| YouTube Channel

अन्योन्याश्रय (anyonyAzraya)

 
शब्दसागरः
English
अन्योन्याश्रय
m.
 (-यः) Mutual or reciprocal connexion or dependance.
E.
अन्योन्य, and आश्रय support.
Spoken Sanskrit
English
अन्योन्याश्रय - anyonyAzraya -
m.
 - circularreference [ computer ]
अन्योन्याश्रय - anyonyAzraya -
m.
 - deadlock [ computer ]
अन्योन्याश्रय - anyonyAzraya -
m.
 - mutually depending
अन्योन्याश्रय - anyonyAzraya -
m.
 - mutual or reciprocal support or connection or dependence
अन्योन्याश्रय anyonyAzraya
m.
 deadlock [ computer ]
Wilson
English
अन्योन्याश्रय
m.
 (यः) Mutual or reciprocal connexion or dependance.
E.
 अन्योन्य, and आश्रय support.
Monier Williams Cologne
English
अन्योन्याश्रय
m.
 mutual or reciprocal support or connection or dependance
mutually depending.
Goldstucker
English
अन्योन्याश्रय I. Tatpur. m. (-यः)
^1 Mutual relation
e. g.
भावैः प्रत्ययसर्गैर्विना लिङ्गं न…लिङ्गेन तन्मात्रसर्गेण च
विना भावनिर्वृत्तिर्न…वीजाङ्कुरावन्योन्याश्रयः.
^2 The
resting on one another, reciprocal support
see अन्योन्याश्र-
यवृत्ति.
II. Bahuvr. m. (-यः)
^1 (In the Nyāya philosophy.)
Founded on the mutual relation (between two objects),
one of the five modes of a तर्क (q. v.), viz. an argumen-
tatio ad absurdum, which consists in founding a premise
on the imaginary relation between two objects and in
drawing a conclusion from it which is inadmissible.
This kind of argumentation may again ‘be threefold ac-
cording to whether the argument of the premise is taken
from the notion of origin or from that of actuality or from
that of comprehension’ (‘स चोत्पत्तिस्थितिज्ञप्तिद्वारा त्रेधा
…। तदपेक्षापेक्षित्वनिबन्धनोऽनिष्टप्रसङ्गः ॥’). For
the other four modes of a तर्क see: आत्माश्रय, चक्रक, अन-
वस्था and तदन्यबाधितार्थप्रसङ्ग. [A commentator of the
Sāṅkhya-Pravachana applies three of these terms to the ex-
planation of the Sūtra: ‘तद्योगे तत्सिद्धावन्योन्याश्रयत्वम्’ in
this manner: ‘अविद्यायोगादविद्यासिद्धौ चान्योन्याश्रयत्वमा-
त्माश्रयत्वमनवस्था वेति शेषः ॥’.]
^2 (In the Sāṅkhya philos.)
Resting on one another, supporting one another
a property
of the three गुण or qualities सत्त्व, रजस् and तमस्, ‘these
qualities resting on each other like binary atoms’
see अन्यो-
न्यजनन and अन्योन्याश्रयवृत्ति. E. अन्योन्य and आश्रय.
Apte Hindi
Hindi
अन्योन्याश्रय
वि* अन्योन्य-आश्रय -
आपस में एक दूसरे पर निर्भर
अन्योन्याश्रयः
वि* अन्योन्य-आश्रयः -
"आपस में या बदले की निर्भरता, कार्यकारण का इतरेतर संबंध"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अन्योन्याश्रय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಆಶ್ರಯಿಸಿಕೊಂಡಿರುವಿಕೆ /ಒಂದರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದಿರುವಿಕೆ /ಪರಸ್ಪರಾವಲಂಬನ
L R Vaidya
English
anyonya-ASraya {% m. %} reciprocal relation of cause and effect.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
अन्योऽन्याश्रय , Nom. abstr. °त्व n., Kap. 5, 14. — °वृत्ति f., Sāṃkhyatattvakaumudī zu Kārikā 12.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अन्योन्याश्रयः, त्रि, (अन्योन्यमाश्रयति, अन्योन्य +आ + श्रि + पचाद्यच् ।) परस्परज्ञानसापेक्षज्ञा-नाश्रयः । इति स्मार्त्ताः ॥
स्वग्रहसापेक्षग्रहसापेक्ष-ग्रहकः । इति तार्किकाः ॥
तर्कविशेषः । तस्यलक्षणं । स्वापेक्षपेक्षितत्वनिबन्धनप्रसङ्गत्वं ।अपेक्षा च ज्ञप्तौ उत्पत्तौ स्थितौ च ग्राह्या ।तत्राद्या यथा । घटोऽयं यद्येतद्घटज्ञानजन्यज्ञान-विषयः स्यात् तदैतद्घटभिन्नः स्यात् । द्वितीयायथा । घटोऽयं यद्येतद्घटजन्यजन्यः स्यात् तदै-तद्घटजन्यभिन्नः स्यात् । तृतीया यथा । घटोऽयंयद्येतद्घटवृत्तिवृत्तिः स्यात् तथात्वेनोपलभ्येत । इतिजगदीशः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अन्योन्याश्रय
त्रि०
 अन्योन्यमाश्रयतीति आ + श्रि--अच् ।परस्परसापेक्षे । न्यायमते तर्कविशेषे
पु०
 । स च एकस्यज्ञानादिजननाय यथाऽन्यज्ञानाद्यपेक्षा तथातस्य ज्ञानादिजननायेतरस्य ज्ञानापेद्यक्षेति स्वापेक्षापेक्षित्वनिमित्तकोऽ-निष्टः प्रसङ्गः । अपेक्षा च ज्ञप्तौ, उत्पत्तौ, स्थितौ चग्राह्या तत्र ज्ञप्तौ “घटोऽयम् यद्येतद्घटज्ञानजन्यज्ञान-विषयः स्यात् तदैतद्घटभिन्नः स्यात् तत्र स्वज्ञानस्यस्वज्ञानजन्यत्वेनानिष्टं प्रसज्येत स्वापेक्षापेक्षिज्ञानत्वात्स्वापेक्षित्घटज्ञानरूपविषयस्य तज्जनकज्ञानविषयाद्भेद-रूपमनिष्टञ्च सज्येत अतोघटस्य घटभेदप्रसङ्गोऽनिष्टः ।उत्पत्तौ यथा घटोऽयं यद्येतद्घटजन्यजन्यः स्यात्तदैतद्घटभिन्नः स्यादित्यादि । एतद्घटस्य उत्पत्तौएतद्घटजन्यसापेक्षत्वे कारणस्य कार्य्याद्भेदनियतयाएतद्घटस्य एतद्घटभेदरूपोऽनिष्टःप्रसङ्गः । स्थितौ यथाघटोऽयं यद्येतद्घटवृत्तिवृत्तिः स्यात् तदा तथात्वेनोप-लभ्येत न च तथा उपलभ्यते तथात्वे च घटस्य घट-वृत्तित्वापक्षिरनिष्टा प्रसज्येत । एतेषु ज्ञप्तिविपयतयैवप्रायशोऽनिष्टप्रसङ्गः । सर्वत्र तन्मूलकमेव स्वग्रहसापेक्षग्रहसापेक्षग्रहकत्वमन्योन्याश्रयत्वं तत्र तत्र व्यवह्रियते ।अतएव परस्परज्ञानसापेक्षज्ञानाश्रयोऽन्योन्याश्रय इतिस्मार्तैरुक्तम् । एवञ्च अन्योन्यपदस्य तज्ज्ञाने, तदुत्पत्तौ, त्तस्थितौ च लक्षणा तदाश्रयः अन्योन्याश्रय इतित्रितयसाधारणः विग्रहः ।