| YouTube Channel

अन्यथासिद्धि (anyathAsiddhi)

 
शब्दसागरः
English
अन्यथासिद्धि
f.
 (-द्धिः) Disproving a cause or argument, by giving it a
different effect or application, coming to a different conclusion
from the same premises.
E.
 अन्यथा otherwise, and सिद्धि proving,
establishing.
Yates
English
अन्यथा-सिद्धि (द्धिः) 2.
f.
 Disprov-
ing a cause
coming to another
conclusion from the same pre-
mises.
Spoken Sanskrit
English
अन्यथासिद्धि anyathAsiddhi
f.
 wrong demonstration
अन्यथासिद्धि anyathAsiddhi
f.
 that demonstration in which arguments are referred to untrue causes
अन्यथासिद्धि anyathAsiddhi
f.
 wrong arguing
Wilson
English
अन्यथासिद्धि
f.
 (-द्धिः) Disproving a cause or argument, by giving it
a different effect or application, coming to a different conclusion from the
same premises.
E.
 अन्यथा otherwise, and सिद्ध्रि proving, establishing.
Monier Williams Cologne
English
अन्य-था—सिद्ध-त्व,
n.
 or अन्य-था—सिद्धि,
f.
 wrong arguing, wrong demonstration
that demonstration in which arguments are referred to untrue causes.
Goldstucker
English
अन्यथासिद्धि Tatpur. f. (-द्धिः) I. (In the Vaiśeṣika philosophy.)
The being wrongly established or the establishing wrongly,
i. e. the being referred of an effect, or the referring an effect,
to a cause which is not the true cause. This may happen
in five ways, viz.
a. by taking for cause what is prior to
the effect but only accidental to the real cause (‘सह तेन’),
as by taking a potter's stick for the cause of a jar
or
b. by taking for cause something inherent to what is ac-
cidental to the real cause (‘यस्य’), as by taking the shape
of a potter's stick for the cause of a jar
or
c. by taking
for cause what is prior but is known to be the cause of
another effect (‘अन्यं प्रति’), as by taking æther for the cause
of a jar, æther being the known cause of sound
or
d. by
taking for cause what is prior but prior in so far only as
the real cause is produced by it (‘जनकं प्रति’), as by tak-
ing the potter's father for the cause of a jar
or
e. by taking
for cause any thing foreign to the effect (‘अतिरिक्तम्’), as
by taking the donkey carrying the earth of which the jar is
made, for the cause of the jar. The last error comprises,
indeed, in its generality all the preceding and is therefore
called ‘आवश्यक’, the absolute error. E. अन्यथा and सिद्धि.
II. Not being established or proved otherwise
in the Sān-
khya Sūtra: उभयत्राप्यन्यथासिद्धेर्न प्रत्यक्षमनुमानं वा (comm.
उभयत्रापि वैशिष्ट्यप्रत्यक्षे तदनुमाने च स्वरूपेणैवान्यथासिद्धेर्न
तदुभयं समवाये प्रमाणमित्यर्थः । अयं भावः । यथा समवायवै-
शिष्ट्यबुद्धिरपि गुणादिस्वरूपेणैवेष्यताम् । अतस्तत्रापि प्रत्यक्षा-
नुमानेऽन्यथासिद्धे &c.). E. अन्यथा and असिद्धि.
Apte Hindi
Hindi
अन्यथासिद्धिः
स्त्री*
 अन्यथा-सिद्धिः -
"मिथ्या प्रदर्शन, अनावश्यक कारण, आकस्मिक या केवल मात्र सहवर्ती परिस्थिति"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अन्यथासिद्धि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾಗುವಿಕೆ /ಬೇರೆ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಿದ್ದಿಸುವುದು
अन्यथासिद्धि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಿಜವಾದ ಕಾರಣವಲ್ಲದಿರುವುದು
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अन्यथासिद्धिः,
स्त्री,
 (अन्यथा अन्यप्रकारेण सिद्धिः ।)कार्य्याव्यवहितपूर्व्ववर्त्तित्वे सति कार्य्यानुत्पादकत्वं ।सा पञ्चविधा । यथा । यत्काय्यं प्रति कारणस्यपूर्व्ववर्त्तिता येन रूपेण गृह्यते तत्कार्य्यं प्रतितद्रूपमन्यथासिद्धं । यथा घटं प्रति दण्डत्वं ॥
१ ॥
यस्य स्वातन्त्र्येण अन्वयव्यतिरेकौ न स्तः किन्तुकारणमादायान्वयव्यतिरेकौ तदन्यथासिद्धं । यथाघटं प्रति दण्डरूपं ॥
२ ॥
अन्यं प्रति पूर्व्ववर्त्तितांगृहीत्वैव यस्य यत्कार्य्यं प्रति पूर्व्ववर्त्तित्वं गृह्यतेतस्य तत्कार्य्यं प्रति अन्यथासिद्धत्वं । यथा घटा-दिकं प्रति आकाशस्य ॥
३ ॥
यत्कार्य्यजनकं प्रतिपूर्व्ववर्त्तित्वं गृहीत्वैव यस्य यत्कार्य्यं प्रति पूर्व्ववर्त्तित्वंगृह्यते तस्य तत्काय्यं प्रति अन्यथासिद्धत्वं । यथाकुलालपितुर्घटं प्रति ॥
४ ॥
अवश्यकॢप्तनियत-पूर्व्ववर्त्तिनएव कारणत्वसम्भवे तद्भिन्नमन्यथा-सिद्धं । यथा घटं प्रति रासभादिः ॥
५ ॥
इतिसिद्धान्तमुक्तावली ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अन्यथासिद्धि स्त्री अन्यथा अन्यप्रकारेण सिद्धिः । अन्य-प्रकारेण सिद्धौ न्यायाद्युक्तकारणताप्रतिबन्धकरूपे पञ्च-विधे दोषे च ।