| YouTube Channel

अन् (an)

 
Capeller Eng
English
अन् अ॑निति अ॑नति breathe, live. — अप breathe out or
away. उद् breathe up, breathe away. प्र breathe in, respire, live.
C.
revive. वि breathe, breathe through. सम् breathe, live. अनुसम्
breathe after.
Yates
English
अन् (लु, घ) अनिति 2.
a. To live or
breathe.
अन् (य, ङ) अन्यत्ते 4.
d. To live.
Apte
English
अन् [an], 2
P.
 [अनिति, आन-नी-त्, आन, अनितुम्, अनित]
To breathe
आनीदवातं स्वधया तदेकम्
Rv.*
 1.129.2.
To move, go about, live
को ह्येवान्यात् यद्येष आकाश आनन्दो न स्यात् Taitt. Up.
To gasp, pant with thirst (Ved. ).Caus. आनयति
desid.
 अनिनिषति.
A.
 To live. -1
P.
 आनयति. also 1
P.
 अनति, to worship.
अन् [an],
m.
 [क्विप्] The soul
विश्वे चनेदना
Rv.*
 4.3.3.
Apte 1890
English
अन् {c2c} P. [अनिति, आन-नी-त्, आन, अनितुं, अनित] 1 To breathe
आनीदवातं स्वधया तदेकं Rv. 10. 129. 2.
2 To move, go about, live
को ह्येवान्यात् यद्येष आकाश आनंदो न स्यात् T. Up.
3 To gasp, pant with thirst (Ved.)
Caus. आनयति
desid. अनिनिषति.
(4 A.) To live.
अन् m. [क्विप्] The soul
विश्वे चनेदना Rv. 4. 30. 3.
Monier Williams Cologne
English
1. अन्-, occasionally अन-, (before a vowel) the substitute for 3. अ, or अ privative.
2. अन्
cl.
 2.
P.
 अ॑निति or अ॑नति, आन, अनिष्यति, आ॑नीत् [RV. x, 129, 2], to breathe, respire, gasp
to live,
L.
to move, go,
L.
 [cf. Gk. ἄνεμος
Lat.
 animus] :
Caus.
 आनयति:
Desid.
 अनिनिषति.
Monier Williams 1872
English
अन् 1. अन्-, occasionally अन अन-, (before
a vowel) the substitute for 3. अ, or अ privative.
(Before terminations commencing with vowels) the
substitute for the pronominal base अ, as in अनेन
(अन-इन)।
अन् 2. अन्, cl. 2. P. अनिति or Ved. अनति,
आन, अनिष्यति, आनीत्, अनितुम्, to breathe,
gasp, move, go, live [cf. Gr. ἄνεμος Lat. animus]:
Caus. आनयति, -यितुम्: Desid. अनिनिषति।
Macdonell
English
अन् AN, Ⅱ. P. án-i-ti, breathe. apa, 🞄exhale, abhi‿apa, breathe upon. pra, 🞄breathe
blow. anu-pra, breathe after. abhipra, inhale. vi, sam, breathe. anu-sam, 🞄breathe after.
Goldstucker
English
I. अन्. See अ III.
II. अन्. Considered as a substitute of इद् in इदम् in some
cases, viz. अनेन, अनया and अनयोः. See इदम् and अन.
III. अन् I. (अन-अदादि-रुदादि-उदात्त-परस्मैपदिन्) r. 2d cl.
par. (अनिति- imp. आनीत् or आनत्-आन-अनिता-अनिष्यति-
आनीत्.--Desid. अनिनिषति.--Caus. आनयति) and
II. (अन-दिवादि-उदात्त-अनुदात्तेत्) r. 4th cl. ātm. (अ-
न्यते &c.) Also read अण् q. v.
^1 To breathe, to live.
^2 (ved.)
To go. (In composition with परा and प्र, the न् of the
radical is changed to ण्.) With अप- To breathe away (in
farting), to produce the action of the vital air अपान (q. v.)
अभ्यप- The same (अभि implying moreover the direction
towards)
अव- To breathe out, to breathe forth
उद्-
To breathe up, to produce the action of the vital air उदान
(q. v.)
अभ्युद्- The same (अभि implying also the direction
towards)
परा-(पराणिति-पराणिणत्-पराणिणिषति)(?)
परि-(पर्यनिति)(?)
प्र- (प्राणिति. Des. प्राणिणिषति.)
^1 To
breathe, to respire, to produce the action of the vital air
प्राण q. v.
^2 To live.
^3 (In the Upanishads, but doubtful.)
To smell (see also प्राण and अतिग्रह). Caus. (प्राणयति-
प्राणिणत्) To revive
अनुप्र- To breathe or to live in con-
formity with (a following noun depends upon it in the ac-
cusative)
अभिप्र- To breathe into, to make one's breath
enter into (the mouth of another)
वि- To breathe, to pro-
duce the action of the vital air व्यान (q. v.)
अभिवि- The
same with the meaning of ‘towards’
सम्-
^1 To breathe,
to live.
^2 To produce the action of the vital air समान (q. v.).
Benfey
English
अन्ऽ
अन्-, before consonants अऽ
अ-, an inseparable prefix, implying
I.
negation, e. g. अ-ब्राह्मण,
m.
 One who
is not a Brāhmaṇa, Man. 7, 85. अ-ज्ञान,
n.
 Ignorance, Man. 11, 145. अन्-अन्त,
adj.
 Endless, Man. 4, 149. In this
use it produces very often the opposite
signification, e. g. अ-गद,
m.
 Health,
Man. 11, 237. अ-क्रूर,
adj.
 Soft, Man.
2, 34. अ-सक्रित्, adv. Often, Man. 3,
233.
II. deterioration.
1. Wrong, e. g.
अ-काल,
m.
 Unseasonable time, Man.
3, 105.
2. Bad, अ-क्स्केत्र,
n.
 A bad field,
Man. 10, 71. -- Cf. Lat. in-, Goth. and
A.S. un-, ἀν- and ἀ-.
अन् अन्, ii. 1, Par. † i, 4, Ātm.
1.
To breathe.
2. To blow (as wind).
3. To live. -- Cf. ἄνεμος
Lat. animus,
ānus (cf. Sskr. अपान)
Goth. uz-ana
see प्रान।
Apte Hindi
Hindi
अन्
"अदा* पर* सेट् , " - -
"सांस लेना, प्रेर० आनयति, सन्नन्त०अनिनिषति।(दिवा० आ०) जीना, ’प्र’ उपसर्ग के साथ-जीवित रहना-यदहं पुनरेव प्राणिमि-का०३५, प्राणिमस्तव मानार्थं-भामि०४/३८।"
अन्
"अदा* पर* सेट् , " - -
"किलना, जीना"
L R Vaidya
English
an {% (I) vi. 2P (pp. अनित) %} 1. To breathe
2. to live.With प्र-, to be alive, प्राणिवस्तव मानार्थम् Bt.iv.38.
an {% (II) vi. 4A (pp. अनित) %} 1. To breathe
2. to live.
Bopp
Latin
1. अन् 2. P. 4. A. (अनिमि - gr. 354. - अन्ये) spirare, unde
e. c. अनिल ventus, प्राण spiritus etc. (goth. uz-ana
exspiro, germ. vet. unst procella - Th. unsti-un-s-ti in-
serto euphonico s, v. gr. comp. 95.)
gr. ἄνεμος, lat.
animus).
2. अन् Praef. v. अ.
Lanman
English
an, before consonants a, negative prefix.
[1121a
acct, 1288a, 1304a: cf. ἀν-, ἀ-,
Lat. in-, Eng. un-.]
√an (ániti [631]
ā́na
ā́niṣus
aniṣyáti
anitá
ánitum
-ánya). breathe, blow
live. [cf. anila, ἄνεμος, Lat. anima, ‘current
of air’
Goth. an-an, ‘breathe.’]
+ pra, breathe.
Kridanta Forms
Sanskrit
अन् (अ꣡नँ꣡ च प्राणने - अदादिः - सेट्)
ल्युट् = अननम्
अनीयर् = अननीयः - अननीया
ण्वुल् = आनकः - आनिका
तुमुँन् = अनितुम्
तव्य = अनितव्यः - अनितव्या
तृच् = अनिता - अनित्री
क्त्वा = अनित्वा
ल्यप् = प्रान्य
क्तवतुँ = अनितवान् - अनितवती
क्त = अनितः - अनिता
शतृँ = अनन् - अनती
अन् (अ꣡नँ॒ प्राणने इत्येके - दिवादिः - सेट्)
ल्युट् = अननम्
अनीयर् = अननीयः - अननीया
ण्वुल् = आनकः - आनिका
तुमुँन् = अनितुम्
तव्य = अनितव्यः - अनितव्या
तृच् = अनिता - अनित्री
क्त्वा = अनित्वा
ल्यप् = प्रान्य
क्तवतुँ = अनितवान् - अनितवती
क्त = अनितः - अनिता
शानच् = अन्यमानः - अन्यमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 अन्
मूलधातुः:
 अन
धात्वर्थः:
 प्राणने
गणः:
 अदादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 अनिति
धातुः:
 अन्
मूलधातुः:
 अन
धात्वर्थः:
 प्राणने
गणः:
 दिवादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 अन्यते
Abhyankara Grammar
English
अन् , tad. affix अ ( अन् ) ( 1) added to the word नीली in the sense of 'dyed in', to form the word नील, cf. P. IV.2.2. Vārt. 2
(2) added to the word अषाढा in the sense of 'produced in' cf अषाढाः उपदधाति M. Bh. on IV.3.34 Vārt. 2
(3) add- ed after the affix तीय in the same sense as तीय e.g. द्वितीयो भागः, तृतीयो भागः cf. पूरणाद् भागे तीयादन् P.V.3.48.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अति बन्धने”@} 2 ‘बन्धनेऽन्तति, सातत्यगमनेऽतति, चिन्तयेत्।’ 3 इति देवः।
अन्त 4 कः-न्तिका, अन्तकः-न्तिका, अन्ति 5 तिषकः-षिका
अन्तिता-त्री, अन्तयिता-त्री, अन्तितिषिता-त्री
अन्तन्-न्ती, अन्तयन्-न्ती, अन्तितिषन्-न्ती
अन्तिष्यन्-ती-न्ती, अन्तयिष्यन्-ती-न्ती, अन्तितिषिष्यन्-ती-न्ती
6 अन्तयमानः, अन्तयिष्यमाणः
अन् 7, अन्तौ, अन्तः
अन्तितम्-तः-तवान्, अन्तितः, अन्तितिषितम्-तः-तवान्
अन्तः, सम 8 न्ती, अन्तितिषुः, अन्तितयिषुः
अन्तितव्यम्, अन्तयितव्यम्, अन्तितिषितव्यम्
अन्तनीयम्, अन्तनीयम्, अन्तितिषणीयम्
अन्त्यम्, अन्त्यम्, अन्तितिष्यम्
ईषदन्तः, दुरन्तः, स्वन्तः
अ 9 न्त्यमानः, अन्त्यमानः, अन्तितिष्यमाणः
अन्तः, अन्तः, अन्तितिषः
अन्तितुम्, अन्तयितुम्, अन्तितिषितुम्
अ 10 न्ता, अन्तना, अन्तितिषा, अन्तितयिषा
अन्तनम्, अन्तनम्, अन्तितिषणम्
अन्तित्वा, अन्तयित्वा, अन्तितिषित्वा
समन्त्य, समन्त्य, समन्तितिष्य
अन्तम् २, अन्तित्वा २, अन्तम् २, अन्तयित्वा २, अन्तितिषम् २
अन्तितिषित्वा २
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२०)
02
=>
 (१-भ्वादिः-६१-सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो ९४)
04
=>
 [[B। ‘अतर्दकास्त्वद्य विकर्दमाशयाः प्रखर्दवृत्तैरसमन्तितान्तिकाः। श्रुतान्दुकैश्चित्तगजेन्द्ररोधिनस्तुष्यन्तु सन्तो गुणबिन्दुलोलुपाः।।’ (धा। का। १-९।)]]
05
=>
 [[४। ‘न न्द्राः संयोगादयः’ (६-१-३) इति नकारस्य द्वित्वनिषेधः।]]
06
=>
 [पृष्ठम्००१९+ ३३]
07
=>
 [[१। ‘संयोगान्तस्य लोपः’ (८-२-२३) इति तकारस्य लोपः।]]
08
=>
 [[२। ‘सुप्यजातौ णिनि’ -- (३-२-७८) इति णिनिः।]]
09
=>
 [[३। इदित्त्वात् ‘अनिदितां--’ (६-४-२४) इति नलोपो न।]]
10
=>
 [[४। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इत्य- प्रत्ययः।]]
Capeller
German
अन् अ॑निति, अ॑नति atmen. अप aushauchen,
verwehen. प्र = simpl.
Grassman
German
an-, vor Consonanten a-, (gr. ἀν-, ἀ-
in den übrigen verwandten Sprachen bleibt das n auch vor Consonanten, so osk., armen. an, lat. in, deutsch un-), un- (mit der verneinenden Partikel ná zusammenhängend).
√an [Cu. 〔419〕], athmen.
Mit ápa, aushauchen, den letzten Athemzug thun.
prá 1〉 zu athmen beginnen, vgl. prāṇā
2〉 part. n., das Beseelte.
sám, athmen, leben.
Stamm án:
-niti pra 1〉 yás pra‿áṇiti {951, 4}.
Imperf. ā́n (tonlos {858, 8}):
-nīt avātám tád ékam {955, 2}. — prá 1〉 adyá‿íd {858, 8}.
Perf. ān:
-na [3. s.] sám {881, 5} adyā́ mamāra sá hiás 〰.
Part. anát:
-át [n.] {164, 30} turágātu jīvám.
-atás [G.] pra‿ [prāṇatás]
2〉 rā́jā {947, 3} (neben nimiṣatás, jágatas).
-atī́ [N. s. f.] apa (uṣā́s) {1015, 2} asyá (sū́ryasya) prāṇā́t 〰.
an,
mit ví, athmen.
Part. anát:
-át vi {946, 2}
-atás [G.] pra 2〉 pátis {101, 5}.
Burnouf
French
*अन् अन्। अनीमि 2 et अन्ये 4. Impf. आनम्
p.
आन
a1. आनिषम्। Souffler
respirer
exhaler.
Etre
vivant.
Se mouvoir, aller.
Gr.
ἄημι, ἄνεμος
lat. animus, etc.
अन् अन्, l'अ priv. devant une voyelle.
Stchoupak
French
१ अन्
v. 2 अ।
२ अन्-
{%aniti
ānayati %} -- respirer.