अन्तर् (antar)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अन्तर् ind. Within,  between,  amongst.
	 2. To the end.
	 3. Certainly, 
very well,  a particle of assent.
 E.
  अन्त end,  रा to receive,  and
क्विप् aff.
  

Capeller Eng

English

 अन्त॑र् adv.
  inward,  within,  between
 prep.
   in within (gen.  , 
loc.
 ,  or —°),  between,  among,  amidst (gen.  ,  loc.
 ,  or acc.
 ),  from out
(gen.   or abl.
 ).

Yates

English

 अन्तर्
prep. Within
 certainly.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

अन्तर् 	-	 antar 	-	 ind.
  	-	  in the middle or interior.   in the middle
अन्तर् 	-	 antar 	-	 ind.
  	-	  in the middle of
अन्तर् 	-	 antar 	-	 ind.
  	-	  in
अन्तर् 	-	 antar 	-	 ind.
  	-	  out of the midst of
अन्तर् 	-	 antar 	-	 ind.
  	-	  into 
   between 
   in
अन्तर् 	-	 antar 	-	 ind.
  	-	  meaning interior
अन्तर् 	-	 antar 	-	 ind.
  	-	  between
अन्तर् 	-	 antar 	-	 ind.
  	-	  in the middle.  in
अन्तर् 	-	 antar 	-	 ind.
  	-	  internal
अन्तर् 	-	 antar 	-	 ind.
  	-	  amongst
अन्तर् 	-	 antar 	-	 ind.
  	-	  into
अन्तर् 	-	 antar 	-	 ind.
  	-	  intermediate
अन्तर् 	-	 antar 	-	 indecl.
  	-	  within
अन्तर् 	-	 antar 	-	 prep. 	-	  amidst
निर्भजति  { अन्तर्- गम् } 	-	  nirbhajati  { antar- gam } 	-	 verb 1 tr. 	-	  exclude from
अन्तर्ज्वलति  { अन्तर्- ज्वल् } 	-	 antarjvalati  { antar- jval } 	-	 verb 	-	  smolder
अन्तर्गच्छति  { अन्तर्- गम् } 	-	 antargacchati  { antar- gam } 	-	 verb 1 	-	  log on  [ computer ]
अन्तर्गच्छति  { अन्तर्- गम् } 	-	 antargacchati  { antar- gam } 	-	 verb 1 	-	  log in  [ computer ]
अन्तर्गच्छति  { अन्तर्- गम् } 	-	 antargacchati  { antar- gam } 	-	 verb 1 P 	-	  intervene
अन्तर्गच्छति  { अन्तर्- गम् } 	-	 antargacchati  { antar- gam } 	-	 verb 1 P 	-	  go between
अन्तर्गच्छति  { अन्तर्- गम् } 	-	 antargacchati  { antar- gam } 	-	 verb 1 P 	-	  be included
अन्तर्गच्छति  { अन्तर्- गम् } 	-	 antargacchati  { antar- gam } 	-	 verb 1 P 	-	  vanish
अन्तर्गच्छति  { अन्तर्- गम् } 	-	 antargacchati  { antar- gam } 	-	 verb 1 P 	-	  disappear
अन्तर्गच्छति  { अन्तर्- गम् } 	-	 antargacchati  { antar- gam } 	-	 verb 1 P 	-	  interpose
अन्तर्गच्छति  { अन्तर्- गम् } 	-	 antargacchati  { antar- gam } 	-	 verb 1 tr. 	-	  exclude from

Wilson

English

 अन्तर् ind.
1 Within,  between,  amongst.
2 To the end.
3 Certainly,  very well,  a particle of assent.
E.
  अन्त end,  रा to receive,  and क्रिप् aff.
  

Apte

English

अन्तर् [antar],  ind.
  [अम्-अरन्-तुडागमश्च Uṇ.*
  5.6,  अमेस्तुट् च]

(Used as a prefix to verbs and regarded as a preposition or गति) (a) In the middle,  between
 in,  into,  inside
 ˚हन्,  ˚धा,  ˚गम्,  ˚भू,  ˚इ,  ˚ली &c.
  (b) Under.

(Used adverbially) (a) Between,  betwixt,  amongst,  within
 in the middle or interior,  inside (opp.  वहिः)
 अदह्यतान्तः R.*
  2.32 burnt within himself,  at heart
 अन्तरेव विहरन् दिवानिशम् R.*
  19.6 in the palace,  in the harem
 so ˚भिन्नं भ्रमति हृदयम् Māl.
  5.2
 अन्तर्विभेद Dk.*
  13
 यदन्तस्तन्न जिह्वायाम् Pt.*
  4.88
 अन्तर्यश्च मृग्यते V.*
  1.1 internally,  in the mind.  (b) By way of seizing or holding
 अन्तर्हत्वा गतः (हतं परिगृह्य).

(As a separable preposition) (a) In,  into,  between,  in the middle,  inside,  within,  (with loc.
 )
 निवसन्नन्तर्दारुणि लङ्घ्यो वह्निः Pt.*
  1.31
 अन्तरादित्ये Ch. Up.,  अन्तर्वेश्मनि Ms.*
  7 223
 Y.*
  3.31
 अप्स्वन्तरमृतमप्सु Rv.*
  1. 23.19. अप्सु मे सोमो$ब्रवीदन्तर् विश्वानि भेषजा ibid.
  (b) Between (with acc.
 ) Ved.
  अन्तर्मही बृहती रोदसीमे Rv.*
  7.87.2
 अन्तर्देवान् मर्त्यांश्च 8.2.4
 हिरण्मय्योर्ह कुश्योरन्तर- वहित आस Śat. Br. (c) In,  into,  inside,  in the interior,  in the midst (with gen.
  )
 प्रतिबलजलधेरन्तरौर्वायमाणे Ve.*
  3.7
 अन्तःकञ्चुकिकञ्चुकस्य Ratn.*
  2.3
 बहिरन्तश्च भूतानाम् Bg.*
  13.15
 त्वमग्ने सर्वभूतानामन्तश्चरसि साक्षिवत् Y.*
  2.14
 लघुवृत्तितया भिदां गतं बहिरन्तश्च नृपस्य मण्डलम् Ki.*
  2.53
 अन्तरीपं यदन्तर्वारिणस्तटम् Ak.
 oft
 . in comp.
  at the end
 कूपान्तः पतितः Pt.*
  5
 सभान्तः साक्षिणः प्राप्तान् Ms.*
  8.79
 दन्तान्तरधि- ष्ठितम् Ms.*
  5.141 between the teeth
 उत्पित्सवो$न्तर्नदभर्तुः Śi.*
  3.77
 also in compound with a following word
 अहं सदा शरीरान्तर्वासिनी ते सरस्वती Ks.*
  4.11.

It is frequently used as the first member of compounds in the sense of 'internally',  'inside',  'within',  'in the interior',  'having in the interior',  'filled with',  'having concealed within',  or in the sense of 'inward',  'internal',  'secret',  'hidden' &c.
 ,  forming Adverbial,  Bahuvrīhi or Tatpuruṣa compounds
 कुन्दमन्तस्तुषारम् (Bah.  comp.
 ) Ś.*
  5.19 filled with dew
 ˚स्तोयम् (Bah.  comp.
 ) Me.*
  66
 अन्तर्गिरि (Adv. comp.
 ) Ki.*
  1.34
 ज्वलयति तनूमन्तर्दाहः (Tat.  comp.
 ) U.*
  3.31
 so ˚कोपः,  ˚कोणः,  ˚आकूतम् &c.
 

It is also supposed to be a particle of assent (स्वीकारार्थक). (Note. In comp.
  the र् of अन्तर् is changed to a visarga before hard consonants,  as अन्तः- करणम्,  अन्तःस्थ &c.
 ). [cf.   L.
  inter
 Zend antare
 Goth.
 undar
 Pers. andar
 Gr.
  entos
]. Comp.
   -अंसः the breast (=  अंतरा-अंस q. v. ). -अग्निः inward fire,  the fire which stimulates digestion
 दीप्तान्तरग्निपरिशुद्धकोष्ठः Susr. -अंङ्ग a.
 

inward,  internal,  comprehended,  included (with abl.
 )
 त्रयमन्तरङ्ग पूर्वेभ्यः Pat Sūtra. 

proximate,  related to,  essential to or referring to the essential part of the अङ्ग or base of a word (opp.  बहिरङ्ग)
 धातूपसर्गयोः कार्यमन्तरङ्गम् P.
 VIII.3.74 Sk.

dear,  most beloved (अत्यन्तप्रिय)
 स्वपिति सुखमिदा- नीमन्तरङ्गः कुरङ्गः Ś.*
  4.v.l.

(अङ्गम्) the inmost limb or organ,  the heart,  mind
 सन्तुष्टान्तरङ्गः Dk.*
  11
 ˚वृत्ति 21
 the interior.

an intimate friend,  near or confidential person (forming,  as it were,  part of oneself)
 मदन्तरङ्गभूताम् Dk.*
  81, 93, 11
 राजान्तरङ्गभावेन 135
 अन्तरङ्गेषु राज्यभारं समर्प्य*** 159.

an essential or indispensable part,  as श्रवण,  मनन & निदिध्यासन in realizing Brahman. 

What is intimately connected or related
 अन्तरङ्गबहिरङ्ग- योरन्तरङ्ग बलीयः ŚB. on MS.*  12.2.29. -अवयव an inner part
 P.
 V.*
  4.62. -आकाशः the ether or Brahman that resides in the heart of man (a term oft
 en occurring in the Upaniṣads). -आकूतम् secret or hidden intention.  -आगमः an additional augment between two letters,  -आगारम् the interior of a house
 स्त्रीनक्तमन्तरा- गारबहिःशत्रुकृतांस्तथा Y.*
  2.31. -आत्मन् m.
  (त्मा)

the inmost spirit or soul,  the soul or mind
 also the internal feelings,  the heart,  अङ्गुष्ठमात्रपुरुषोन्तरात्मा Śvet.
 नास्य प्रत्यक- रोद्वीर्यं विक्लवेनान्तरात्मना Rām.*
  6.13.28. गतिमस्यान्तरात्मनः Ms.*
  6.73
 जीवसंज्ञोन्तरात्मान्यः सहजः सर्वदेहिनाम् 12.13
 मद्- गतेनान्तरात्मना Bg.*
  6.47 with the heart fixed on me
 जातो ममायं विशदः प्रकामं ...... अन्तरात्मा Ś.*
  4.22,  U.*
  3.38,  प्रायः सर्वो भवति करुणावृत्तिरार्द्रान्तरात्मा Me.*
  95.

(In phil.
 ) the inherent supreme spirit or soul (residing in the interior of man)
 अन्तरात्मासि देहिनाम् Ku.*
  6.21. -आपणः a market in the heart (inside) of a town.  -आय,  -आल
 See s. v.  -आराम a.
  rejoicing in oneself,  finding pleasure in his soul or heart
 यो$न्तःसुखोन्तरारामस्तथान्तर्जर्यो- तिरेव सः Bg.*
  5.24. -इन्द्रियम् an internal organ or sense. -उष्यम् Ved.
  a secret abode. -करणम् the internal organ
 the heart,  soul
 the seat of thought and feeling,  thinking faculty,  mind,  conscience
 प्रमाणं ˚प्रवृत्तयः Ś.*
  1.22
 सबाह्य ˚णः अन्तरात्मा V.*
  4 the soul in all its senses external and internal,  the inner and outer man
 दयार्द्रभावमाख्यातमन्तःकरणैर्विशङ्कैः R.*
  2.11. According to the Vedānta अन्तःकरण is of four kinds: मनो बुद्धिरहङ्कार- श्चित्तं करणमान्तरम् । संशयो निश्चयो गर्वः स्मरणं विषया इमे ॥ अन्तःकरणं त्रिविधम् Sāṅkhya 33,  i. e.  बुद्धयहङ्कारमनांसि
 सान्तःकरणा बुद्धिः 35,  i. e.  अहङ्कारमनःसहिता. -कल्पः a certain number of years (with Buddhists). -कुटिल a.
  inwardly crooked (fig.  also)
 fraudulent. (-लः) a conch-shell. -कृ(क्रि)मिः a disease of worms in the body. -कोटरपुष्पी =
  अण्ड- कोटरपुष्पी.

कोपः internal disturbance
 H.*
  3.

inward wrath,  secret anger. -कोशम् the interior of a storeroom.  -गङ्गा the secret or hidden Ganges (supposed to communicate uuderground with a secret stream in Mysore). -गडु a.
  [अन्तर्मध्ये गडुरिव] useless,  unprofitable,  unnecessary,  unavailing
 किमनेनान्तर्गडुना Sar. S. (ग्रीवाप्रदेश- जातस्य गलमांसपिण्डस्य गडोर्यथा निरर्थकत्वं तद्वत्). -गम् -गत &c.
  See under अंतर्गम्. -गर्भ a.
 

bearing young,  pregnant.

having a गर्भ or inside
 so ˚गर्भिन्. -गिरम् -रि ind.
  in mountains. अध्यास्तेन्तर्गिरं यस्मात् करतन्नावैति कारणम् Bk.*
  5.87. -गुडवलयः the sphincter muscle. -गूढ a.
  concealed inside,  being inward
 ˚घनव्यथः U.*
  3.1
 R.*
  19.57
 ˚विषः with poison concealed in the heart. -गृहम्,  -गेहम्,  -भवनम् [अन्तःस्थं गृहम् &c.
 ]

the inner apartment of a house,  the interior of a house.

N.
  of a holy place in Benares
 पञ्चक्रोश्यां कृतं पापमन्तर्गेहे विनश्यति. -घणः -णम् [अन्तर्हन्यते क्रोडीभवत्यस्मिन्,  निपातः] the open space before the house between the entrance-door and the house (=  porch or court)
 तस्मिन्नन्तर्घणे पश्यन् प्रघाणे सौधसद्मनः Bk.*
  7.62 द्वारमतिक्रम्य यः सावकाशप्रदेशः सो$न्तर्घणः). (-नः -णः) N.
  of a country of Bāhīka (or Bālhīka) (P. III.3.78 बाहीकग्रामविशेषस्य संज्ञेयम् Sk.). -घातः striking in the middle Kāsi. on P.
 III.3.78. -चर a.
  pervading the body. internally situated,  internal,  inward अन्तश्चराणां मरुतां निरोधात् Ku.*
  3.48
 U.*
  7. -ज a.
  born or bred in the interior (as a worm &c.
 ). -जठरम् the stomach. (ind. ) in the stomach. -जम्भः the inner part of the jaws (खादनस्थानं जम्भः,  दन्तपङ्क्त्यो- रन्तरालम्). -जात a.
  inborn,  innate. -जानु ind.
  between the knees. -जानुशयः One sleeping with hands between the knees
 अन्तर्जानुशयो यस्तु भुञ्जते सक्तभाजनः Mb.
 *  3.2.75. -ज्ञानम् inward or secret knowledge. -ज्योतिस् a.
  enlightened inwardly,  with an enlightened soul. यो$न्तःसुखो$न्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव यः Bg.*
  5.24. (-स् n.
 ) the inward light,  light of Brahman. -ज्वलनम् inflammation.  (-नः) inward heat or fire
 mental anxiety. -ताप a.
  burning inwardly (-पः) internal fever or heat Ś.*
  3.13. -दधनम् [अन्तर्दध्यते आधीयते मादकतानेन] distillation of spirituous liquor,  or a substance used to produce fermentation.  -दशा a term in astrology,  the time when a particular planet exercises its influence over man's destiny (ज्योतिषोक्तः महादशान्तर्गतो ग्रहाणां स्वाधिपत्यकालभेदः). -दशाहम् an interval of 1 days
 ˚हात् before 1 days. Ms.*
  8.222
 ˚हे 5.79.

दहनम् दाहः inward heat
 ज्वलयति तनूमन्तर्दाहः U.*
  3.31
 ˚हेन दहनः सन्तापयति राघवम् Rām. 

inflammation.  -दुःख a.
  sad or afflicted at heart
 -दुष्ट a.
  internally bad,  wicked or base at heart. -दृष्टिः f.
  examining one's own soul,  insight into oneself.  -देशः an intermediate region of the compass.  -द्वारम् private or secret door within the house (प्रकोष्ठद्वारम्). -धा-धि,  -हित &c.
  See. s. v.  -नगरम् the palace of a king (being inside the town)
 cf.
   ˚पुरम्
 दशाननान्तर्नगरं ददर्श Rām.  -निवेशनम् inner part of the house
 यथा चारोपितो वृक्षो जातश्चान्तर्निवेशने Rām.*
  6.128.6. -निहित a.
  being concealed within
 अङ्गैरन्तर्निहितवचनैः सूचितः सम्यगर्थः M.*
  2.8. -निष्ठ a.
  engaged in internal meditation.  -पटः,  -टम् a screen of cloth held between two persons who are to be united (as a bride and bridegroom,  or pupil and preceptor) until the acctual time of union arrives. -पथ a.
  Ved.
  being on the way. -पदम् ind.
  in the interior of an inflected word. -पदवी =
  सुषुम्णामध्यगतः पन्थाः -पिरधानम् the innermost garment. -पर्शव्य a.
  being between the ribs (as flesh). -पवित्रः the Soma when in the straining vessel. -पशुः [अन्तर्गाममध्ये पशवो यत्र] the time when the cattle are in the village or stables (from sunset to sunrise)
 अन्तःपशौ पशुकामस्य सायं प्रातः Kāty
 (सायं पशुषु ग्राममध्ये आगतेषु प्रातश्च ग्रामादनिःसृतेषु com. ).

पातः,  पात्यः insertion of a letter (in Gram. ).

a post fixed in the middle of the sacrificial ground (used in ritual works)
 अन्तःपूर्वेण यूपं परीत्यान्तःपात्यदेशे स्थापयति Kāty.-पातित,  -पातिन् a.
 

inserted.

included or comprised in
 falling within
 दण्डकारण्य˚ ति आश्रमपदम् K.*
  2.-पात्रम् Ved.
  interior of a vessel. -पालः one who watches over the inner apartments of a palace. -पुरम् [अन्तः अभ्यन्तरं पुरं गृहम्,  or पुरस्यान्तःस्थितम्]

inner apartment of a palace (set apart for women)
 female or women's apartments,  seraglio,  harem (so called from their being situated in the heart of the town,  for purposes of safety)
 व्यायम्याप्लुत्य मध्याह्ने भोक्तुमन्तःपुरं विशेत् Ms.*
  7.216, 221, 224
 कन्यान्तःपुरे कश्चित्प्रविशति Pt.*
  1.

inmates of the female apartments,  a queen or queens,  the ladies taken collectively
 अन्तःपुराणि सर्वाणि रुदमानानि सत्वरम् Rām.*
  6.111.111. ˚विरहपर्युत्सुकस्य राजर्षेः Ś.*
  3
 K.*
  58
 ततो राजा सान्तःपुरः स्वगृह- मानीयाभ्यर्चितः Pt.*
  1
 कस्यचिद्राज्ञो$न्तःपुरं जलक्रीडां कुरुते ibid.
  ˚प्रचारः gossip of the harem Ms.*
  7.153
 ˚समागतः Ś.*
  4
 also in pl.
 
 कदाचिदस्मत्प्रार्थनामन्तःपुरेभ्यः कथयेत् Ś.*
  2.
 न ददाति वाचमुचितामन्तःपुरेभ्यो यदा Ś.*
  6.5. ˚जन women of the palace
 inmates of the female apartments
 ˚चर,  -अध्यक्षः-रक्षकः,  -वर्ती guardian or superintendent of the harem,  chamberlain
 वृद्धः कुलोद्रतः शक्तः पितृपैतामहः शुचिः । राज्ञामन्तःपुरा- ध्यक्षो विनीतश्च तथेष्यते ॥ (of these five sorts are mentioned: वामनक,  जघन्य,  कुब्ज,  मण्डलक and सामिन् see Bṛi. S.) ˚सहायः one belonging to the harem.  -पुरिकः [अन्तःपुरे नियुक्तः,  ठक्] a chamberlain =
  ˚चर. (-कः,  -का) a woman in the harem
 अस्मत्प्रार्थनामन्तःपुरिके(का) भ्यो निवेदय Chaṇḍ. K. -पुष्पम् [कर्म.] the menstrual matter of women,  before it regularly begins to flow every month
 वर्षद्वादशकादूर्ध्वं यदि पुष्पं बहिर्न हि । अन्तःपुष्पं भवत्येव पनसोदुम्बरादिवत् Kāśyapa
 ˚ष्पम् is therefore the age between 12 and the menstruation period. -पूय a.
  ulcerous. -पेयम् Ved.
  drinking up.-प्रकृतिः f.
 

the internal nature or constitution of man. 

the ministry or body of ministers of a king.

heart or soul. ˚प्रकोपः internal dissensions or disaffection
 अणुरप्युपहन्ति विग्रहः प्रभुमन्तःप्रकृतिप्रकोपजः Ki.*
  2.51. -प्रको- पनम् sowing internal dissensions,  causing internal revolts
 अन्तःप्रकोपनं कार्यमभियोक्तुः स्थिरात्मनः H.*
  3.93. -प्रज्ञ a.
  knowing oneself,  with an enlightened soul. -प्रतिष्ठानम् residence in the interior. -बाष्प a.
 

with suppressed tears
 अन्तर्बाष्पश्चिरमनुचरो राजराजस्य दध्यौ Me.*
  3.

with tears gushing up inside,  bedimmed with tears
 कोपात्˚ ष्पे स्मरयति मां लोचने तस्याः V.*
  4.15. (-ष्पः) suppressed tears,  inward tears
 निगृह्य ˚ष्पम् Bh.*
  3.6
 Māl.
 5. -भावः,  भावना see under अन्तर्भू separately. -भिन्न a.
  split or broken inside,  perforated,  bored (said of a pearl) Pt.*
  4 (also torn by dissensions). -भूमिः f.
  interior of the earth. -भेदः discord,  internal dissensions
 ˚जर्जरं राजकुलम् Mk.*
  4 torn by internal dissensions
 अन्तर्भेदाकुलं गेहं न चिराद्विनशिष्यति 'a house divided against itself cannot stand long.' -भौमa.  subterranean,  underground. -मदावस्थ a.
  having the rutting state concealed within
 आसीदनाविष्कृतदानराजि- रन्तर्मदावस्थ इव द्विपेन्द्रः R.*
  2.7. -मनस् a.
 

sad,  disconsolate,  dejected,  distracted.

one who has concentrated and turned his mind inward,  lost in abstract meditation. -मुख a.
  (-खी f.
 )

going into the mouth,  pointing or turned inward
 प्रचण्डपरिपिण्डितः स्तिमितवृत्तिरन्तर्मुखः Mv.*
  5.26.

having an inward entrance of opening (बाह्यवस्तुपरिहारेण परमात्मविषयकतया प्रवेशयुक्तं चित्तादि).

an epithet of the soul called प्राज्ञ,  when it is enjoying the sweet bliss of sleep (आनन्दभुक् चेतोमुखः प्राज्ञः इति श्रुतेः).

Spiritual minded,  looking inwardly into the soul
 'अन्तर्मुखाः सततमात्मविदो महान्तः' Viś. Guṇā.139. (-खम्) a sort of surgical scissors (having an opening inside),  one of the 2 instruments mentioned by Suśruta in chapter 8 of Sūtrasthāna.  -मातृका [अन्तःस्थाः ष़ट्चक्रस्थाः मातृकाः अकारादिवर्णाः] a name given in the Tantras for the letters of the alphabet assigned to the six lotuses (पद्म) of the body
 ˚न्यासः a term used in Tantra literature for the mental assignment of the several letters of the alphabet to the different parts of the body. -मुद्र a.
  sealed inside
 N.
  of a form of devotion. -मृत a.
  still-born.  -यागः mental sacrifice or worship,  a mode of worship referred to in the Tantras.

यामः suppression of the breath and voice.

˚पात्रम्,  a sacrificial vessel (ग्रहरूपं सामापराख्यं यज्ञियपात्रम्)
 according to others,  a Soma libation made during the suppression of breath and voice
 सुहवा सूर्यायान्तर्याममनु- मन्त्रयेत् Ait. Br. -यामिन् m.
 

regulating the soul or internal feelings,  soul
 Providence,  Supreme Spirit as guiding and regulating mankind.  Brahman
 (according to the Bṛi. Ār. Up. अन्तर्यामिन 'the internal check' is the Supreme Being and not the individual soul
 who standing in the earth is other than the earth,  whom the earth knows not,  whose body the earth is,  who internally restrains and governs the earth
 the same is thy soul (and mine,  the internal check अन्तर्यामिन्,  &c.
  &c.
 )
 अन्तराविश्य भूतानि यो बिभर्त्यात्मकेतुभिः । अन्तर्या- मीश्वरः साक्षाद्भवेत् &c.
 

wind
 ˚ब्राह्मणम् N.
  of a Brāhmaṇa included in the Bṛi. Ār. Up. -योगः deep meditation,  abstraction -लम्ब a.
  acute-angular. (-बः) an acute-angled triangle (opp.  बहिर्लम्ब) (the perpendicular from the vertex or लम्ब falling within अन्तर् the triangle). -लीन a.
 

latent,  hidden,  concealed inside
 ˚नस्य दुःखाग्नेः U.*
  3.9
 ˚भुजङ्गमम् Pt.*
  1.

inherent. -लोम a.
  (P. V.*
  4.117) covered with hair on the inside
 (-मम्) [अन्तर्गतमाज्छाद्यं लोम अच्] the hair to be covered. -वंशः =
  ˚पुरम् q. v.  -वंशिकः,  -वासिकः [अन्तर्वंशे वासे नियुक्तः ठक्] a superintendent of the women's apartment.
 Pt.*
  3,  K.*
  93. Ak.*
  2.8.8. -वण (वन) a.
  situated in a forest
 ˚णो देशः P.
 VI.2.179 Sk. (-णम्) ind.
  within a forest. P.
 VIII.4.5. -वत् a.
  being in the interior
 having something in the interior.-वती (वत्नी) Ved.
  [अन्तरस्त्यस्यां गर्भः] a pregnant woman
 अन्तर्वत्नी प्रजावती R.*
  15.13. -वमिः [अन्तः स्थित एव उद्गारशब्दं कारयति,  वम्-इन्] indigestion,  flatulence
 belching. -वर्तिन्,  -वासिन् a.
  being or dwelling inside,  included or comprised in -वसुः N.
  of a Soma sacrifice (for राज्यकाम and पशुकाम). -वस्त्रम्,  -वासस् n.
  an undergarment
 गृहीत्वा तत्र तस्यान्तर्वस्त्राण्याभरणानि च । चेलखण्डं तमेकं च दत्वान्तर्वाससः कृते ॥. Ks.*
  4.52. -वा a.
  [अन्तः अन्तरङ्गभावं अन्तःकरणं वा वाति गच्छति स्निग्धत्वेन,  वा-विच् Tv.] forming part of oneself such as children,  cattle &c.
  ˚वत् a.
  (अस्त्यर्थे मतुप् मस्य वः) having progeny,  cattle &c.
 
 अन्तर्वावत्क्षयं दधे Rv.*
  1.4.7
 abounding with precious things inside.adv.   inwardly. -वाणि a.
  [अन्तःस्थिता शास्त्रवाक्यात्मिका वाणी यस्य] skilled or versed in scriptures,  very learned (शास्त्रविद्). -विगाहः,  -हनम् entering within,  penetration.  -विद्वस् a.
  Ved.
  (विदुषी f.
 ) knowing correctly or exactly (knowing the paths between heaven and earth) Rv.*
  1.72.7. -वेगः inward uneasiness or anxiety,  inward fever. -वेदि a.
  pertaining to the inside of the sacrificial ground. adv.
   within this ground. (-दिः -दी f.
 ) [अन्तर्गता वेदिर्यत्र देशे] the tract of land (the Doab) between the rivers Gaṅgā and Yamunā,  regarded as a sacred region and the principal seat of Āryan Brāhmaṇas
 cf.
   एते भगवत्यौ भूमिदेवानां मूलमायतनमन्तर्वेदिपूर्वेण कलिन्दकन्यामन्दाकिन्यौ संगच्छेते A.
 R.*
   7
 it is supposed to have extended from Prayāga to Haradvāra and is also known by the names of शशस्थली and ब्रह्मावर्त. m.
   (pl. ) inhabitants of this land. -वेश्मन् n.
  the inner apartments,  interior of a house. -वेश्मिकः n.
  a chamberlain.  -वैशिकः Officer in charge of the harem.  समुद्रमुपकरणमन्तर्वैशिकहस्तादादाय परिचरेयुः Kau. A.
 1.21. -शरः internal arrow or disease. -शरीरम् internal and spiritual part of man
 the interior of the body. -शल्य a.
  having in the interior an arrow,  pin or any such extraneous matter
 rankling inside. -शीला N.
  of a river rising from the Vindhya mountain.  -श्लेषः,  -श्लेषणम् Ved.
  internal support (scaffolding &c.
 ) एतानि ह वै वेदानामन्तः- श्लेषणानि यदेता व्याहृतयः Ait. Br. -संज्ञ a.
  inwardly conscious (said of trees &c.
 )
 ˚ज्ञा भवन्त्येते सुखदुःखसमन्विताः Ms.*
  1.49. -सत्त्व a.
  having inward strength &c.
  (˚त्त्वा)

a pregnant woman. 

the marking nut. -सन्तापः internal pain,  sorrow,  regret. -सरल a.
  upright at heart,  or having Sarala trees inside
 K.*
  51. -सलिलa.  with water (flowing) underground
 नदीमिवान्तःसलिलां सरस्वतीम् R.*
  3.9. -सार a.
  having inward strength and vigour,  full of strong inside
 powerful,  strong,  heavy or ponderous
 ˚रैर्मन्त्रिभिर्घार्यते राज्यं सुस्तम्भैरिव मन्दिरम् Pt.*
  1. 126
 साराणि इन्धनानि Dk.*
  132
 ˚रं घन तुलयितुं नानिलः शक्ष्यति त्वाम् Me.*
  2. (-रः) internal treasure or store,  inner store or contents
 वमन्त्युच्चैरन्तःसारम् H.*
  2.13 internal matter or essence (and pus). -सुख a.
  whose delight is in self,  inwardly happy यो$न्तःसुखो$न्तरारामः Bg.*
  5.24 -सेनम् ind.
  into the midst of armies. -स्थ a.
  (also written अन्तःस्थ) being between or in the midst. (-स्थः,  -स्था) a term applied to the semivowels,  य्,  र्,  ल्,  व् as standing between vowels and consonants and being formed by a slight contact of the vocal organs (ईषत्स्पृष्टं अन्तस्थानाम्)
 or they are so called because they stand between स्पर्श (क-म) letters and ऊष्मन् (श,  ष,  स,  ह). -स्था

a deity of the vital organs.

N.
  of one of the Ṛigveda hymns. ˚मुद्गरः the malleus of the ear. -स्वेदः [अन्तः स्वेदो मदजलस्यन्दनं यस्य] an elephant (in rut). -हणनम् striking in the middle.-हननम् N.
  of a country बाहीक P.
 VIII.4.24 Sk.-हस्तम् ind.
  in the hand,  within reach of the hand.-हस्तीन a.
  being in the hand or within reach of the hand. -हासः laughing inwardly (in the sleeves),  a secret or suppressed laugh
 सान्तर्हासं कथितम् Me.*
  113 with a suppressed laugh,  with a gentle smile. -हृदयम् the interior of the heart.

Apte 1890

English

 अंतर् ind. [अम्-अरन् तुडागमश्च Uṇ. 5. 60,  अमेस्तुट्च] 1 (Used as a prefix to verbs and regarded as a preposition or गति) (a) In the middle,  between
 in,  into,  inside
 °हन्,  °धा,  °गम्,  °भू,  °इ,  °ली &c. (b) Under 
2 (Used adverbially) (a) Between,  betwixt,  amongst,  within
 in the middle or interior,  inside (opp. बहिः)
 अदह्यतांतः R. 2. 32 burnt within himself,  at heart
 अंतरेव विहरन् दिवानिशं R. 19. 6 in the palace,  in the harem
 so °भिन्नं भ्रमति हृदयं Māl. 5. 20
 अंतर्बिभेद Dk. 13
 यदंतस्तन्न जिह्वायां Pt. 4. 88
 अंतर्यश्च मृग्यते V. 1. 1 internally,  in the mind. (b) By way of seizing or holding
 अंतर्हत्वा गतः (हतं परिगृह्य). 
3 As a separable preposition (a) In,  into,  between,  in the middle,  inside,  within,  (with loc.)
 निवसन्नंतर्दारुणि लंघ्यो वह्निः Pt. 1. 31
 अंतरादित्ये Ch. Up.
 अंतर्वेश्मनि Ms. 7. 223
 Y. 3. 302
 अप्स्वंतरमृतमप्सु Rv. 1. 23. 19. (b) Between (with acc.) Ved. अंतर्मही बृहती रोदसीमे Rv. 7. 87. 2
 अंतर्देवात् मर्त्यांश्च 8. 2. 4
 हिरण्मय्योर्ह कुश्योरंतरवहित आस Śat. Br. (c) In,  into,  inside,  in the interior,  in the midst (with gen.)
 प्रतिबलजलधेरंतरौर्वायमाणे Ve. 3. 5
 अंतःकंचुकिकंचुकस्य Ratn. 2. 3
 बहिरंतश्च भूतानां Bg. 13. 15
 त्वमग्ने सर्वभूतानामंतश्चरसि साक्षिवत् Y. 2. 104
 लघुवृत्तितया भिदां गतं बहिरंतश्च नृपस्य मंडलं Ki. 2. 53
 अंतरीपं यदंतर्वारिणस्तटं Ak.
 oft. in comp. at the end
 कूपांतः पतितः Pt. 5
 सभांतः साक्षिणः प्राप्तान् Ms. 8. 79
 दंतांतरधिष्ठितं Ms. 5. 141 between the teeth
 उत्पित्सवोंऽतर्नदभर्तुः Śi. 3. 77
 also in compound with a following word
 अहं सदा शरीरांतर्वासिनी ते सरस्वती Ks. 4. 11. 
4 It is frequently used as the first member of compounds in the sense of ‘internally, ’ ‘inside, ’ ‘within, ’ ‘in the interior, ’ ‘having in the interior, ’ ‘filled with, ’ ‘having concealed within, ’ or in the sense of ‘inward, ’ ‘internal, ’ ‘secret, ’ ‘hidden’ &c.,  forming Adverbial,  Bahuvrīhi or Tatpuruṣa compounds
 कुंदमंतस्तुषारं (Bah. comp.) Ś. 5. 19 filled with dew
 °तोयं (Bah. comp.) Me. 64
 अंतर्गिरि (Adv. comp.) Ki. 1. 34
 ज्वलयति तनूमंतर्दाहः (Tat. comp.) U. 3. 31
 so °कोपः,  °कोणः,  °आकूतं &c. 
5 It is also supposed to be a particle of assent (स्वीकारार्थक). (Note. In comp. the र् of अंतर् is changed to a visarga before hard consonants,  as अंतःकरणं,  अंतःस्थ &c.). [cf. L. inter
 Zend antare
 Goth. undar
 Pers. andar
 Gr. entos
]. 
Comp. 
अंसः the breast (= अंतरा-अंस q. v.). 
अग्निः inward fire,  the fire which stimulates digestion
 दीप्तांतरग्निपरिशुद्धकोष्ठः Suśr. 
अंग a. {1} inward,  internal,  comprehended,  included (with abl.)
 त्रयमंतरंगं पूर्वेभ्यः Pat. Sūtra. {2} proximate,  related to,  essential to or referring to the essential part of the अंग or base of a word (opp. बहिरंग)
 धातूपसर्गयोः कार्यमंतरंगं P. VIII. 3. 74 Sk. {3} dear,  most beloved (अत्यंतप्रिय)
 स्वपिति सुखमिदानीमंतरंगः कुरंगः Ś. 4. v. l. (
गं) {1} the inmost limb or organ,  the heart,  mind
 संतुष्टांतरंगः Dk. 11
 °वृत्ति 21
 the interior. {2} an intimate friend,  near or confidential person (forming,  as it were,  part of oneself)
 मदंतरंगभूतां Dk. 81,  93,  101
 राजांतरंगभावेन 135
 अंतरंगेषु राज्यभारं समर्प्य 159. {3} an essential or indispensable part,  as श्रवण,  मनन & निदिध्यासन in realizing Brahma. 
अवयव an inner part
 P. V. 4. 62. 
आकाशः the ether or Brahma that resides in the heart of man (a term often occurring in the Upaniṣads). 
आकूतं secret or hidden intention. 
आगमः an additional augment between two letters. 
आगारं the interior of a house
 Y. 2. 31. 
आत्मन् m. (त्मा) {1} the inmost spirit or soul,  the soul or mind
 also the internal feelings,  the heart
 अंगुष्ठमात्रपुरुषोंतरात्मा Śvet.
 गतिमस्यांतरात्मनः Ms. 6. 73
 जीवसंज्ञोंतरात्मान्यः सहजः सर्वदेहिनां 12. 13
 मद्गतेनांतरात्मना Bg. 6. 47 with the heart fixed on me
 जातो ममायं विशदः प्रकामं… अंतरात्मा Ś. 4. 21,  U. 3. 38,  Me. 93. {2} (In phil.) the inherent supreme spirit or soul (residing in the interior of man)
 अंतरात्मासि देहिनां Ku. 6. 21. 
आपणः a market in the heart (inside) of a town. 
आय,  
आल
 See s. v. 
आराम a. rejoicing in oneself,  finding pleasure in his soul or heart
 योंतःसुखोंतरारामस्तथांतर्ज्योतिरेवसः Bg. 5. 24. 
इंद्रियं an internal organ or sense. 
उष्यं Ved. a secret abode. 
करणं the internal organ
 the heart,  soul
 the seat of thought and feeling,  thinking faculty,  mind,  conscience
 प्रमाणं °प्रवृत्तयः Ś. 1. 22
 सबाह्य °णः अंतरात्मा V. 4 the soul in all its senses external and internal,  the inner and outer man
 दयार्द्रभावमाख्यातमंतःकरणैर्विशंकैः R. 2. 11. According to the Vedānta अंतःकरण is of four kinds:
मनो बुद्धिरहंकारश्चित्तं करणमांतरम् । संशयो निश्चयो गर्वः स्मरणं विषया इमे ॥ अंतःकरणं त्रिविधं Sāṅkhya. 33,  i. e.,  बुद्ध्यहंकारमनांसि
 सांतःकरणा बुद्धिः 35,  i. e. अहंकारमनःसहिता. 
कल्पः a certain number of years (with Buddhists). 
कुटिल a. inwardly crooked (fig. also)
 fraudulent. (
लः) a conch-shell. 
कृ (क्रि) मिः a disease of worms in the body. 
कोटरपुष्पी = अंडकोटरपुष्पी. 
कोपः {1} internal disturbance
 H. 3. {2} inward wrath,  secret anger. 
कोशं the interior of a store-room. 
गंगा the secret or hidden Ganges (supposed to communicate underground with a secret stream in Mysore). 
गडु a. [अंतर्मध्ये गडुरिव] useless,  unprofitable,  unnecessary,  unavailing
 किमनेनांतर्गडुना Sarva. S. ( ग्रीवाप्रदेशजातस्य गलमांसपिंडस्य गडोर्यथा निरर्थकत्वं तद्वत्). 
गम्,  
गत &c. See under अंतर्गम्. 
गर्भ a. {1} bearing young,  pregnant. {2} having a गर्भ or inside
 so °गर्भिन्. 
गिरं 
रि ind. in mountains. 
गुडवलयः the sphincter muscle. 
गूढ a. concealed inside,  being inward
 °घनव्यथः U. 3. 1
 R. 19. 57
 °विषः with poison concealed in the heart. 
गृहं,  
गेहं,  
भवनं [अंतःस्थं गृहं &c.] {1} the inner apartment of a house,  the interior of a house. {2} N. of a holy place in Benares
 पंचक्रोश्यां कृतं पापमंतर्गेहे विनश्यति. 
घणः 
णं [अंतर्हन्यते क्रोडीभवत्यस्मिन्,  निपातः] {1} the open space before the house between the entrance-door and the house (= porch or court)
 तस्मिन्नंतर्घणे पश्यन् प्रघाणे सौधसद्मनः Bk. 7. 62 (द्वारमतिक्रम्य यः सावकाशप्रदेशः सोंऽतर्घणः). (
नः 
णः) N. of a country of Bāhīka (or Bālhīka) ( P. III. 3. 78 बाहीकग्रामविशेषस्य संज्ञेयं Sk.). 
घातः striking in the middle P. III. 3. 78. 
चर a. pervading the body
 internally situated,  internal,  inward Ku. 3. 48
 U. 7. 
ज a. born or bred in the interior (as a worm &c.). 
जटरं the stomach. (
ind.) in the stomach. 
जंभः the inner part of the jaws (खादनस्थानं जंभः,  दंतपंक्त्योरंतरालं). 
जात a. inborn,  innate. 
जानु ind. between the knees. 
ज्ञानं inward or secret knowledge. 
ज्योतिस् a. enlightened inwardly,  with an enlightened soul. (
स् n.) the inward light,  light of Brahma. 
ज्वलनं inflammation. (
नः) inward heat or fire
 mental anxiety. 
ताप a. burning in wardly. (
पः) internal fever or heat Ś. 3. 13. 
दधनं [अंतर्दध्यते आधीयते मादकतानेन] distillation of spirituous liquor,  or a substance used to produce fermentation. 
दशा a term in astronomy,  the time when a particular planet exercises its influence over man's destiny (ज्योतिषोक्तः महादशांतर्गतो ग्रहाणां स्वाधिपत्यकालभेदः). 
दशाहं an interval of 10 days
 °हात् before 10 days Ms. 8. 222
 °हे 5. 79. 
दहनं,  
दाहः {1} inward heat
 ज्वलयति तनूमंतर्दाहः U. 3. 31
 °हेन दहनः संतापयति राघवं Rām. {2} inflammation. 
दुःख a. sad or afflicted at heart. 
दुष्ट a. internally bad,  wicked or base at heart. 
दृष्टिः f. examining one's own soul,  insight into oneself. 
देशः an intermediate region of the compass. 
द्वारं a private or secret door within the house (प्रकोष्ठद्वारं). 
धा,  
धि,  हित &c. see s. v. 
नगरं the palace of a king (being inside the town)
 cf. °पुरं
 दशाननांतर्नगरं ददर्श Rām. 
निहित a. being concealed within
 अंगैरंतर्निहितवचनैः सूचितः सम्यगर्थः M. 2. 9. 
निष्ठ a. engaged in internal meditation. 
पटः 
टं a screen of cloth held between two persons who are to be united (as a bride and bridegroom,  or pupil and preceptor) until the actual time of union arrives. 
पथ a. Ved. being on the way. 
पदं ind. in the interior of an inflected word. 
पदवी = सुषुम्णामध्यगतः पंथाः. 
परिधानं the innermost garment. 
पर्शव्य a. being between the ribs (as flesh). 
पवित्रः the Soma when in the straining vessel. 
पशुः [ अंतर्ग्राममध्ये पशवो यत्र] the time when the cattle are in the village or stables (from sunset to sunrise)
 अंतःपशौ पशुकामस्य सायं प्रातः Kāty. (सायं पशुषु ग्राममध्ये आगतेषु प्रातश्च ग्रामादनिःसृतेषु com.). 
पातः,  पात्यः {1} insertion of a letter (in gram.) {2} a post fixed in the middle of the sacrificial ground (used in ritual works)
 अंतःपूर्वेण यूपं परीत्यांतःपात्यदेशे स्थापयति Kāty. 
पातित,  
पातिन् a. {1} inserted. {2} included or comprised in
 falling within
 दंडकारण्य °ति आश्रमपदं K. 20. 
पात्रं Ved. interior of a vessel. 
पालः one who watches over the inner apartments of a palace. 
पुरं [अंतः अभ्यंतरं पुरं गृहं,  or पुरस्यांतः स्थितं] {1} inner apartment of a palace (set apart for women)
 female or women's apartments,  seraglio,  harem (so called from their being situated in the heart of the town,  for purposes of safety)
 व्यायम्याप्लुत्य मध्याह्ने भोक्तुमंतःपुरं विशेत् Ms. 7. 216,  221,  224
 कन्यांतःपुरे कश्चित्प्रविशति Pt. 1. {2} inmates of the female apartments,  a queen or queens,  the ladies taken collectively
 °विरहपर्युत्सुकस्य राजर्षेः Ś. 3
 K. 58
 ततो राजा सांतःपुरः स्वगृहमानीयाभ्यर्चितः Pt. 1
 कस्यचिद्राज्ञोंऽतःपुरं जलक्रीडां कुरुते ibid.
 °प्रचारः gossip of the harem Ms. 7. 153
 °समागतः Ś. 4
 also in pl.
 कदाचिदस्मत्प्रार्थनामंतःपुरेभ्यः कथयेत् Ś. 2.
 न ददाति वाचमुचितामंतःपुरेभ्यो यदा Ś. 6. 4. °जन women of the palace,  inmates of the female apartments
 °चर,  
अध्यक्षः,  
रक्षकः, -वर्ती guardian or superintendent of the harem,  chamberlain
 वृद्धः कुलोद्गतः शक्तः पितृपैतामहः शुचिः । राज्ञामंतःपुराध्यक्षो विनीतश्च तथेष्यते ॥ (of these five sorts are mentioned: 
वामनक,  जघन्य,  कुब्ज,  मंडलक and सामिन् see Bṛ. S.) °सहायः one belonging to the harem. 
पुरिकः [अंतःपुरे नियुक्तः,  -ठक्] a chamberlain = °चर. (
कः,  
का) a woman in the harem
 अस्मत्प्रार्थनामंतःपुरिके (का) भ्यो निवेदय Caṇḍ. K. 
पुष्पं [कर्म.] the menstrual matter of women,  before it regularly begins to flow every month
 वर्षद्वादशकादूर्ध्वं यदि पुष्पं बहिर्नहि । अंतःपुष्पं भवत्येव पनसोडुंबरादिवत् Kāśyapa
 °ष्पं is therefore the age between 12 and the menstruation period. 
पूय a. ulcerous. 
पेयं Ved. drinking up. 
प्रकृतिः f. {1} the internal nature or constitution of man. {2} the ministry or body of ministers of a king. {3} heart or soul. °प्रकोपः internal dissensions or disaffection
 अणुरप्युपहंति विग्रहः प्रभुमंतःप्रकृतिप्रकोपजः Ki. 2. 51. 
प्रकोपनं sowing internal dissensions,  causing internal revolts
 H. 3. 93. 
प्रज्ञ a. knowing oneself,  with an enlightened soul. 
प्रतिष्ठानं residence in the interior. 
बाष्प a. {1} with suppressed tears
 अंतर्बाष्पश्चिरमनुचरो राजराजस्य दध्यौ Me. 3. {2} with tears gushing up inside,  bedimmed with tears
 कोपात् °ष्पे स्मरयति मां लोचने तस्याः V. 4. 5. (
ष्पः) suppressed tears,  inward tears
 निगृह्य °ष्पं Bh. 3. 6
 Māl. 5. 
भावः,  
भावना see under अंतर्भू separately. 
भिन्न a. split or broken inside,  perforated,  bored (said of a pearl) Pt. 4 (also torn by dissensions). 
भूमिः f. interior of the earth. 
भेदः discord,  internal dissensions
 °जर्जरं राजकुलं Mk. 4 torn by internal dissensions
 अंतर्भेदाकुलं गेहं न चिराद्विनशिष्यति ‘a house divided against itself cannot long stand’. 
भौम a. subterranean,  underground. 
मदावस्थ a. having the rutting state concealed within
 R. 2. 7. 
मनस् a. {1} sad,  disconsolate,  dejected,  distracted. {2} one who has concentrated and turned his mind inward,  lost in abstract meditation. 
मुख a. (
खी f.) {1} going into the mouth,  pointing or turned inward
 Mv. 5. 26. {2} having an inward entrance or opening ( बाह्यवस्तुपरिहारेण परमात्मविषयकतया प्रवेशयुक्तं चित्तादि). {3} an epithet of the soul called प्राज्ञ,  when it is enjoying the sweet bliss of sleep (आनंदभुक् चेतोमुखः प्राज्ञः इति श्रुतेः). (
खं) a sort of surgical scissors (having an opening inside),  one of the 20 instruments mentioned by Suśruta in chapter {8} of Sūtrasthāna. 
मातृका [अंतःस्थाः षट्चक्रस्था मातृका अकारादिवर्णाः] a name given in the Tantras for the letters of the alphabet assigned to the six lotuses (पद्म) of the body
 °न्यासः a term used in Tantra literature for the mental assignment of the several letters of the alphabet to the different parts of the body 
मुद्र a. sealed inside
 N. of a form of devotion. 
मृत a. still-born. 
यागः mental sacrifice or worship,  a mode of worship referred to in the Tantras. 
यामः {1} suppression of the breath and voice. {2} °पात्रं,  a sacrificial vessel (ग्रहरूपं सामापराख्यं यज्ञियपात्रं)
 according to others,  a Soma libation made during the suppression of breath and voice
 सुहवा सूर्यायांतर्याममनुमत्रंयेत् Ait. Br. 
यामिन् m. {1} regulating the soul or internal feelings,  soul
 Providence,  Supreme Spirit as guiding and regulating mankind,  Brahma
 according to the Bṛ. Ār. Up. अंतर्यामिन् ‘the internal check’ is the Supreme Being and not the individual soul
 ‘who standing in the earth is other than the earth,  whom the earth knows not,  whose body the earth is,  who internally restrains and governs the earth
 the same is thy soul (and mine),  the internal check अंतर्यामिन्,  &c. &c.
 अंतराविश्य भूतानि यो बिभर्त्यात्मकेतुभिः । अंतर्यामीश्वरः साक्षाद्भवेत् &c. {2} wind
 °ब्राह्मणं N. of a Brāhmaṇa included in the Bṛ. Ār. Up. 
योगः deep meditation,  abstraction. 
लंब a. acute-angular. (
बः) an acute-angled triangle (opp. बहिर्लंब) (the perpendicular from the vertex or लंब falling within अंतर् the triangle). 
लीन a. {1} latent,  hidden,  concealed inside
 °नस्य दुःखाग्नेः U. 3. 9
 °भुजंगमं Pt. 1. {2} inherent. 
लोम a. (P. V. 4. 117) covered with hair on the inside. (
मं) [अंतर्गतमाच्छाद्यं लोम अच्] the hair to be covered. 
वंशः = °पुरं q. v. 
वंशिकः,  
वासिकः [अंतर्वंशे वासे नियुक्तः ठक्] a superintendent of the women's apartments
 Pt. 3,  K. 93. 
वण (वन) a. situated in a forest
 °णो देशः P. VI. 2. 179 Sk. (
णं) ind. within a forest P. VIII. 4. 5. 
वत् a. being in the interior
 having something in the interior. 
वती (वत्नी) Ved. [अंतरस्त्यस्यां गर्भः] a pregnant woman
 अंतर्वत्नी प्रजावती R. 15. 13. 
वमिः [अंतः स्थित एव उद्गारशब्दं कारयति,  वण्-इन्] indigestion,  flatulence
 belching. 
वर्तिन्,  
वासिन् a. being or dwelling inside,  included or comprised in. 
वसुः N. of a Soma sacrifice (for राज्यकाम and पशुकाम). 
वस्त्रं,  
वासस् n. an under-garment Ks. 4. 52. 
वा a. [अंतः अंतरंगभावं अंतःकरणं वा वाति गच्छति स्निग्धत्वेन,  वा-विच् Tv.] forming part of oneself such as children,  cattle &c. °वत् a. (अस्त्यर्थे मतुप् मस्य वः) having progeny,  cattle &c
 अंतर्वावत्क्षयं दधे Rv. 1. 40. 7
 abounding with precious things inside. (
adv.) inwardly. 
वाणि a. [अंतः स्थिता शास्त्रवाक्यात्मिका वाणी यस्य] skilled or versed in scriptures,  very learned (शास्त्राविद्). 
विगाहः 
हनं entering within,  penetration. 
विद्वस् a. Ved. (विदुषी f.) knowing correctly or exactly (knowing the paths between heaven and earth) Rv. 1. 72. 7. 
वेगः inward uneasiness or anxiety,  inward fever. 
वेदि a. pertaining to the inside of the sacrificial ground. (
adv.) within this ground. (
दिः 
दी f.) [अंतर्गता वेदिर्यत्र देशे] the tract of land between the rivers Gaṅgā and Yamunā,  regarded as a sacred region and the principal seat of Āryan Brāhmaṇas
 cf. एते भगवत्यौ भूमिदेवानां मूलमायतनमंतर्वेदिपूर्वेण कलिंदकन्यामंदाकिन्यौ संगच्छेते A. R. 7
 it is supposed to have extended from Prayāga to Haridvāra and is also known by the names of शशस्थली and ब्रह्मावर्त. (
m. pl.) inhabitants of this land. 
वेश्मन् n. the inner apartments,  interior of a house. 
वेशिमकः a chamberlain. 
शरः internal arrow or disease. 
शरीरं internal and spiritual part of man
 the interior of the body. 
शल्य a. having in the interior an arrow,  pin or any such extraneous matter
 rankling inside. 
शिला N. of a river rising from the Vindhya mountain. 
श्लेषः 
श्लेषणं Ved. internal support (scaffolding &c.) एतानि ह वै वेदानामंतःश्लेषणानि यदेता व्याहृतयः Ait. Br. 
संज्ञ a. inwardly conscious (said of trees &c.)
 °ज्ञा भवंत्येते सुखदुःखसमन्विताः Ms. 1. 49. 
सत्त्व a. having inward strength &c. (
त्त्वा) {1} a pregnant woman. {2} the marking nut. 
संतापः internal pain,  sorrow,  regret. 
सरल a. upright at heart,  or having Sarala trees inside
 K. 51. 
सलिल a. with water (flowing) underground
 नदीमिवांतःसलिलां सरस्वतीं R. 3. 9. 
सार a. having inward strength and vigour,  full or strong inside
 powerful,  strong,  heavy or ponderous
 °रैर्मंत्रिभिर्धार्यते राज्यं सुस्तंभैरिव मंदिरं Pt. 1. 126
 °साराणि इंधनानि Dk. 132
 °रं घन तुलयितुं नानिलः शक्ष्यति त्वां Me. 20. (
रः) internal treasure or store,  inner store or contents
 वमंत्युच्चैरंतःसारं H. 2. 105 internal matter or essence (and pus). 
सुख a. whose delight is in self,  inwardly happy Bg. 5. 24 
सेनं ind. into the midst of armies. 
स्थ a. (also written अंतस्थ) being between or in the midst. (
स्थः 
स्थाः) a term applied to the semivowels,  य्,  र्,  ल्,  व् as standing between vowels and consonants and being formed by a slight contact of the vocal organs (ईषत्स्पृष्टं अंतस्थानां)
 or they are so called because they stand between स्पर्श (क-म) letters and उष्मन् (श,  ष,  स,  ह). 
स्था {1} a deity of the vital organs. {2} N. of one of the Ṛgveda hymns. °मुद्गरः the malleus of the ear. 
स्वेदः [अंतः स्वेदो मदजलस्यंदनं यस्य] an elephant (in rut). 
हणनं striking in the middle. 
हननं N. of a country बाहीक P. VIII. 4. 24 Sk. 
हस्तं ind. in the hand,  within reach of the hand. 
हस्तीन a. being in the hand or within reach of the hand. 
हासः laughing inwardly (in the sleeves),  a secret or suppressed laugh
 सांतर्हासं कथितं Me. 111 with a suppressed laugh,  with a gentle smile. 
हृदयं the interior of the heart. 

Monier Williams Cologne

English

 अन्त॑र् a ind.
  within,  between,  amongst,  in the middle or interior. (As a prep.   with loc.
  ) in the middle,  in,  between,  into
 (with acc.
  ) between
 (with gen.
  ) in,  in the middle. (ifc. ) in,  into,  in the middle of,  between,  out of the midst of

 अन्तर् [cf.   Zend antarě
 Lat.
  inter
 Goth.
  undar].

 अन्तर् b is sometimes compounded with a following word like an adjective,  meaning interior,  internal,  intermediate.

Monier Williams 1872

English

 अन्तर् अन्तर्,  ind. within,  between,  amongst, 
in the middle or interior
 a particle of assent.
(As a prep. with loc.) in the middle,  in,  between,  in-
to
 (with acc.) between
 (with gen.) in,  in the middle.
(When used at the end of a compound) in,  into, 
in the middle of,  between,  out of the midst of [cf.
Zend antarĕ
 Lat. inter
 Goth. undar].
Sometimes अन्तर् is compounded with a following
word like an adjective,  meaning interior,  internal, 
intermediate.
—अन्तः-करण,  अम्,  n. the internal
and spiritual part of man,  the seat of thought and
feeling,  the mind,  the thinking faculty,  the heart, 
the conscience,  the soul.
—अन्तः-कल्प,  अस्,  m. a
certain number of years (in Buddhism).
—अन्तः-
कुटिल,  अस्,  आ,  अम्,  internally crooked
 fraudulent
(अस्),  m. a couch.
—अन्तः-कृमि,  इस्,  m. a disease
caused by worms in the body.
—अन्तः-कोटर-पुष्-
पी,  a various reading for अण्ड-कोटर-पुष्पी,  q. v.
—अन्तः-कोण,  अस्,  m. the inner corner.
—अन्तः-
कोप,  अस्,  m. inward wrath.
—अन्तः-कोश,  अम्,  n., 
Ved. the interior of a store-room.
—अन्तः-पट,  अस्, 
अम्,  m. n. a cloth held between two persons who
are to be united (as bride and bridegroom,  or pupil
and teacher) until the right moment of union is
arrived.
—अन्तः-पदम्,  ind. in the middle of an
inflected word.
—अन्तः-परिधान,  अम्,  n. the in-
nermost garment.
—अन्तः-परिधि,  ind. in the inside
of an enclosure.
—अन्तः-पर्शव्य or अन्तः-पार्-
श्व्य,  अस्,  आ,  अम्,  being between the ribs (as flesh).
—अन्तः-पवित्र,  the Soma when in the straining-
vessel (?).
—अन्तः-पशु,  ind. from evening till morn-
ing (while the cattle is in the stables).
—अन्तः-पात
or अन्तः-पात्य,  अस्,  m. (in gram.) insertion of a
letter
 a post fixed in the middle of the place of
sacrifice.
—अन्तः-पातित,  अस्,  आ,  अम्,  or अन्तः-पातिन्, 
ई,  इनी,  इ,  inserted,  included in.
—अन्तः-पात्र,  अम्, 
n.,  Ved. the interior of a vessel.
—अन्तः-पादम्, 
ind. within the Pāda of a verse.
—अन्तः-पाल,  अस्, 
m. one who watches the inner apartments of a palace.
—अन्तः-पुर,  अम्,  n. the king's palace,  the female
apartments,  gynæceum
 those who live in the female
apartments
 a queen.
—अन्तःपुर-चर,  अस्,  m.
guardian of the women's apartments.
—अन्तःपुर-
जन,  अस्,  m. the women of the palace.
—अन्तःपुर-
प्रचार,  अस्,  m. the gossip of the women's apart-
ments.
—अन्तःपुर-रक्षक,  अस्,  m. or अन्तः-
पुर-वर्तिन्,  ई,  m. or अन्तःपुराध्यक्ष (°र-
अध्°),  अस्,  m. superintendent of the gynæceum,  cham-
berlain.
—अन्तः-पुर-सहाय,  अस्,  m. belonging to
the gynæceum (as an eunuch,  &c.).
—अन्तः-पुरिक, 
अस्,  m. superintendent of the gynæceum
 (आ),  f. a
woman in the gynæceum.
—अन्तः-पूय,  अस्,  आ,  अम्, 
ulcerous.
—अन्तः-पेय,  अम्,  n.,  Ved. supping up, 
drinking.
—अन्तः-प्रकृति,  इस्,  f. the heart,  the
soul,  the internal nature or constitution of a man.
—अन्तः-प्रज्ञ,  अस्,  आ,  अम्,  internally wise,  know-
ing one's self.
—अन्तः-प्रतिष्ठान,  अम्,  n. resi-
dence in the interior.
—अन्तः-प्रतिष्ठित,  अस्,  आ, 
अम्,  residing inside.
—अन्तः-शर,  अस्,  m. an internal
arrow or disease.
—अन्तः-शरीर,  अम्,  n. the inter-
nal and spiritual part of man.
—अन्तः-शल्य,  अस्, 
आ,  अम्,  having a pin or extraneous body sticking in-
side.
—अन्तः-शिला,  f.,  N. of a river.
—अन्तः-श्लेष, 
अस्,  m. or अन्तः-श्लेषण,  अम्,  n.,  Ved. internal sup-
port.
—अन्तः-सञ्ज्ञ,  अस्,  आ,  अम्,  internally conscious.
—अन्तः-सत्त्वा,  f. a pregnant woman
 the mark-
ing nut (Semecarpus Anacardium L.).
—अन्तः-सद-
सम्,  ind. in the middle of the assembly.
—अन्तः-
सार,  अस्,  आ,  अम्,  having internal essence
 (अस्),  m.
internal treasure,  inner store or contents.
—अन्तः-
सुख,  अस्,  आ,  अम्,  internally happy.
—अन्तः-सेनम्, 
ind. into the midst of the armies.
—अन्तः-स्थ,  अस्, 
आ,  अम्,  being in the midst or between
 a term ap-
plied to the semivowels,  as standing between the con-
sonants and vowels
 (आ),  f. the god of the vital
organs
 an epithet of one of the Ṛg-veda mantras.
—अन्तःस्थ-मुद्गर,  अस्,  m. (in anatomy) the
malleus of the ear.
—अन्तः-स्वेद,  अस्,  m. an ele-
phant.
—अन्तर्-अंस or अन्तरांस (°रा-अं°),  अस्, 
अम्,  m. n. the part of the body between the shoul-
ders,  the breast.
—अन्तर्-अग्नि,  इस्,  m. the interior fire, 
digestive force.
—अन्तर्-अङ्ग,  अस्,  आ,  अम्,  interior, 
proximate,  related,  being essential to,  or having refer-
ence to the essential part of the अङ्ग or base of a
word.
—अन्तरङ्ग-तर,  अस्,  आ,  अम्,  not essential
to the base of a word,  lit. beyond or external to it.
—अन्तरङ्ग-त्व,  अम्,  n. the state or condition of
an Antaraṅga.
—अन्तर्-अवयव,  अस्,  m. an inner
limb or part.
—अन्तर्-आकाश,  अस्,  m. the sacred ether
or Brahma in the interior part or soul of man.
—अन्तर्-आकूत,  अम्,  n. hidden intention.
—अन्तर्-
आगम,  अस्,  m. an additional augment between two
letters (in gram.).
—अन्तर्-आगार,  अस्,  m. the interior
of a house
—अन्तर्-आत्मन्,  आ,  m. the soul,  the inhe-
rent supreme spirit
 the internal feelings,  the heart
or mind.
—अन्तर्-आत्मेष्टकम् (°मन्-इष्°),  ind.
in the space between one's self and the (sacrificial)
bricks.
—अन्तर्-आपण,  अस्,  m. a market inside (a
town).
—अन्तराय,  see अन्तर्-इ.
—अन्तर्-आराम, 
अस्,  आ,  अम्,  rejoicing in one's self (not in the exterior
world).
—अन्तर्-आल or अन्तर्-आलक,  अम्,  n. inter-
mediate space
 अन्तराले,  in the midst,  in midway
(आल is probably for आलय).
—अन्तर्-इन्द्रिय,  अम्, 
n. an internal organ,  of which there are four,  viz.
मनस्,  बुद्धि,  अहङ्कार,  and चित्त.
—अन्तर्-
ईप,  अस्,  अम्,  m. n. (fr. अप्),  an island,  a promontory.
—अन्तर्-उष्य,  अम्,  n. (rt. वस्),  Ved. a secret abode.
—अन्तर्-गङ्गा,  f. the Ganges,  as supposed to com-
municate under-ground with a sacred spring in Mysore.
—अन्तर्-गडु,  उस्,  उस्,  उ,  unprofitable,  useless (filled
with worms).
—अन्तर्-गत,  &c.
 see under अन्तर्-
गम्.
—अन्तर्-गर्भ,  अस्,  आ,  अम्,  inclosing young
pregnant.
—अन्तर्-गिरम् or अन्तर्-गिरि,  ind. among
the mountains.
—अन्तर्-गुद-वलय,  अस्,  m. (in
medicine) the sphincter muscle.
—अन्तर्-गूढ-
विष,  अस्,  आ,  अम्,  having hidden poison within.
—अन्तर्-गृह,  अम्,  n. an inner apartment of the
house
 अन्तर्-गृहम् or अन्तर्-गेहम्,  ind. in the
interior of a house.
—अन्तर्-घण,  अस्,  or अन्तर्-
घन,  अस्,  m. a place between the entrance-door and
the house
 N. of a village.
—अन्तर्-घात,  अस्,  m.
striking in the middle.
—अन्तर्-ज,  अस्,  आ,  अम्,  bred
in the interior (of the body,  as a worm).
—अन्तर्-
जठर,  अम्,  n. the stomach.
—अन्तर्-जन्मन्,  अ, 
n. inward birth.
—अन्तर्-जम्भ,  अस्,  m. the inner
part of the jaws.
—अन्तर्-जल-चर,  अस्,  ई,  अम्,  going
in the water.
—अन्तर्-जात,  अस्,  आ,  अम्,  inborn,  inbred, 
innate.
—अन्तर्-जानु,  ind. between the knees
 (उस्, 
उस्,  उ),  being between the knees.
—अन्तर्-ज्ञान,  अम्, 
n. inward knowledge.
—अन्तर्-ज्योतिस्,  इस्,  इस्,  इस्,  having
the soul enlightened,  illuminated.
—अन्तर्-ज्वलन, 
अम्,  n. internal heat,  inflammation.
—अन्तर्-दग्ध, 
अस्,  आ,  अम्,  burnt inwardly.
—अन्तर्-दधन,  अम्, 
n. the distillation of spirituous liquor,  or a substance
used to cause fermentation.
—अन्तर्-दधान,  अस्, 
आ,  अम्,  vanishing,  disappearing,  hiding one's self
[cf. अन्तर्-धा].
—अन्तर्-दशा,  f. a technical term
in astrology.
—अन्तर्-दशाह,  अम्,  n. an interval of
ten days
 so अन्तर्-दशाहात्,  before the end of ten
days.
—अन्तर्-दाव,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. containing
fire.
—अन्तर्-दाह,  अस्,  m. internal heat,  or fever.
—अन्तर्-दुःख,  अस्,  आ,  अम्,  afflicted in mind,  sad.
—अन्तर्-दुष्ट,  अस्,  आ,  अम्,  internally bad,  wicked, 
vile.
—अन्तर्-दृष्टि,  इस्,  इस्,  इ,  looking into one's
own soul.
—अन्तर्-देश,  अस्,  m.,  Ved. an interme-
diate region of the compass.
—अन्तर्-द्वार,  अम्,  n.
a private or secret door within the house.
—अन्तर्-
धा,  &c.
 see. s. v. अन्तर्-धा,  p. 45.
—अन्तर्-ध्यान, 
अम्,  n. profound inward meditation.
—अन्तर्-नगर, 
अम्,  n. the palace of a king.
—अन्तर्-निविष्ट,  अस्, 
आ,  अम्,  gone within,  being within.
—अन्तर्-निष्ठ, 
अस्,  आ,  अम्,  engaged in internal reflection.
—अन्तर्-
भवन,  अम्,  n. the interior of a house.
—अन्तर्-
भाव,  &c.
 see अन्तर्-भू,  p. 45.
—अन्तर्-भावना, 
f. inward meditation or anxiety
 a technical term in
arithmetic
 rectification of numbers by the differences
of the products.
—अन्तर्-भूमि,  इस्,  f. the inner
part of the earth.
—अन्तर्-भौम,  अस्,  आ,  अम्,  being
in the interior of the earth
 subterranean.
—अन्तर्-
मनस्,  आस्,  आस्,  अस्,  sad,  perplexed.
—अन्तर्-मुख, 
अस्,  आ,  अम्,  going into the mouth
 (अम्),  n. a kind
of scissors used in surgery.
—अन्तर्-मुद्र (?),  sealed
inside
 N. of a certain form of devotion.
—अन्तर्-
मृत,  अस्,  आ,  अम्,  still-born.
—अन्तर्-याम,  अस्,  m.
the suppression of the breath and voice
 a Soma liba-
tion during this act.
—अन्तर्-याम-ग्रह,  अस्,  m.
the Soma libation Antar-yāma
 the performing of
such a libation.
—अन्तर्-यामिन्,  ई,  m. checking or
regulating the internal feelings
 the soul
 providence
the supreme spirit as regulating and guiding mankind
Brahmā.
—अन्तर्-योग,  अस्,  m. deep thought,  ab-
straction.
—अन्तर्-लम्ब,  अस्,  आ,  अम्,  acute-angular
(अस्),  m. a triangle in which the perpendicular falls
within,  an acute-angled triangle.
—अन्तर्-लीन,  अस्,  आ, 
अम्,  inherent.
—अन्तर्-लोम,  अस्,  आ,  अम्,  covered
with hair on the inner side.
—अन्तर्-वंश,  अस्,  m.
the gynæceum
 see अन्तः-पुर.
—अन्तर्-वंशिक, 
अस्,  m. superintendent of the women's apartments.
—अन्तर्-वण,  अस्,  आ,  अम्,  situated in a forest
(अम्),  ind. within a forest.
—अन्तर्-वत्,  आन्,  अती,  अत्, 
being in the interior.
—अन्तर्-वती,  Ved. or अन्तर्-
वत्नी,  f. a pregnant woman.
—अन्तर्-वमि,  इस्,  m.
flatulence,  indigestion.
—अन्तर्-वर्तिन्,  ई,  इनी,  इ,  or
अन्तर्-वसत्,  अन्,  अन्ती,  अत्,  internal,  included,  dwelling
in.
—अन्तर्-वसु,  उस्,  m.,  N. of a Soma sacrifice.
—अन्तर्-वस्त्र,  अम्,  n. an under garment.
—अन्तर्-
वाणि,  इस्,  इस्,  इ,  skilled in sacred sciences.
—अन्तर्-
वावत्,  आन्,  अन्ती,  or अती,  अत्,  Ved. abounding inter-
nally with precious things,  hidden
 (वत्),  ind. in-
wardly.
—अन्तर्-वाष्प,  अस्,  m. suppressed tears
(अस्,  आ,  अम्),  containing tears.
—अन्तर्-वासस्,  अस्,  n.
an inner or under garment.
—अन्तर्-विगाहन,  अम्, 
n. entering within.
—अन्तर्-विद्वस्,  वान्,  उषी, 
वस्,  Ved. knowing (the paths) between (earth and
heaven)
 knowing exactly.
—अन्तर्-वेग,  अस्,  m. in-
ternal uneasiness or anxiety
 inward fever.
—अन्तर्-
वेदि,  इस्,  इस्,  इ,  belonging to the inside of the sacri-
ficial ground
 (इ),  ind. within this ground
 (इस् or ई), 
f. the Doab or district between the Gaṅgā and Ya-
munā rivers.
—अन्तर्-वेश्मन्,  अ,  n. the inner apart-
ments,  the interior of a building.
—अन्तर्-वेश्मिक, 
अस्,  m. superintendent of the women's apartments.
—अन्तर्-हणन,  अम्,  n. striking in the middle.
—अन्तर्-हनन,  अस्,  m.,  N. of a village.
—अन्तर्-
हस्तम्,  ind. in the hand,  within reach of the hand.
—अन्तर्-हस्तीन,  अस्,  आ,  अम्,  being in the hand or
within reach.
—अन्तर्-हास,  अस्,  m. laughing inwardly
suppressed laughter
 (अम्),  ind. with suppressed laugh.
—अन्तर्-हित,  see अन्तर्-धा,  p. 45.
—अन्तर्-हृ-
दय,  अम्,  n. the interior of the heart.
—अन्तस्-तप्त, 
अस्,  आ,  अम्,  internally heated or harassed.
—अन्तस्-
ताप,  अस्,  m. inward heat
 (अस्,  आ,  अम्),  burning
inwardly,  burning with passion.
—अन्तर्-तुषार,  अस्, 
आ,  अम्,  having dew in the interior.
—अन्तस्-तोय,  अस्, 
आ,  अम्,  containing water.
—अन्तस्-पथ,  अस्,  आ,  अम्, 
Ved. going within the clefts or hollows (of moun-
tains),  being on the way.

Macdonell

English

 अन्तर् antár,  ad. within,  inwards
 prp. in,  🞄[Page17-3] 🞄within (g.,  lc.,  —°)
 between,  among (ac.,  g.,  🞄lc.)
 out of (ab.,  g.).

Goldstucker

English

 अन्तर् ind. (see निपात,  गति,  उपसर्ग). A particle implying
	^1 within,  in the middle, 
	^2 between, 
	^3 under,  in its literal and
metaphorical acceptations. It is used either adverbially or as
a separable preposition or as a prefix to verbs and occurs
also,  but seldom,  in the sense of a noun. With nouns,  if
preceding them it may form Tatpur.,  Bahuvr. and Avyayībh., 
if following them indecl. Tatpur. compounds. It means:
I. (if used adverbially)
	^1 In the middle,  within
 mostly
followed or preceded by a noun in the locat.
 e. g. अप्स्वन्त-
रमृतम्.
	^2 In the interior (said of a kingdom &c.)
 e. g.
लघुवृत्तितया भिदां गतं वहिरन्तश्च--comm. वहिर्मित्रादि-
जनपदेषु । अन्तरमात्यादिषु--नृपस्य मण्डलम् । अभिभूय
हरत्यनन्तरः &c.).
	^3 In the mind,  in the heart,  e. g. अभ्यु-
दयानन्तरसावधित मुदा नैषधप्रियानन्तरसा.
	^4 By way of
enclosing or seizing,  e. g. अन्तर्हत्वा मूषिकां श्येनो गतः
(comm. = परिगृह्य)
 comp. III. 1. [This meaning is meant
by the native Koshas when they render अन्तर् by स्वी-
कारे,  for the Kaśikā interprets Pāṇini I. 4. 65. ‘परिग्रहः
स्वीकरणम्’
 Mathureśa has probably misunderstood the
bearing of स्वीकरण when substituting for the latter word
the interpretation अङ्गीकृतौ.]
II. (as a separable preposition)
	^1 Within, 
	^2 Between
followed or preceded
	a. by the genitive,  e. g. तस्मान्नाक्ष्या-
दित्ययोरन्तः परमेश्वरः
 or हिरण्मय्योः कुश्योरन्तरवहित आस
	b. (ved.) by the accus.,  e. g. रोदसी अन्तरुर्वी.
III. (as a prefix to verbs)
	^1 In the middle,  between,  e. g.
अन्तर्हत्य ‘having struck in the middle’
 compare on the
contrary अन्तर्हत्वा 1. 3.
	^2 Under (implying disappearance)
e. g. धा with अन्तर् to hide,  to make invisible,  comp. also
अन्तर्धि,  अन्तर्धा &c. [The intimate relation between अन्तर्
and the radical or verb in the latter cases is indicated not
only by the influence this particle exercises on the meaning
of the radical and its derivatives,  but also by the effect it
has on the formation of the gerund (comp. अन्तर्हत्वा I. 4.
and अन्तर्हत्य III. 1.) and by the change it may produce in
the dental न् of the radical and its derivation affixes,  comp.
e. g. अन्तरयण,  अन्तर्हणन &c.]
IV. (as an indeclinable noun)
	^1 The interior,  any thing
not belonging to the exterior world,  e. g. अन्तर्वहिरिति
कार्यद्रव्यस्य कारणान्तरवचनादकार्ये तदभावः
 or भुवोऽन्त-
रूर्ध्वमधश्च.
	^2 The heart,  e. g. राक्षम भक्ष मां…अन्तरदाम्
(= हृदयं दत्तवती). Compare also अन्तर्वत् and अन्तरा.
V. (in composition with nouns) In the middle of,  in the in-
terior of,  in the heart of
	^1 before the noun:
	a. in Tatpur.,  e.
g. अन्तर्ज,  अन्तर्दुष्ट
 in several comp. of this class,  it may
seem as if the latter part depended on अन्तर् in the genitive, 
e. g. अन्तःशरीर the interior of the body,  अन्तर्हृदय the
interior of the heart,  but it is more correct to consider
these interpretations as arising from such as ‘the body
in its interior &c.’
 comp. several comp. beginning with
अग्र,  e. g. अग्रनख,  अग्रहस्त &c.
 the न् is changed to
ण in the Tatpur. अन्तर्वण and अन्तरयण qq. vv.
 see also
अन्तरीप.
	b. in Bahuvr.,  e. g. अन्तःस्वेद,  अन्तर्वाष्प
 some-
times meaning ‘from the interior’,  e. g. अन्तःसुख,  अन्तःप्रज्ञ.
	c. in Avyayībh.,  e. g. अन्तर्वेश्मम्,  अन्तर्गिरि.
	^2 After the
noun,  in indecl. Tatpur.,  e. g. ते नालिकेरान्तरपः पिबन्तः
 or
जलान्तश्चन्द्रचपलम्
 or उदरान्तः प्रविश्य
 in such compounds
some comm. consider the former part as representing the
sense of a locative,  not of a genitive (‘अव्ययत्वात्षष्ठीसमा-
सप्रतिषेधः’),  others not
 e. g. संप्रवेष्टुमिव योषित ईषुः श्लि-
ष्यतां हृदयमिष्टतमानाम् । आत्मनः सततमेव तदन्तर्वर्तिनो न
खलु नूनमजानन् (comm. तेषामिष्टतमानामन्तर्हृदये).
VI. See अन्तरा. E. अम्,  uṇ. aff. अरन् and āgama तुट्
but see the Preface.

Benfey

English

 अन्तर् अन्तर्।
 I. adv. Within, 
Böhtl. Ind. Spr. 119
 Vikr. d. 8.
 II. prep.
Within,  with gen.  Bhag. 13,  15.
 III.
Combined and compounded with some
verbs and their derivatives.
 IV.
Former and latter part of compound
nouns implying the interior
 e. g.
अन्तः-करण,  the internal sense (cf. 
करण)
 अम्भोन्तर्,  i. e. अम्भस्-अन्तर्
in the water,  Yājñ. 1,  149. जन्तान्तर्, 
between the teeth,  Man.  5,  141. -- Cf. 
Lat. inter.

Apte Hindi

Hindi

अन्तर्
अव्य* - अम्+अरम् तुडागमश्च 
"(क) बीच में,  के मध्य,  में,  के अन्दर ,  (ख) के नीचे  "

अन्तर्
अव्य* - अम्+अरम् तुडागमश्च 
"(क) के मध्य,  के बीच,  के दरम्यान,  के अन्दर,  मध्य में या अंदर,  भीतर,  आंतरिक रूप से,  मन में,  (ख) ग्रहण करके या पकड़कर"

अन्तर्
अव्य* - अम्+अरम् तुडागमश्च 
"(क) में,  के मध्य,  बीच में,  के अन्दर,  (ख) के मध्य,  (ग) में,  के अन्दर,  भीतर,  बीच में "

अन्तर्
अव्य* - अम्+अरम् तुडागमश्च 
"आंतरिक रूप से,  के अन्दर की ओर,  आंतरिक,  गुप्त"

अन्तर्
अ* - "अम्+अरन्,  तुडागमश्च"
"अन्दर,  में,  भीतर"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अन्तर्
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಮಧ್ಯಭಾಗ
निष्पत्तिः - > अम (गतौ) - "अरन्" तुट्" च (उ० ५-६०)
प्रयोगाः - > "अन्तर्जलौघमवगाढवतः कपोलौ"
उल्लेखाः - > माघ० ५-३८
अन्तर्
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಒಳಭಾಗ
प्रयोगाः - > "अन्तः कञ्चुकिकञ्चुकस्य विशति त्रासादयं वामनः"
उल्लेखाः - > रत्ना० २-३
अन्तर्
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಸ್ವೀಕಾರ
अन्तर्
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಹೃದಯ
प्रयोगाः - > "अनाविलधियामन्तश्चिन्ता मणिरिव स्फुरन्"
उल्लेखाः - > याद० १-५२

L R Vaidya

English

 antar {% ind. %} This word is used- (1) adverbially
 (2) as a separable preposition
 (3) as a prefix to verbs,  and (4) in composition with nouns.When used adverbially,  it means- (1) ‘in the middle, ’ ‘within’ (generally with a noun in the loc.,  e.g. अप्स्वन्तरमृतम्)
 2. ‘in the interior’ (with a noun in the gen. प्रतिबलजलधेरन्तरौर्वायमाणे Ve.iii.),  लघुवृत्तितया भिदां गतं बहिरन्तश्च नृपस्य मण्डलम् Kir.ii.53
 (3) by way of seizing,  e.g. अन्तर्हत्वा मूषिकां श्येनो गतः.As a separable preposition,  it means- (1) ‘within’
 (2) ‘between’ (with a noun in the gen.,  e.g. हिरण्मय्योः कुश्योरन्तरवहित आस).As a prefix to verbs,  it means- (1) ‘in the middle, ’ ‘between, ’ as in अन्तर्हत्य
 2. ‘under.’In composition with nouns,  it means ‘in the middle of, ’ ‘in the interrior of, ’ ‘in the heart of’ e.g. अन्तर्गिरि,  उदरान्तः प्रविश्य.

E Bharati Sampat

Sanskrit

(वि) अन्तर्मध्ये गडुरिव व्यर्थः निष्फलः। १.निरर्थकः। ‘अन्तर्गडु निरर्थकम्’ वैज० । ‘काव्यान्तर्गडुभूता यसानु नेह प्रशस्यते निरर्थकम्’ वैज० ।

Bopp

Latin

 अन्तर् Praep. praef. interdum separ. (ut mihi videtur,  a
stirpe pronominali अन abjecto अ s. तर्,  sicut प्रातर्
a प्र et zend. 𐬀𐬭𐬆𐬥𐬌 extra a 𐬥𐬌𐬱 ex,  v. gr. comp.
293. et Burnoufii «Yaçna» p. XCIX.)
1) inter,  intus,  in
medio. SA. 5. 106. BH. 5. 24. 8. 22. N. 24. 34. c. gen. BH.
13. 15.
2) sub,  v. अन्तर्भूमि,  अन्तर्भूमिगत,  अन्तर्हित
(lat. inter,  goth. undar,  nostrum unter,  slav. on-ûtrj (*)
intra).
(*) De û pro an v. gr. comp. 255.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

अन्तर्
अ
अन्तर्,  रन्ध्र,  वस्त्र,  विना,  मध्य,  व्यवधान,  अन्तरात्मन्,  बहिर्योग,  काश,  विशेष,  अवसर
रन्ध्रे वस्त्रे विना मध्ये व्यवधानेऽन्तरात्मनि ।
बहिर्योगे च काशे च विशेषेऽवसरेऽन्तरः ॥ ३४ ॥
verse 1.1.1.34
page 0003

Lanman

English

 antár,  adv. inward,  inwardly,  within
prep.,  w. loc.: between,  among,  within
along with,  78^12
 cf. √√i,  gam,  dhā. [cf.
Lat. inter,  ‘between.’]

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
रहस्युपांशु मध्येऽन्तरन्तरेणान्तरेऽन्तरा ॥ १५३८ ॥
-wordlist-
 
रहस् (क्ली),  उपांशु (अ),  मध्य (क्ली),  अन्तर् (अ),  अन्तरेण (अ),  अन्तरे (अ),  अन्तरा (अ)

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अन्तर्,  व्य,
   (अम् + अरन् तुडागमश्च ।) मध्यं ।प्रान्तं । स्वीकारः । इति विश्वः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अन्तर् अव्य०
  अम--अरन् तुडागमश्च । मध्ये,  “अन्तःशाक्तावहिःशैवाः सभायां वैष्णवा मता” इति तन्त्रम् । “अन्त-र्विश्वानि भेषजा” ऋ० १,  २३,  २० “अप्स्वन्तरमृतमप्सु”इति ऋ० १,  २३,  १९,  “न श्मश्रुणि गतान्यास्यान्नदन्तान्तरधिष्ठितमिति” मनुः “प्रतिबलजलधेरन्तुरौ-र्वायमाण” इति “अन्तर्ज्वालावलीढेति” च वेणी० ।सर्व्वमध्यस्थे परमेश्वरे देहमध्यस्थे जीवे च अन्तःप्रज्ञःअन्तर्ज्योतिरित्यादि । चित्ते “अन्तर्गता मदनवह्निशिखा-वली येत्युद्भटः “अन्तर्गतं प्राणभृतां हि वेदेति” रघुः ।प्राप्ते,  स्वीकारे च । अस्य च मध्यार्थेऽव्ययीभावः ।अन्तर्जलधि अन्तुर्गृहमित्यत्यादि अव्य०
  ।

Capeller

German

 अन्त॑र् Adv. innen,  innerlich,  hinein
 Praep.
in,  innerhalb (Loc.,  Gen.  o. —°
 zwischen, 
unter (inten)inmitten (Loc.,  Acc., 
Gen. ) aus — heraus (Abl. o. Gen).

Grassman

German

 antár (ursprünglich wahrscheinlich antári,  vgl. antári-kṣa und upári). Grundbegriff: ins Innere dringend oder im Innern befindlich
 also ins Innere hinein,  im Innern. Das Innere einer Mehrheit ist der Raum zwischen den einzelnen Dingen. (Vgl. osc. anter,  lat. inter,  goth. undar und ved. 2. ántara). Es erscheint als Richtungswort in Zusammenfügung mit den Verben: ās,  2. iṣ,  khyā,  1. gā,  cakṣ,  car,  1. dhā,  1. pat,  pā,  (bhā),  bhū,  yam,  3. vas,  2. vid,  vṛt,  vyā,  sad,  sṛj,  sthā,  spaś.
Ferner als selbständiges Adverb und als Präposition mit dem Acc.,  Abl.,  Loc.,  wobei an den mit dem Zeichen * versehenen Stellen vermöge der Trennung der Präposition von ihrem Nomen noch der adverbiale Gebrauch hindurchschimmert.
Adv. ins Innere hinein,  im Innern: {727, 3}
 {354, 6}
 {507, 4}
 {988, 4}(?)
 {999, 1}.
m. Acc.: zwischen,  sowol in der Ruhe als in der Bewegung: 〰 nadī́ {135, 9}
 〰 dyā́vā {240, 4}
 ubhé 〰 ródasī {303, 8}
 {782, 5}
 〰 mahī́ bṛhatī́ ródasī {603, 2}
 ródasī 〰 urvī́ {528, 1}
 {534, 24}
 ródasī* {518, 3}
 {871, 4}
 〰 mahī́ sámṛte {272, 3}
 jātā́n ubháyān 〰 {298, 2}
 〰 devā́n mártiāñś ca {622, 4}
 vas 〰 {168, 5}
 vidáthā* {452, 2}
 〰 sabardhúgas {724, 7}
 〰 kṛṣṇā́n {265, 21}.
m. Abl.: aus dem Innern hervor: 〰 áśmanas {484, 3}
 {820, 6}
 paramā́t 〰 ádres {799, 8}
 〰 āsíāt {865, 13}.
m. Loc. 1〉 in,  im Innern oder ins Innere hinein,  letzteres jedoch nur bei den Verben dhā,  sad (mit ní),  bei denen die Anschauung,  wie beim lat. ponere,  collocare,  die der Ruhe ist: 〰 duroṇé {70, 4}
 gárbhe 〰 {1003, 2}
 vavré 〰 {385, 3}
 {620, 3}
 hṛdí 〰 {354, 11}
 {785, 8}
 〰 āsáni {781, 2}
 yónau* {164, 32}
 {872, 6}
 upásthe 〰 {905, 3}
 samudré 〰 {159, 4}
 {709, 9}
 {1003, 1}
 〰 samudré {163, 4}
 {354, 11}
 {499, 3}
 〰 áśmani {130, 3}
 〰 pavítre {724, 5}
 sádasi své 〰 {235, 14}
 sádasi* {289, 12}
 dharúṇe {801, 5}
 uruájre 〰 {853, 9}
 yūthé 〰 {164, 17}
 〰 asmín (padé) {603, 5}
 ananté 〰 {297, 7}
 avṛké* {445, 4}
 acitré 〰 {347, 3}
 so auch bei Personen,  theils im eigentlichen Sinne: tué 〰 (agnaú) {527, 3}
 némasmin* {874, 10}
 dasmé 〰 {289, 15},  theils bildlich: in seiner Gemeinschaft: 〰 várune {602, 2}
 〰 asmin (ayajñiyé) {950, 4}. Ferner bei Abstracten: 〰 ājaú {887, 1}
 gharmé* {906, 3}. Ferner bei Pluralen,  die ein Ganzes bezeichnen: 〰 vṛtrásya jatháreṣu {54, 10}
 apsú 〰 {23, 19}. _{23, 20}
 {116, 24}
 {226, 7}
 {235, 3}
 {309, 4}
 {819, 1}
 {835, 6}*
 {853, 17}
 {856, 4}
 {871, 3}
 {951, 7}
 endlich bei Pluralen,  die den Begriff der Mehrheit festhalten,  in dem Sinne: im Innern,  ins Innere jedes einzelnen,  der [Page65] in diese Mehrheit eingeschlossen ist: síndhuṣu 〰 {784, 7}
 góṣu 〰 {932, 11}
 āmā́su 〰 (góṣu) {231, 2}
 {513, 4}
 prasū́ṣu 〰 {67, 9}
 vṛjanī́ṣu 〰 {164, 9}
 asmé 〰 {24, 7}
 bhúvaneṣu 〰 {157, 5}
 {1009, 3}.
2〉 zwischen mit dual.: camúos* {164, 33}
 áśmanos 〰 {203, 3}
 sádmanos* {289, 2}.
3〉 unter,  inmitten mit plur.: bhúvaneṣu 〰 {164, 31}
 {1003, 3}
 〰 jātéṣu {314, 4}
 patáyatsu 〰 {450, 5}
 gnā́su 〰 {161, 4}
 〰 devéṣu {649, 3}
 〰 ṛjréṣu {677, 18}
 〰 daśásu bāhúṣu {710, 13}
 〰 yūthéṣu {912, 15}. So auch bildlich (unter Begleitung von …): íḍāsu 〰 {416, 5}. _{416, 6}
 〰 vā́ṇīṣu {794, 4}.
antár ā́ mit Loc. inmitten: apsú 〰 {105, 1}
 {819, 1}
 arcíṣi* {779, 23}.

Burnouf

French

 अन्तर् अन्तर् prép. (forme de comparatif) entre,  parmi
 au
dedans de
 au milieu de
 sous
 séparément,  sans.
		 Zd. antare
 lat.
inter
 gr.
ἐντός
 goth. undar
 germ.  unter.
अन्तर n.
  l'intérieur
		 intervalle
 distance,  déchirure, 
trou
		 diversité
		 moment favorable.
		 Cause interne
 raison, 
motif. 
		 Ame
 l'âme suprême.
अन्तरा adv. au milieu
 dans l'intervalle.
अन्तरात्मन् m.
  âme
 vie interne
 sens intime.
अन्तराय m.
  empêchement,  obstacle interposé.
अन्तराल m.
  espace compris,  renfermé.

Stchoupak

French

 अन्तर्
 adv. à l'intérieur,  dans les appartements,  au milieu,  entre, 
dedans 
 prép. (loc. gén. ) et ifc. dans,  entre 
 hors de (l'intérieur de).
°अङ्ग- a. familier avec 
 m.
  confident 
 nt. cœur.
°आत्मक- -ई- a. intérieur.
°आत्मन्- m.
  âme,  cœur.
°आपण- m.
  marché intérieur.
°आय- a. qui va entre 
 m.
  obstacle,  chose interposée,  écran. 
°आराम- a. qui se réjouit intérieurement.
°इत- a. v. situé à l'intérieur ou en intermédiaire 
 caché, 
disparu 
 séparé 
 éclipsé 
 omis.
°इन्द्रिय- nt. organe interne.
°गत- a. v. allé dans 
 se trouvant dans 
 caché,  disparu 
°गत-मनस्- a. indisposé contre qq'un. 
°गल-गत- a. v. arrêté dans la gorge.
°गलित- a. v. tombé à l'intérieur.
°गिरि- m.
  n.
  de pays 
 °गिर्य- m.
  pl.
  n.
  d'un peuple.
°गूढ- a. v. caché à l'intérieur.
°गृह- nt. chambre intérieure ou à l'intérieur.
°जल-चर- °जल-निवासिन्- °जलेशय- a. qui vit dans les eaux.
°जलौघ- m.
  masse d'eau à l'intérieur.
°ज्योतिस्- a. éclairé à l'intérieur 
 nt. lumière intérieure.
°दशाह- nt. espace de dix jours.
°दाह- m.
  feu intérieur (fig.).
°दुःख- a. intérieurement triste.
°धन- nt. trésor intérieur ou caché.
°धा- f.
  cachette 
 °धि- m.
  id.
°धान- nt. disparition 
 cachette 
 °धानगति- f.
  fait de
disparaître 
 °धान-चर- a. marchant sans être vu.
°धैर्य- nt. fermeté intérieure.
°ध्वान्त- nt. ténèbres intérieures.
°नगर- nt. palais du roi.
°निखात- a. v. gravé.
°निवेशन- nt. appartement intérieur.
°निहित- a. v. disposé dedans.
°बाष्प- a. qui retient ses larmes 
 m.
  larmes contenues.
°भवनम् adv. dans la maison. 
°भाव- m.
  disparition 
 fait d'être dans.
°भिन्न- a. v. fendu à l'intérieur.
°भूत- nt. intériorité 
 cœur,  esprit 
 -त्व- = °भाव-।
°भूमि-गत- a. situé sous la terre 
 °भौम- id.
°भेद- m.
  fente intérieure.
°मदावस्थ- a. dont le mada n'a pas encore coulé au dehors.
°मनस्- a. abattu,  morose.
°मन्दिर- nt. gynécée,  harem. 
°मर्मन्- nt. cœur.
°मुख- a. tourné vers l'intérieur.
°मोद- m.
  joie intérieure.
°यामिन्- m.
  âme,  guide interne,  brahman. 
°लीन- a. v. caché 
 latent.
°वंशिक- m.
  surveillant du harem. 
°वस्त्र- °वासस्- nt. sous-vêtement.
°वाणि- a. instruit.
°वास- m.
  ifc. fait de séjourner dans.
°विष- a. qui contient du poison. 
°विह्वल- m.
  trouble intérieur.
°वृत्ति- f.
  condition interne.
°वेदि- m.
  pl.
  n.
  d'un peuple (entre Gange et Yamunā) 
 -ई- f.
  ce
pays.
°हास- m.
  rire contenu.
°हित- a. v. couvert,  caché 
 devenu invisible.
अन्तः-करण- nt. cœur,  sentiment 
 esprit.
°कोप- m.
  colère intérieure.
°पाल- m.
  garde du palais.
°पुर- nt. palais fortifié du roi 
 harem,  chambre des femmes 
 sg. et pl.
 
femmes du harem 
 -इका- f.
  femme du harem 
 °पुरचर- m.
  garde du
harem 
 qui a ses entrées au harem 
 °पुर-जन- m.
  (sg.) femmes du harem. 
°प्रकाश- m.
  vision intérieure.
°प्रकृति- f.
  pl.
  bases de l'État (en dehors du prince).
°प्रज्ञ- a. qui a tourné sa connaissance vers l'intérieur.
°प्रमोद- m.
  joie intérieure.
°शरीर-स्थ- a. qui se tient dans le corps.
°शल्य- nt. flèche dans le cœur (fig.).
°शान्ति- f.
  repos intérieur.
°संज्ञ- a. qui ne manifeste pas sa conscience.
°सत्त्व- nt. essence intérieure.
°सदस्- nt. salle d'assemblée.
°सलिल- a. dont l'eau coule à l'intérieur 
 -अम् dans
l'eau.
°सानु adv. dans le flanc de la montagne.
°सार- a. qui a de la force en soi 
 nt. force intérieure 
 suc
intérieur 
 argent caché 
 contenu.
°सुख- a. heureux intérieurement.
°स्थ- a. situé à l'intérieur ou dans (gén.  ou ifc.).
°स्पर्श- a. qui ressent (les impressions) intérieurement.
°स्मेर- a. qui rit intérieurement.
अन्तश्-चर- a. qui se meut dans le corps,  interne.
अन्तस्-ताप- m.
  feu intérieur 
 a. qui brûle intérieurement.
°तुषार- a. à l'intérieur de quoi il y a de ta rosée.
°तोय- a. qui contient de l'eau.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.