| YouTube Channel

अन्तर्याग (antaryAga)

 
Monier Williams Cologne
English
अन्तर्—याग
m.
 inner sacrifice,
Cat.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अन्तर्याग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಂತ್ರೋಕ್ತವಾದ ಮಾನಸ ಪೂಜೆ
व्युत्पत्तिः - > अन्तः मनसा कृतो यागः
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
अन्तर्याग tantr. B. 4, 252.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अन्तर्याग
पु०
 अन्तरन्तःकरणेन मनसा कल्पितोपचारैर्यागःपूजा होमश्च । तन्त्रोक्ते मानसोपचारैः पूजने, होमभेदे च ।“अर्च्चयन् विषयैः पुष्पैस्तत्क्षणात् तन्मयो भवेत् । न्यासै-स्तन्मयताबुद्धिः सोहंभावेन पूजयेत्” । तन्मयेति तदेकत्व-ज्ञानं सोहमिति, “मन्त्राक्षराणि तच्छक्तौ प्रोतानि परिभाव-येत् । तामेव परमव्योम्नि परमानन्दवृंहिते । दर्शयत्यात्मसद्भावंपूजा होमादिभिर्विनेति” । विषयपुष्पाणि यथा । अमा-यामनहङ्कारमरागमगदं तथा । अमोहकमदम्भञ्च अ-निन्दाऽक्षोभकौ तथा । अमात्सर्य्यमलोभञ्च दशपुष्पंविदुर्बुधाः । अहिंसा परमं पुष्पं पुष्पमिन्द्रियनिग्रहः ।दया पुष्पंक्षमा पुष्पं ज्ञानं पुष्पञ्च पञ्चमम् । इत्यष्टसप्तभिः१५ पुष्पैः पूजयेत् परदेवताम्” । अथ होमः । “आत्मा-नमपरिच्छिन्नं विभाव्यात्मानमन्तरा परमात्मज्ञानमेकस्व-रूपं संविभाव्य च । चतुरस्रं तु चित्कुण्डमानन्दमेखला-युतम् । अर्द्धमात्राकृतिर्योनिस्तया चैव विभूषितम् । नाभौध्यात्वा तन्मयस्थज्ञानाग्नौ जुहुयात् यथा । मूलान्ते नाभि-चैतन्यरूपाग्नौ हविषा स्रुचा । ज्ञानप्रदीपिते नित्यमक्षवृत्ती-र्जुहोम्यहम्” । (स्वाहा इति प्रथमाहुतिः, मूलान्ते) घर्म्मा-धर्म्महविर्दीप्ते आत्माग्नौ मनसा स्रुचा । सुषुम्णावर्त्मनानित्यमक्षवृत्तीर्जुहीम्महम्” । (स्वाहेति द्वितीयाहुतिः, मूलान्ते) “प्रकाशाकाशहस्ताभ्यां अवलम्बन्मनःस्रुचा ।धर्म्माधर्म्मकलास्नेहपूर्ण्णमग्नौजुहोम्यहम्” । (स्वाहेति तृती-याहुतिं जुहुयात् । ततो मूलान्ते) । “अन्तर्निरन्तर-निरिन्धनएधमाने मायान्धकारपरिपन्थिनि संविदग्नौ ।कस्मिंश्चिदद्भुतमरीचिविकाशमूमौ विश्वं जुहोमि वसुघादि-शिवासनान्तम् । इत्यन्तर्यजनं कृत्वा साक्षाद्ब्रह्ममयो भवेत् ।न तस्य पापपुण्यानि जीवन्मुक्तोभवेद्ध्रुवम्” । “अयमन्त-र्यागोज्ञानिनामेव । अथान्तःपञ्चमकारयजनप्रकारः ॥
तदुक्तं कुलार्ण्णवे अन्तर्यजने” । “सुरा शक्तिः शिवोमांसंतद्भोक्ता भैरवःस्वयम् । तयोरैक्यसमुत्पन्ने आनन्दोमोक्षउच्यते । आनन्दं ब्रह्मणोरूपं तच्च हव्ये व्यवस्थितम् ।तस्याभिव्यञ्जकं द्रव्यं यीगिभिस्तेन पीयते । लिङ्गत्रय-विशेषज्ञः षट्चक्रपद्मभेदतः । पीठस्थानानि चागम्य महापद्मवनं व्रजेत् । आमूलाधारमाब्रह्मरन्धं गत्वा पुनः पुनः ।चिच्चन्द्रकुण्डलीशक्तिसामरम्यमहोदयः । व्योमपङ्कजनि-ष्यन्दसुधापानरतो नरः । मधुपानमिदं देवि! चेतरन्मद्य-पानकम् । पुण्यापुण्यं पशुं हत्वा ज्ञानखड्गेन योगवित् ।परे लयं नयेच्चित्तं पलाशीति निगद्यते । मानसादिन्द्रिय-गणं संयम्यात्मनि योजयेत् । मांसाशी स भवेद्देवि! इतरेप्राणिघातकाः । शिवशक्त्यात्ममिथुनसंयोगानन्दनिर्भराः ।मुक्तास्ते सैथुनं तत्स्यादितरे स्त्रीनिषेवकाः” इति त० सा०“अन्तःपूजां विधायैव वाह्यपूजां समाचरेदिति” तन्त्रम् ।