
Mīmānsā
 e. g. दर्शपूर्णमासयोः पुरोडाशस्य कपालेषु स्थापि-
तस्याच्छादनमाम्नातम् । भस्मनाभिवासयतीति । तत ऊर्ध्वं वे-
दिराम्नाता । तेनैव क्रमेण पौर्णमासीयागे प्रतिपद्यनुष्ठानं कृ-
तम् । दर्शयागे तु वेदेरपकर्ष आम्नातः । पूर्वेद्युरमावास्यायां
वेदिं करोतीति । तत्र वेदेः पूर्वभाविनोऽभिवासनान्तस्याङ्ग-
समूहस्यापकर्षः कर्तव्यः &c. |. For the ind. अपकर्षम् see under
अपकर्षम्. E. कृष्,  with अप,  kṛt aff. घञ्.

Benfey

English

 अपकर्ष अपकर्ष,  i. e. अप-कृष् + अ, 
m.
 
 1. Deterioration. 
 2. Sinking,  Man. 
10,  42.

Apte Hindi

Hindi

अपकर्षः
पुं*
  - अप+कृष्+घञ्
"(क) नीचे की ओर खींचना,  कम करना,  घटाना,  हानि,  नाश,  ह्रास,  (ख) अनादर,  अपमान "

अपकर्षः
पुं*
  - अप+कृष्+घञ्
बाद में आने वाले शब्दों का पूर्व-विचार

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अपकर्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು /ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು
निष्पत्तिः - > अप + कृष (विलेखने) - "घञ्" (३-३-१८)
अपकर्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು /ಹೀನವಾಗುವುದು /ಕೀಳುತನ
अपकर्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುಂದೆ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಶ್ರಾದ್ಧಾದಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮಾಡುವುದು
अपकर्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಸೂತ್ರಗಳ ಪದಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಸೂತ್ರಾರ್ಥಾನ್ವಯಕ್ಕಾಗಿ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು

L R Vaidya

English

 apakarza {% m. %} 1. Drawing down,  pulling away,  detraction,  decay,  (op. to उत्कर्ष)
 2. decline,  degradation
 3. anticipation of a word occurring later on (in Mīmānsa phil.)

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 apakarṣa,  in mūlāpa°,  see mūla.

Abhyankara Grammar

English

अपकर्ष  (1)deterioration of the place or instrument of the production of sound resulting in the fault called निरस्त
 cf. स्थानकरणयेारपकर्षेण निरस्तं नाम दोष उत्पद्यते,  R. Pr. XIV.2
 (2) draw- ing back a word or words from a succeeding rule of grammar to the preceding one
 cf. "वक्ष्यति तस्यायं पुरस्तादपकर्षः,  M. Bh. on II.2.8. (3) inferiority (in the case of qualities) न च द्रव्यस्य प्रकर्षापकर्षौ स्तः ।

Sanskrit Tibetan

Tibetan

grims
अपकर्ष / ऊनत्व

grims pa
अपकर्ष / ऊनत्व

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अपकर्ष पु०
  अप + कृष--भावे घञ् । उचितधर्म्मापेक्षातो हीन-तायां,  “तत्र पृथिव्यादीनामन्योन्यानुप्रवेशकृतः सलिल-भवरसोऽत्युत्कर्षापकर्षेण चेति” यथा हि वर्णानां पञ्चा-नामुत्कर्षापकर्षकृतेन संयोगविशेषेणेति” च सुश्रुतः “उत्-कर्षञ्चापकर्षञ्ज मनुष्येष्विह जन्मत इति” मनुः । “उत्-कर्षापकर्षविहीनोमध्यः सि० कौ० । स्वकर्त्तव्यकालात्पूर्व्वकालकरणे,  परसूत्रपदानामन्वयार्थं पूर्व्वसूत्रे आकर्षणेआकर्षणमात्रे च । अपकृष्यते कर्म्मणि घञ् । स्वकालतःपूर्व्वं कर्त्तव्ये यथा अपकर्षससिण्डनम् । तथा च “मुख्यंश्राद्धं मासिमासि अपर्य्याप्तावृतुं प्रति । द्वादशाहेन वाकुर्य्यादेकाहे द्वादशाथवेति” स्मृतौ मरणोत्तरं मृताहे मासिमासि कर्त्तव्यानां मृहाहनिमित्तकमासिकादीनां द्वादशाहेषुएकाहेषु च कर्त्तव्यत्वोक्तेः सर्व्वापकर्षः । तथाऽपकर्षे चहेतव एकपुत्रत्वादयः । “आनन्त्यात् कुलधर्म्माणां पुत्रस्यचायुषः क्षयात् । अस्थितेश्च शरीरस्य द्वादशाहे प्रशस्यतेइति” स्मृत्युक्ताः । तत्र पाश्चात्त्यानां कुलधर्म्मात् द्वाद-शाह एव कर्त्तव्यतायाः कुलपरम्पराचारः । वङ्गीयानान्तुएकपुत्रस्यैव आयुषःक्षयसम्भावनायामिति भेदः । अयमेवसर्वापकर्षः,  आवश्यकवृद्ध्यारम्भकाले तु न सर्वापकर्षः ।किन्तु पश्चाद्भाविनामेवापकर्ष इति भेदः । एवं नवम-मासादिष्वप्यपकर्षणे न सर्वाप्रकर्ष इति बोध्यम् ।

Capeller

German

 अपकर्ष m.
  Entfernung,  Verminderung,  Aufhebung
Antieipation (g.)

Stchoupak

French

 अप-कर्ष-
 m.
  défectuosité 
 déperdition,  manque 
 abaissement (fig. 
fait d'enlever (la corde de l'arc) 
 anticipation. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.