| YouTube Channel

अन्तरिक्ष (antarikSa)

 
शब्दसागरः
English
अन्तरिक्ष
n.
 (-क्षं) The sky or atmosphere.
E.
 अन्तर् within, and ऋक्ष a star
in which are the stars: or ईक्ष to see
seen by the world
the
word is properly written with the long vowel, as अन्तरीक्ष, but the
short is substituted in poetry.
Capeller Eng
English
अन्त॑रिक्ष
n.
 the intermediate region,
i.e.
 the
atmosphere or air.
Yates
English
अन्तरि_क्ष (क्षं) 1.
n.
 The sky.
Spoken Sanskrit
English
अन्तरिक्ष - antarikSa -
n.
 - atmosphere
अन्तरिक्ष - antarikSa -
n.
 - atmosphere or sky
अन्तरिक्ष - antarikSa -
n.
 - talc
अन्तरिक्ष - antarikSa -
n.
 - air
अन्तरिक्ष - antarikSa -
n.
 - intermediate space between heaven and earth
अन्तरिक्ष - antarikSa -
n.
 - middle of the three spheres or regions of life
अन्तरिक्ष - antarikSa -
n.
m.
 - sky
Wilson
English
अन्तरिक्ष
n.
 (-क्षं) The sky or atmosphere.
E.
 अन्तर within, and ऋक्ष a star
in which are the stars: or ईक्ष
to see
seen by the world
the word is properly written with the long vowel, as
अन्तरीक्ष, but the short is substituted in poetry.
Monier Williams Cologne
English
अन्त॑रिक्ष
n.
 the intermediate space between heaven and earth
(in the Veda) the middle of the three spheres or regions of life
the atmosphere or sky
the air
talc.
Monier Williams 1872
English
अन्तरिक्ष अन्तरिक्ष or अन्तरीक्ष, अम्, n.
(either fr. अन्तर्, ‘within, ’ and ईक्ष्, ‘to see, ’ or fr.
अन्तरि, loc., and क्ष, ‘dwelling within bodies
’
क्ष being fr. rt. क्षि), the intermediate space be-
tween heaven and earth
(in the Veda) the middle
of the three spheres or regions of life
the atmo-
sphere or sky
the air
talc.
—अन्तरिक्ष-क्षित्, त्,
त्, त्, dwelling in the atmosphere.
—अन्तरिक्ष-ग or
अन्तरिक्ष-चर, अस्, m. a bird.
—अन्तरिक्ष-प्रा,
आस्, आस्, m. f., Ved. filling the sky, irradiating the
firmament
travelling through the atmosphere (?).
—अन्तरिक्ष-प्रुत्, त्, त्, त् (rt. प्रु for प्लु), Ved.
floating over the atmosphere.
—अन्तरिक्ष-लोक,
अस्, m. the intermediate region or sky as a peculiar
world.
—अन्तरिक्ष-संशित, अस्, आ, अम्, sharpened
in the atmosphere.
—अन्तरिक्ष-सद्, त्, त्, त्, Ved.
dwelling in the atmosphere.
—अन्तरिक्ष-सद्य,
अम्, n., Ved. residence in the atmosphere.
—अन्तर्-
इक्षोदर (°क्ष-उद्°), अस्, आ, अम्, having an in-
terior as comprehensive as the atmosphere.
—अन्तर्-
ईक्ष-ग, अस्, आ, अम्, going in the atmosphere
(अस्),
m. a bird.
—अन्तरीक्ष-चर, अस्, ई, अम्, moving
through the atmosphere.
—अन्तरीक्ष-जल or अन्-
तरिक्ष-जल, अम्, n. the water of the atmosphere.
Macdonell
English
अन्तरिक्ष antár-ikṣa,
n.
 sky.
Goldstucker
English
अन्तरिक्ष Tatpur. n. (-क्षम्) The same as अन्तरीक्ष q. v.
Benfey
English
अन्तरिक्ष अन्तरिक्ष and अन्तरीक्ष
अन्तरीक्ष, i. e. अन्तर्-ईक्ष् + अ,
n.
 The
sky, Chr. 41, 21
30, 8.
Hindi
Hindi
(N) अंतरिक्ष
Apte Hindi
Hindi
अन्तरिक्षम्
नपुं*
 - अन्तर्+ईक्ष+घञ् पृषो* ह्र्स्वः वा
"आकाश और पॄथ्वी के बीच का मध्यवर्ती प्रदेश, वायु, वातावरण आकाश "
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अन्तरिक्ष
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಗನ /ಆಕಾಶ
निष्पत्तिः - > पृषो०
व्युत्पत्तिः - > अन्तः ऋक्षाण्यस्य
प्रयोगाः - > "अन्तरिक्षमणिदर्पणान्तरे"
उल्लेखाः - > याद० १७-२५
L R Vaidya
English
antari(rI)kza {% n. %} 1. The intermediate region between earth and heaven
2. the atmosphere, sky.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
०, अनन्त, अन्तरिक्ष, अभ्र, अम्बर, अम्बुद, असत्, आकाश, खं, ख, गगन, छिद्र, जलद, जलधर, जलधरपथ, दिव, नग्न, नभ, पयोद, पयोधर, पुष्कर, पूर्ण, पृथु, पृथुल, बिन्दु, मेघ, रन्ध्र, वरीय, विन्दु, वियत्, विष्णुपद, विष्णुपाद, विहायस्, वृहत्, व्योम, शून्य
Bopp
Latin
अन्तरिक्ष n. (ex अन्तर् et इक्ष a r. ईक्ष् videre, correpto
ई, suff. अ) aër.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
antarikṣa, adj. (= Skt. ānt°), of the atmosphere, atmospheric, of a class of gods, see deva
also antarīkṣa, and under antarīkṣecara, q.v.: LV 〔367.7〕 (devās)
Av 〔i.109.7〕 (devāsura … mahoragāḥ
Speyer em. ānt°).
Indian Epigraphical Glossary
English
antarikṣa (IE 7-1-2), ‘cypher’.
Lanman
English
antári-kṣa, n. the atmosphere, see 92^9 N.
[‘lying or situate in the middle’ between
heaven and earth: antar + kṣa: for mg,
cf. τὸ μεσηγό, as used of the aerial space
traversed by Iris.]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
अन्तरिक्ष Adj. (f. आ) Tāṇḍya-Br. 1, 3, 2 fehlerhaft für आन्त°.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
व्योमान्तरिक्षं गगनं घनाश्रयो विहाय आकाशमनन्तपुष्करे ।
अभ्रं सुराभ्रोडुमरुत्पथोऽम्बरं खं द्योदिवौ विष्णुपदं वियन्नभः ॥ १६३ ॥
-wordlist-
व्योमन् (क्ली), अन्तरिक्ष (क्ली), गगन (क्ली), घनाश्रय (पुं), विहायस् (पुंक्ली), आकाश (पुंक्ली), अनन्त (क्ली), पुष्कर (क्ली), अभ्र (क्ली), सुरपथ (पुं), अभ्रपथ (पुं), उडुपथ (पुं), मरुत्पथ (पुं), अम्बर (क्ली), ख (क्ली), द्यो (स्त्री), दिव् (स्त्री), विष्णुपद (क्ली), वियत् (क्ली), नभस् (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
नभस्
नभस्, मरुद्वर्त्मन्, वियत्, विहायस्, तारापथ, पुष्कर, अन्तरिक्ष, व्योमन्, अम्बर, विष्णुपद, ख, द्यौ, विहायसा, गगन, द्यु
नभो मरुद्वर्त्म वियद्विहाय-
स्तारापथः पुष्करमन्तरिक्षम् ।
व्योमाम्बरं विष्णुपदं च खं द्यौ-
र्विहायसा स्याद्गगनं तथा द्युः ॥ १३७ ॥
verse 1.1.1.137
page 0017
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अन्तरिक्षं,
क्ली,
 (अन्तर्मध्ये ऋक्षाणि नक्षत्राणि यस्यतत्, पृषोदरादित्वात् ऋकारस्य इकारः । अन्त-रीक्षमिति पाठे ऋकारस्य ईकारः ।) अन्त-रीक्षं । आकाशं । इति छान्दसं । इत्यमरटीकायांपुरुषोत्तमजातरूपसुभूतिरायादयः ॥
(“अन्तरिक्षगतांश्चैव मुनीन् देवांश्च पीडयेत्” ।इति मनुः ।)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अन्तरिक्ष
न०
 अन्तः स्वर्गपृथिव्योर्मध्ये ईक्ष्यते ईक्ष--कर्म्मणिघञ्, अन्तः ऋक्षाणि अस्य वा पृषो० पक्षे ह्रस्वः ऋकारस्यरित्वं वा । पक्षिमेघसञ्चारयोग्ये भूलोकस्वर्गमध्यवर्त्तिनिआकाशप्रदेशे । “पृथिवी हिङ्कारोऽन्तरिक्षं प्रस्ताव”इति छा० उप० । “अन्तरिक्षगतांश्चैव मुनीन् देवांश्चइति” मनुः । “तिर्य्यक् चान्तरिक्षं व्यपोहितमिति”अथ० । “अदितिर्द्यौरदितिरन्तरिक्षमिति” ऋ० १, ८९, १० । “अदितिरदींना अखण्डनीया वा पृथिवी देव-माता वा सैव द्यौर्द्योतनशीलो नाकः ततश्च सैवान्तरिक्षम्अन्तरा द्यावापृथिव्योर्मध्ये ईक्ष्यमाणं व्योमेति” भा० ।“विश्वमाप्रा अन्तरिक्षमिति” ऋ० १, ५२, १३ । अन्तरिक्ष-मन्तरिक्षान्तं द्यावापृथिव्योर्मध्ये वर्त्तमानमाकाशं विश्वंसर्वमिति” भा० । “दिवञ्च पृथिवीं चान्तरिक्षमथो स्वरिति”सन्ध्यामन्त्रः । ततश्च द्यावापृथिवीमध्यस्थाकाशस्यैवभुवर्लोकरूपस्यान्तरिक्षत्वम् । “सादयाम्यन्तरिक्षस्य धर्त्त्री-मिति” य० १४, ५ । अन्तरिक्षस्य भुवर्लोकस्य धर्त्त्री-मिति” वेददीपः । अत्र अन्तरीक्षमपि । अस्यचान्तरीक्ष-निरुक्तिः श्रुतौ । “योऽन्वरे नाकाश आसीदन्तरीक्षमभव-दीक्षं हि तन्नाम ततः पुरान्तरा वा इदानीमीक्षमभूदिति”तस्मादन्तरीक्षमिति” ।
Capeller
German
अन्त॑रिक्ष
n.
 Luftraum.
Grassman
German
antári-kṣa, n., das in der Mitte [antári = antár] liegende [kṣa wie in dyu-kṣá, von kṣi, wohnen, sich aufhalten, womit kṣā́, die Wohnstätte, zu vergleichen ist, Weber, Ind. St. 〔1, 187〕], das zwischen Himmel und Erde liegende, der Luftraum, die Luft, bisweilen fast persönlich gedacht
dazu die Adjectiven urú, urúloka, várīyas, máhi.
-am {52, 13}
{73, 8}
{89, 10}
{91, 22}
{115, 1}
{203, 2}
{206, 2}
{242, 8}
{256, 2}
{264, 9}
{268, 10}
{288, 19}
{310, 2}
{348, 7}
{349, 5}
{353, 3}
{355, 11}
{396, 16}
{408, 4}
{409, 2}
{439, 2}. _{439, 3}
{449, 2}
{488, 4}
{502, 11}
{510, 5}
{551, 5}
{614, 3}
{620, 23}
{634, 7}
{793, 5}
{879, 5}
{885, 7}
{891, 2}
{892, 9}. _{892, 11}
{914, 3}
{915, 6}
{916, 14}
{950, 6}
{954, 2}
{965, 2}
{975, 1}
{979, 3}
{1016, 3}.
-ena {25, 7} (pátatām)
{161, 14} (vā́tas 〰 yāti)
{627, 35}
{717, 2}
{775, 8}
{962, 4}.
-āt {48, 12}
{61, 9}
{264, 11}
{280, 3}
{407, 8}
{623, 20}
{628, 3}. _{628, 4}
{775, 27}
{894, 5}
[Page66] {896, 11}
{915, 11}
{984, 1} (-aat).
-asya {110, 6} nṛ́bhyas.
-e [L.] {35, 11}
{165, 2}
{221, 3}
{231, 4}
{240, 8}
{406, 7}
{427, 1}
{439, 5}
{487, 11}
{493, 13}
{499, 3}
{555, 3}
{629, 2}
{630, 6}
{706, 5}
{739, 6}
{831, 5}
{906, 5}
{913, 3}. _{913, 6}
{947, 5}
{994, 3}.
-āṇi {35, 7}
{626, 15}
{632, 24}
{870, 8}
{891, 4} (rocanā́).
-ā {463, 8}
{591, 3}.
antári-kṣa:
-eṇa {777, 16}
-e {205, 3}.
Burnouf
French
अन्तरिक्ष अन्तरिक्ष ou अन्तरीक्ष
n.
 (ईक्ष्) m à
m.
 le
transparent, c-à-d. l'air.
अन्तरीक्षग
m.
 (गम्) oiseau.
अन्तरीक्षचर a. qui va dans l'air.
Stchoupak
French
अन्तरि-क्ष-
nt. espace aérien, air, ciel.
°क्षित्- a. qui habite dans les airs.
°लोक-
m.
 ciel.
°सद्- a. situé dans les airs.
अन्तरीक्ष-ग- a. qui va dans les airs
m.
 oiseau.